ECLI:NL:RBOBR:2023:5343

RECHTBANK Oost-Brabant Civiel recht Zittingsplaats 's-Hertogenbosch Zaaknummer: C/01/369260 / HA ZA 21-224 Vonnis van 15 november 2023 in de zaak van [eiser] , wonend in [woonplaats] , eiser in conventie, verweerder in reconventie, hierna te noemen: [eiser] , advocaat: mr. A.H.H.M. Roelofs te Nuland, tegen KLAVERBLAD SCHADEVERZEKERINGSMAATSCHAPPIJ N.V., gevestigd te Zoetermeer, gedaagde in conventie, eiseres in reconventie, hierna te noemen: Klaverblad, advocaat: mr. T. Havekes te Voorburg. 1Inleiding Deze zaak gaat over verzekeringsfraude. Met dit vonnis wordt het eindvonnis gewezen. In een eerder (tussen)vonnis heeft de rechtbank al overwogen dat [eiser] Klaverblad opzettelijk heeft misleid en heeft zij overwogen dat Klaverblad een onderzoek naar [eiser] (waaronder een observatie) mocht verrichten. Alleen de hoogte van het als gevolg van de misleiding te betalen bedrag stond nog niet vast. Met dit vonnis hakt de rechtbank ook wat dat betreft de knoop door. [eiser] wordt veroordeeld tot betaling van € 152.337,41 in hoofdsom. Hieronder licht de rechtbank toe hoe zij tot haar oordeel is gekomen.

2.1. Het verloop van de procedure blijkt uit: - het tussenvonnis van 15 februari 2023 en de daarin genoemde processtukken, - de akte van Klaverblad, - de akte van [eiser] . 2.2. Vervolgens heeft de rechtbank bepaald dat vonnis zal worden gewezen. 3De verdere beoordeling Vanaf wanneer is het recht op uitkering vervallen? 3.1. In r.o. 5.47 en 5.48 van het tussenvonnis heeft de rechtbank overwogen dat de sanctie van artikel 7:941 lid 5 BW (het vervallen van het recht op uitkering) ingaat vanaf het moment dat de verzekeringnemer of de tot uitkering gerechtigde (in dit geval [eiser] ) is tekortgeschoten in de nakoming van een van zijn verplichtingen weergegeven in artikel 7:941 lid 1 en lid 2 BW met het opzet de verzekeraar (in dit geval Klaverblad) te misleiden. De rechtbank heeft daarop partijen in de gelegenheid gesteld aan te geven vanaf wanneer [eiser] , kort gezegd, Klaverblad heeft misleid. 3.2. In haar akte heeft Klaverblad betoogd dat deze overweging onjuist is. Zij stelt dat in het geval dat periodiek uitkeringen zijn gedaan (zoals bij een arbeidsongeschiktheidsverzekering zoals in casu aan de orde), het verval van het recht op uitkering ook geldt voor de uitkeringen die zijn verricht voordat, kort gezegd, de verzekeraar is misleid. Volgens haar is de sanctie van artikel 7:941 lid 5 BW dat alle uitkeringen vervallen, ook de uitkeringen die zijn gedaan voordat, kort gezegd, [eiser] Klaverblad heeft misleid. In haar ogen is het dus niet relevant wanneer [eiser] Klaverblad heeft misleid. Klaverblad heeft de rechtbank dan ook verzocht op haar overweging terug te komen. 3.3. Hierover overweegt de rechtbank als volgt. 3.4. De rechter die in een tussenuitspraak op een of meer geschilpunten uitdrukkelijk en zonder voorbehoud heeft beslist (een bindende eindbeslissing), is hieraan in beginsel in het verdere verloop van het geding gebonden. Dit heeft een belangrijke functie, namelijk dat aan het debat tussen partijen op enig moment een einde dient te komen. Het in r.o. 5.47 en 5.48 weergegeven oordeel is een dergelijke bindende eindbeslissing. 3.5. In uitzonderingsgevallen kan van de regel dat niet wordt teruggekomen op een bindende eindbeslissing worden afgeweken. Bij het aanvaarden van uitzonderingen op deze hoofdregel dient de rechtbank een grote terughoudendheid in acht te nemen, waarbij geldt dat kan worden teruggekomen op een bindende eindbeslissing als sprake is van een onjuiste feitelijke of juridische grondslag. 3.6. De rechtbank ziet in hetgeen Klaverblad heeft aangevoerd geen reden om op haar oordeel terug te komen. Uit de argumenten die Klaverblad naar voren heeft gebracht volgt niet dat de rechtbank bij haar eerdere oordeel is uitgegaan van een onjuiste feitelijke of juridische grondslag. 