Rechtspraak Rechtbank Den Haag 2026-01-28
ECLI:NL:RBDHA:2026:1348
korte di Den Haag Team handel Number di kaso: C/09/659832 / HA ZA 24-53 Sentensia di 28 di yanüari 2026 den e kaso di STICHTING GREENPEACE NEDERLAND na Amsterdam, e parti demandante, en adelante denominá: Greenpeace, abogado: mr. M.R.S. Bacon i mr. E.W. Jurjens, kontra DE STAAT DER NEDERLANDEN (Ministeries van Klimaat en Groene Groei, Infrastructuur en Waterstaat, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) , na Den Haag, e parti demandá, en adelante denominá: Estado, abogado: mr. E.H.P. Brans i mr. K. Winterink. 1 Di kiko e kaso akí ta trata? 1.1. E prosedimentu WAMCA akí ta trata e siguiente preguntanan: si Estado Hulandes a tuma sufisiente medida na tempu i adekuá pa protegé habitantenan di Boneiru kontra e konsekuensianan di kambio di klima ( adaptashon ), i si e maneho di klima di Estado ta kumpli ku e kontribushon hustu ku e mester aportá a base di e Konvenshon Marko di Nashonnan Uní tokante Kambio di Klima, na hulandes Klimaatverdrag van de Verenigde Naties, i e Akuerdo di Paris ku ta basá riba e Konvenshon Marko di Kambio di Klima anteriormente menshoná. Den dje ta fiha ku paisnan rònt mundu mester tuma medida pa limitá keintamentu mundial na final di e siglo akí te ménos ku 1,5 °C kompará ku e nivelnan preindustrial ( mitigashon ). 1.2. Greenpeace ta aktua den e kaso akí pa e habitantenan di Boneiru i ta haña ku Estado Hulandes ta tuma muchu tiki medida di mitigashon i di adaptashon pa protegé e habitantenan di Boneiru. Segun Greenpeace, pa e motibu ei, Estado Hulandes no ta kumpli ku e obligashonnan ku e Tratado europeo pa protegé derecho humano i libertat fundamental (EVRM) i e Tratado internashonal enkuanto derechonan sivil i derechonan polítiko (IVBPR) ta imponé. Estado ta protegé e habitantenan di Boneiru ménos bon tambe kontra kambio di klima kompará ku e habitantenan di Hulanda Europeo i ta tene insufisientemente kuenta, segun Greenpeace, ku derecho di e habitantenan di Boneiru pa biba i praktiká su propio kultura. Tur esaki ta segun Greenpeace inhustu pa habitantenan di Boneiru. 1.3. Estado Hulandes ta opiná ku riba tereno di adaptashon i mitigashon e ta hasi sufisiente pa e habitantenan di Boneiru sí. Estado ta alegá ku e no ta tuma ménos medida pa e habitantenan di Boneiru, pero netamente otro medida ku ta enfoká riba e situashon desviante for di Hulanda Europeo den Karibe. Riba tereno di mitigashon Estado ta señalá ku e tin hopi márgen di apresiashon i ku hues no por disidí p’é; tambe Estado ta indiká ku Hulanda ya ta hasi mas pa hopi otro pais i ku no por tene e so responsabel pa problema mundial di klima. 1.4. Korte ta yega na e konklushon ku Estado no a kumpli ku e obligashonnan positivo pa e habitantenan di Boneiru ku artíkulo 8 di EVRM ta imponé, pa motibu ku e konhunto di medida di mitigashon i adaptashon adoptá pa e órganonan kompetente pa loke ta konserní e habitantenan di Boneiru no ta kumpli ku obligashon ku Estado a asumí den kuadro di Nashonnan Uní. E sistema di e Konvenshon Marko di Nashonnan Uní tokante Kambio di Klima ta diseñá dileberadamente pa e estado miembronan pa por konsiderá e paisnan individualmente responsabel pa un parti di e problema mundial di kambio di klima. E argumento ku Hulanda i/òf Nashonnan Uní proporshonalmente ta hasi mas ku otro pais no ta desisivo den e sistema akí, pa e solo motibu ku ta spera ku e paisnan ta kontribuí den nan kapasidat i teniendo kuenta ku nan emishon históriko. Hulanda i Nashonnan Uní tin proporshonalmente tantu un gran kapasidat komo un gran parti den e emishonnan históriko. 