3.7. De juridische visie van Klaverblad volgt noch uit de parlementaire geschiedenis, noch uit de jurisprudentie van de Hoge Raad. 3.8. Klaverblad heeft verwezen naar een passage uit de literatuur (Tekst & Commentaar bij artikel 7:941 BW, aantekening 6 sub b), waar staat: “Algeheel verval van het recht op uitkering is daarmee het uitgangspunt. […] Als voorwaarde voor het verval van het recht op uitkering heeft te gelden dat de verzekeringnemer of de tot uitkering gerechtigde met de schending van de in art. 7:941 lid 2 BW bedoelde verplichting het opzet heeft gehad de verzekeraar te misleiden. Het gaat daarbij om de vraag of de verzekeringnemer of de tot uitkering gerechtigde de bedoeling heeft voorgezeten de verzekeraar te bewegen tot het verstrekken van een uitkering die hij zonder die schending niet zou hebben verstrekt. Aldus HR 21 februari 2020, ECLI:NL:HR:2020:311, NJ 2020/279 […].” 3.9. Los van de vraag of deze passage juist is, blijkt uit deze passage niet dat als het recht op uitkering is vervallen (in de zin van artikel 7:941 lid 5 BW), dit ook betekent dat in het geval dat periodiek uitkeringen zijn gedaan (zoals bij een arbeidsongeschiktheids-verzekering zoals in casu aan de orde), het verval van de uitkering ook geldt voor de uitkeringen die zijn verricht voordat, kort gezegd, de verzekeraar is misleid. De passage spreekt weliswaar over een “algeheel verval van recht op uitkering”, maar dat een “algeheel verval van recht op uitkering” ook ziet op uitkeringen die zijn verricht voordat is misleid, blijkt niet uit de passage. 3.10. De rechtbank ziet in de parlementaire geschiedenis eerder aanknopingspunten voor haar uitleg dan voor die van Klaverblad. In de parlementaire geschiedenis bij (thans) artikel 7:941 BW is het volgende opgenomen: “Voor het geval dat die verplichtingen (de verplichtingen beschreven in artikel 7:941 leden 1 en 2 BW, toevoeging rechtbank) niet worden nagekomen met het opzet de verzekeraar te misleiden, geeft het ontwerp zelf die sanctie: lid 4 (thans lid 5, toevoeging rechtbank). Daarbij volgt het ontwerp het zojuist genoemde arrest (het Benzol-arrest (HR 16 januari 1959, NJ 1960, 46), toevoeging rechtbank) niet. Het is niet gewenst dat bedrog bij de schaderegeling de verplichting van de verzekeraar, de werkelijk geleden schade te vergoeden, onverlet zou laten, omdat de bedrieger dan geen enkel risico loopt en er alleen maar ontoelaatbaar voordeel uit zou kunnen trekken.” 3.11. Uit deze passage volgt dat de wetgever, kort gezegd, niet wil dat bij bedrog de bedrieger nog recht heeft op vergoeding van de werkelijk geleden schade. Dat wil de wetgever niet, omdat anders de bedrieger geen risico zou lopen. 3.12. Met de bedoeling van de wetgever is verenigbaar de uitleg die de rechtbank in het tussenvonnis heeft gehanteerd, namelijk die inhoudt dat vanaf het moment van de misleiding alle uitkeringen moeten worden terugbetaald / niet meer verschuldigd zijn. Immers bij deze uitleg heeft de bedrieger vanaf de misleiding geen recht meer op uitkering, ongeacht wat zijn werkelijk geleden schade vanaf dan was. Daarmee wordt al afgeweken van de hoofderegel dat de verzekeraar gehouden is de schade te vergoeden en wordt tegemoet gekomen aan de wens van de wetgever om de bedrieger een risico te laten lopen voor het geval sprake is van bedrog (de bedrieger verliest hoe dan ook zijn recht op uitkering, ongeacht wat de werkelijk geleden schade is). Voor de uitleg zoals die door Klaverblad is verdedigd, ziet de rechtbank geen aanleiding, omdat een dergelijke uitleg verstrekkender is (zij wijkt nog meer af van de hoofdregel). Indien werkelijk beoogd zou zijn nog meer af te wijken van de hoofdregel, dan had het voor de hand gelegen dat dit uit de wet / parlementaire geschiedenis zou blijken, hetgeen niet het geval is. 3.13. Dat de rechtbank is uitgegaan van een verkeerde juridische grondslag is dan ook niet gebleken. Ook is niet gebleken dat de rechtbank is uitgegaan van onjuiste feiten. 3.14. Klaverblad heeft erop gewezen dat uit artikel 4 lid 3 van haar polisvoorwaarden volgt dat alle verrichte uitkeringen moeten worden terugbetaald (en niet alleen de uitkeringen die zijn gedaan vanaf, kort gezegd, de misleiding). Daarmee wijkt artikel 4 lid 3 van de polisvoorwaarden af van de wettelijke regeling van artikel 7:941 lid 5 BW. Volgens artikel 7:943 lid 2 BW mag echter niet ten nadele van de verzekeringnemer of de tot uitkering gerechtigde van artikel 7:941 lid 5 BW worden afgeweken. Met artikel 4 lid 3 polisvoorwaarden is dat wel het geval, zodat Klaverblad in dit geval geen beroep toekomt op artikel 4 lid 3 van haar polisvoorwaarden.

De rechtbank in conventie 4.1. wijst de vorderingen af, 4.2. veroordeelt [eiser] in de kosten van dit geding, aan de kant van Klaverblad tot op heden begroot op € 4.427,-, in reconventie 4.3. verklaart voor recht dat [eiser] zich schuldig heeft gemaakt aan opzettelijke misleiding van Klaverblad en dat [eiser] gehouden is de daaruit voortvloeiende schade te vergoeden, 4.4. veroordeelt [eiser] tot betaling aan Klaverblad van € 125.447,92,-, te vermeerderen met de wettelijke rente in de zin van artikel 6:119 BW hierover vanaf de datum van ontvangst van de uitkeringen waaruit dit bedrag bestaat, 4.5. veroordeelt [eiser] tot betaling aan Klaverblad van € 16.535,78 aan onderzoekskosten, te vermeerderen met de wettelijke rente in de zin van artikel 6:119 BW hierover vanaf 22 maart 2021 tot aan de dag van volledige betaling, 4.6. veroordeelt [eiser] tot betaling aan Klaverblad van € 10.353,71 inzake de premievrijstelling, te vermeerderen met de wettelijke rente in de zin van artikel 6:119 BW hierover vanaf 22 maart 2021 tot aan de dag van volledige betaling, 4.7. veroordeelt [eiser] in de kosten van dit geding, aan de kant van Klaverblad tot op heden begroot op € 3.760,-, te vermeerderen met de wettelijke rente in de zin van artikel 6:119 BW hierover vanaf 14 dagen na de datum van het vonnis, in conventie en in reconventie 4.8. veroordeelt [eiser] in de kosten die na dit vonnis ontstaan, begroot op € 271,- als bijdrage in het salaris van de advocaat (niet met btw belast), en te vermeerderen, onder de voorwaarde dat [eiser] niet binnen veertien dagen na aanschrijving aan het vonnis heeft voldaan en vervolgens betekening van het vonnis heeft plaatsgevonden, met € 90,- aan salaris advocaat en met de explootkosten van de betekening van het vonnis, 4.9. verklaart dit vonnis uitvoerbaar bij voorraad, 4.10. wijst het meer of anders gevorderde af. Dit vonnis is gewezen door mr. J.J. Dekker en in het openbaar uitgesproken op 15 november 2023. Het totaal van de hieronder in r.o. 4.4 – 4.6 genoemde bedragen. Kamerstukken II 1985/86, 19529, 3 (https://zoek.officielebekendmakingen.nl/resultaten?q=(c.product-area==%22sgd%22)and(dt.creator==%22Tweede%20Kamer%20der%20Staten-Generaal%22)and(w.vergaderjaar==%221985-1986%22)and((dt.type==%22Kamerstuk%22)and(w.dossiernummer==%2219529%22)and(w.ondernummer==%223%22))&zv=&col=Kamerstuk&hist=1&idp=http%3A%2F%2Fsignin.rechtspraak.nl%2Fadfs%2Fservices%2Ftrust), p. 20. Onder andere: HR 28 mei 1999, ECLI:NL:HR:1999:ZC2913 (https://www.navigator.nl/document/id15761999052816853admusp?anchor=id-b79029384676719f00cff1779d8e1b7a), NJ 1999, 510.