1.5. Banda di esei Estado a tuma medida di mitigashon i adaptashon muchu mas lat i ménos sistemátiko pa e habitantenan di Boneiru kompará ku habitantenan di Hulanda Europeo, siendo ku por lo ménos for di prinsipio di añanan nobenta tabata konosí ku: a. a) Boneiru lo a sufri konsekuensia negativo grave promé ku Hulanda Europeo, i b) outoridat lokal na Boneiru no tin sufisiente hende, rekurso i konosementu spesialisá pa enfrentá e konsekuensianan negativo i grave ei. Estado Huland Desishon 85 3 E prosedimentu despues di e sentensia interlokutorio tokante atmisibilidat 3.1. Despues di e sentensia interlokutorio di 25 di sèptèmber 2024 a añadí e siguiente dokumentonan na e dosié di proseso:- e konklushon di kontesta di 9 di òktober 2024 ku dokumento di prueba 1 te ku 45, - e propuesta di prosedimentu di parti di 23 di òktober 2024, - e mensahe di korte tokante e prosedimentu di 24 di òktober 2024, - e konklushon di réplika i modifikashon di e demanda di 12 di febrüari 2025 ku dokumento di prueba 80 te ku 110, - e konklushon di dúplika di 18 di yüni 2025 ku dokumento di 46 te ku 70,- e akta di presentashon di dokumento di prueba 111 te ku 141 i tambe akta di modifikashon di demanda, risibí 12 di sèptèmber 2025, - e mensahe risibí na nòmber di Estado 17 di sèptèmber 2025, - e akta konteniendo presentashon di dokumento di prueba 71 te ku 85 di Estado, risibí 19 di sèptèmber 2025, - e akta konteniendo presentashon di dokumento di prueba 142 te ku 147 di Greenpeace, risibí 29 di sèptèmber 2025, - e petishon di Greenpeace pa dikta sentensia durante un seshon di korte i pa dikt’é via livestream , risibí 28 di novèmber 2025. 3.2. Pa e tratamentu oral a traha un agènda di seshon den konsulta ku e partinan pa ámbos dia di seshon. Ademas korte a stipulá algun pregunta di delantá, ku e petishon pa kontestá nan den nan defensa durante e tratamentu oral. 3.3. E tratamentu oral a tuma lugá 7 i 8 di òktober 2025 i a keda transmití via un livestream . E partinan a presentá, akompañá pa nan abogadonan. E abogadonan a pleita a base di nan anotashonnan, ku a keda añadí na e dosié di proseso. Tres habitante di Boneiru a presentá un deklarashon; a añadí e deklarashonnan akí tambe na e dosié di proseso. E partinan a kontestá e preguntanan di korte i tambe por a reakshoná riba otro. 3.4. Korte a redaktá un prosès-verbal di loke a diskutí durante seshon. Debí na e naturalesa spesial di e kaso akí ta manda e prosès-verbal pareu ku e sentensia pa e partinan. 3.5. Por último a fiha un fecha riba kua lo dikta e sentensia. 4 Echo i informashon di fondo 4.1. Boneiru tabata forma parti di Antia Hulandes for di 1954 te 10 di òktober 2010. Antia Hulandes tabata un pais riba su mes denter di Reino Hulandes (despues di aki: Reino). For di 10 di òktober 2010 Boneiru ta parti di pais Hulanda. Boneiru ta wòrdu goberná lokalmente pa Entidat Públiko Boneiru (despues di aki: OLB). OLB tin un struktura di maneho komparabel ku un munisipio (mira pa mas detaye kapítulo 7) a. Boneiru komo ‘isla chikitu’ 4.2. Boneiru ta e isla di mas grandi i alabes e isla mas zùit di Hulanda Karibense. E ta parti di e Islanan Abou, i ta situá 90 kilometer for di kosta di Venezuela. Boneiru tin un superfisie di 288 km² i tin mas o ménos 26.000 habitante. 4.3. E isla ta relativamente plat i ta konsistí prinsipalmente di kalki di koral. Na parti nortwèst tin un paisahe ku seru ku ‘Brandaris’ komo punto di mas haltu (214 meter). E parti zùit di Boneiru ta bastante mas abou. Aki tin saliña na parti zùitwèst i palu di mangel (Lac Bay) na parti zùitost. E kapital Kralendijk ta situá na e kosta wèst di e isla. Dos kilometer dilanti di kosta, serka di Kralendijk, Klein Bonaire ta situá, un isla di koral inhabitá. 4.4. Pilá importante pa kultura boneriano ta peska i agrikultura na kunuku; hopi fiesta kultural ta relashoná ku esakinan. Hopi patrimonio kultural tangibel ta den e partinan situá mas abou. E kasnan di katibu por ehèmpel – e úniko monumentonan palpabel di tempu di sklabitut – ta situá serka di kosta. 