3.15. De conclusie is dan ook dat het recht op uitkering in beginsel is vervallen vanaf het moment dat [eiser] Klaverblad, kort gezegd, heeft misleid (of anders gezegd, aansluitend op de wettekst: vanaf het moment dat [eiser] ten opzichte van Klaverblad is tekortgeschoten in de nakoming van een van zijn verplichtingen weergegeven in artikel 7:941 lid 1 en lid 2 BW met het opzet Klaverblad te misleiden). Vanaf wanneer heeft [eiser] Klaverblad, kort gezegd, misleid? 3.16. De vraag is vervolgens vanaf wanneer [eiser] Klaverblad, kort gezegd, heeft misleid. De rechtbank volgt Klaverblad in haar betoog dat dit vanaf november 2017 is geweest, omdat vaststaat dat [eiser] in november 2017 werkzaamheden als tegelzetter heeft verricht en hij deze werkzaamheden niet heeft gemeld bij Klaverblad. [eiser] heeft weliswaar betoogd dat hij deze werkzaamheden niet zelf heeft verricht, maar in r.o. 5.24 – 5.30 van het tussenvonnis heeft de rechtbank al anders geoordeeld en het is de rechtbank niet gebleken dat zij bij dit oordeel is uitgegaan van een verkeerde juridische grondslag of van onjuiste feiten. Dit betekent dat het recht op uitkering in beginsel is vervallen vanaf november 2017. De hoogte van het terug te betalen bedrag aan vervallen uitkeringen 3.17. Aangezien [eiser] Klaverblad heeft misleid vanaf november 2017 volgt uit de feiten dat [eiser] gehouden is de uitkeringen terug te betalen vanaf 1 december 2017 (en niet vanaf 1 november, zoals Klaverblad betoogt, omdat de misleiding ergens in november heeft plaatsgevonden, wat ook een andere datum dan 1 november kan zijn). Volgens Klaverblad heeft zij € 129.032,15 aan premies uitgekeerd die zien op de periode vanaf 1 november 2017 tot en met 20 oktober 2020. Dit is niet betwist door [eiser] , zodat de rechtbank daarvan uitgaat. Dit betekent dat Klaverblad € 125.447,92 (= € 129.032,15 -/- 1 maand uitkering (€ 129.032,15 / 36 maanden)) aan uitkeringen heeft gedaan over de periode 1 december 2017 tot en met 20 oktober 2020. 3.18. [eiser] heeft nog een beroep gedaan op een uitzonderingsbepaling. Volgens artikel 7:941 lid 5 BW vervalt namelijk het recht op uitkering vanaf, kort gezegd, de misleiding, “behoudens voor zover deze misleiding het verval van het recht op uitkering niet rechtvaardigt”. Anders dan [eiser] heeft betoogd is de rechtbank van oordeel dat de feiten geen aanleiding geven om deze in artikel 7:941 lid 5 BW beschreven uitzondering toe te passen. [eiser] heeft aangevoerd dat [eiser] nu een groot bedrag moet terugbetalen mede doordat Klaverblad is blijven uitkeren na de misleiding (waardoor het (terug) te betalen bedrag onnodig groot is geworden). Dat Klaverblad het door [eiser] (terug) te betalen bedrag onnodig heeft laten oplopen, is de rechtbank echter niet gebleken. [eiser] heeft Klaverblad weliswaar in november 2017, kort gezegd, misleid, maar uit de feiten volgt dat Klaverblad niet eerder dan augustus 2020 hiervan op de hoogte was (verwezen wordt naar r.o. 3.12 en 3.13 uit het tussenvonnis). Vervolgens heeft Klaverblad kort daarna, in oktober 2020, [eiser] geobserveerd en in november 2020 zijn de uitkeringen stopgezet. Uit deze feiten volgt niet dat Klaverblad heeft getraineerd met het stopzetten van de uitkering. [eiser] voert aan dat Klaverblad noch in november 2017 noch daarna heeft gevraagd naar de werkzaamheden die [eiser] had verricht , maar daartoe had Klaverblad ook geen aanleiding aangezien zij toen niet beter wist dan dat [eiser] niet in staat was om deze werkzaamheden te verrichten en [eiser] haar ook niet op de hoogte had gesteld van het feit dat hij deze werkzaamheden verrichtte. Uit de feiten volgt dan ook niet dat [eiser] een beroep toekomt op de uitzondering beschreven in artikel 7:941 lid 5 BW. 3.19. Aangezien Klaverblad € 125.447,92 aan uitkeringen heeft betaald die zien op de periode na 1 december 2017 en deze uitkeringen zijn gedaan nadat [eiser] , kort gezegd, Klaverblad had misleid, zijn deze uitkeringen onverschuldigd betaald. [eiser] wordt veroordeeld tot betaling van dit bedrag. 3.20. Klaverblad vordert [eiser] te veroordelen tot vergoeding van wettelijke rente over het terug te betalen bedrag aan vervallen uitkeringen vanaf 17 mei 2017. Te dien aanzien overweegt de rechtbank als volgt. Op grond van artikel 6:119 BW gaat de wettelijke rente lopen vanaf het moment dat de schuldenaar met betaling in verzuim is. Artikel 6:205 BW bepaalt dat als de ontvanger een goed te kwader trouw heeft aangenomen, hij direct in verzuim verkeert. Naar het oordeel van de rechtbank is daarvan sprake, aangezien [eiser] Klaverblad opzettelijk heeft misleid. Hij heeft dus de uitkeringen te kwader trouw aangenomen. De rente zal worden toegewezen vanaf de datum van ontvangst van de verschillende uitkeringen waaruit het bedrag € 125.447,92 bestaat. De posten overige medische kosten, premievrijstelling en de onderzoekskosten 3.21. Klaverblad vordert (terug)betaling van medische kosten die zij heeft vergoed, omdat zij deze medische kosten heeft vergoed omdat zij in de veronderstelling verkeerde dat [eiser] arbeidsongeschikt was , terwijl dit in ieder geval vanaf november 2017 niet het geval was. Klaverblad heeft de medische kosten die zij heeft vergoed vanaf november 2017 tot november 2020 berekend op € 10.836,76 (het totaal van de geel gearceerde bedragen uit productie 19 akte uitlaten tevens vermeerdering van eis van Klaverblad). 3.22. Naar het oordeel van de rechtbank is de vordering tot (terug)betaling van de medische kosten toewijsbaar tot € 10.605,51. [eiser] heeft hiertegen geen afzonderlijk verweer gevoerd. Hij heeft de berekening ook niet betwist. Aangezien in het berekende bedrag van € 10.836,76 in ieder geval twee bedragen (€ 154,17 en € 77,08) zijn opgenomen die blijkens productie 19 akte uitlaten tevens vermeerdering van eis van Klaverblad zien op de periode voor 1 december 2017, zijn deze bedragen op het berekende bedrag van € 10.836,76 in mindering gebracht. Dit betekent dat [eiser] wordt veroordeeld tot terugbetaling van € 10.605,51 ter zake van medische kosten. 3.23. Klaverblad vordert [eiser] te veroordelen tot vergoeding van € 10.353,71 in verband met vervallen premievrijstelling. Deze vordering wordt toegewezen. In het tussenvonnis (r.o. 5.51 – 5.58) heeft de rechtbank al overwogen dat Klaverblad recht heeft op betaling van de premies over de periode dat [eiser] ten onrechte daarvan was vrijgesteld. Nu inmiddels is vast komen te staan dat [eiser] Klaverblad vanaf november 2017 heeft misleid, is [eiser] ten onrechte vanaf datum moment vrijgesteld geweest van betaling van de premies. Aangezien het gevorderde bedrag van € 10.353,71 bestaat uit vrijstellingen van premies voor de periode 20 maart 2018 tot 19 november 2019 en deze periode dus na november 2017 is, is [eiser] het gehele bedrag verschuldigd. 3.24. Klaverblad vordert [eiser] te veroordelen tot betaling van de wettelijke rente over het bedrag van € 10.353,71 vanaf 20 maart 2018, althans vanaf de dagvaarding, althans vanaf een in goede justitie te bepalen datum. De wettelijke rente is verschuldigd vanaf het moment dat een partij met de betaling van een geldsom in verzuim is. Uit het gestelde volgt in ieder geval dat [eiser] niet al vanaf 20 maart 2018 met de betaling van € 10.353,71 in verzuim was, omdat toen [eiser] nog niet van de premievrijstelling gebruik had gemaakt ter hoogte van het gehele gevorderde bedrag (van € 10.353,71). Wel had [eiser] ten tijde van de dagvaarding van het gehele bedrag aan premievrijstelling gebruik gemaakt. De wettelijke rente zal als niet betwist worden toegewezen vanaf de dagvaarding, op 22 maart 2021.