4.5. Hopi habitante di Boneiru ta biba den pobresa pa motibu di salario abou i kosto di bida haltu na e isla. Ekonomia di Boneiru ta dependé pa un gran parti di turismo. Mas o ménos 75% di e turistanan ta bini Boneiru pa sambuyá rònt di e refnan di koral. i. Vulnerabilidat di isla chikitu 4.6. E Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) ta un organisashon di Nashonnan Uní (NU) ku a funda na 1988 pa proveé gobièrnunan di informashon sientífiko ku por usa pa desaro Sin embargo entre e partinan no tin diskushon ku Boneiru ya kaba ta sufriendo e efektonan negativo di e kambio di klima i ku dicho konsekuensianan negativo lo oumentá den futuro. E nivel di laman rònt di Boneiru ta subi, e kalor ta oumentá i tin mas probabilidat pa periodo largu i seku. Den e párafonan ku ta sigui ta menshoná algun di e konsekuensianan negativo di kambio di klima pa Boneiru ku awor kaba ta presentando òf ku lo presentá ku gran probabilidat den futuro serkano. i. Subida di temperatura 4.16. Den tur e senarionan di klima desaroyá pa KNMI, e temperatura promedio di aña na Boneiru lo subi den e siglo benidero. E ekspektativa ta ku na 2050 e temperatura promedio di aña lo ta entre 29,3 °C (e senario di emishon abou) i 29,8 °C (senario di emishon haltu). E ekspektativa pa e temperatura promedio di aña na aña 2100 lo ta entre 29,2 °C (senario di emishon abou) i 31,8 °C (senario di emishon haltu). ii. Subida di nivel di laman 4.17. KNMI a publiká na mart 2022 un rapòrt tokante (subida di) nivel di laman rònt di e islanan BES. For di e rapòrt a sali na kla ku e subida promedio di nivel di laman rònt di e islanan BES durante e último tres desenianan ta komparabel ku e subida di nivel di awa mundial den e periodo ei. KNMI ta konsiderá probabel ku e nivel di laman rònt di islanan BES den futuro lo subi un tiki mas lihé ku e promedio mundial. 4.18. For di KNMI’23 ta indiká ku ta antisipá ku e subida di nivel di laman serka di Boneiru lo a subi alrededor di aña 2050 ku 14-34 cm (den senario di emishon abou) òf 16-37 cm (den senario di emishon haltu). Alrededor di aña 2100 e nivel di laman lo a subi 31-78 cm (den senario di emishon abou) te 55-127 cm (den senario di emishon haltu). E límite máksimo ei por alkansá te 3,4 meter si proseso insigur, manera e inestabilidat di e kapa di eis antártiko, presentá promé ku 2100. 4.19. KNMI i IVM a identifiká e subida di e nivel di laman sperá den futuro rònt di Boneiru na 2022/2023 a base di e Shared Socio-economic Pathways (SSP’s) desaroyá pa IPCC. Por kategorisá e SSPnan den un senario di emishon abou (SSP1-2.6), un senario di emishon moderá (SSP2-4.5), un senario di emishon haltu (SSP5-8.5). Den e siguiente imágen ta mustra skemátikamente e rango di e posibel subida di nivel di laman (den centimeter) rònt di Boneiru: Imágen 2: e subida di nivel di laman balotá pa loke ta trata e periodo 1991-2020 (KNMI) i 1995-2014 (IVM) 4.20. E efekto di e subida di nivel di laman previsto ta relashoná ku e altitut di Boneiru. Tantu IVM komo HKV Lijn in Water B.V. (despues di aki: HKV) a konkluí ku komo konsekuensia di e subida di nivel di laman promedio previsto lo tin inundashon di kosta den e parti zùit di Boneiru. E saliñanan na e parti zùitwèst di e isla i e palunan di mangel na e parti zùitost lo keda – si no tuma medida di adaptashon – kada bes mas sumergí bou di awa, i partinan prinsipalmente na kosta zùit i wèst di Klein Bonaire lo sgùif bai mas paden. HKV a identifiká e subida di nivel di laman na Boneiru na 2050 i 2100 tantu pa e senario di emishon abou komo esun haltu: Imágen 3: kuater karchi di inundashon di Boneiru pa e añanan 2050 i 2100 (solamente komo konsekuensia di subida di nivel di laman) 4.21. Segun HKV no tin un subida di nivel di laman ainda den e profil di riesgo regional pa e klima aktual. Segun e senarionan di KNMI’23 e subida di nivel di laman lo ta 27 cm na 2050 i 85 cm na 2100. E inundashonnan kousá pa esaki ta klasifiká na 2050 den e kategoria di impakto ‘limitá’ (<5% lo keda afektá) i den aña 2100 den kategoria ‘konsiderabel’ (5-10% lo keda afektá). 4.22. IVM a identifiká e liña di kosta di Boneiru na 2150 pa e diferente senarionan di emishon: Imágen 4: futuro liña di kosta di Boneiru na 2150 pa e tres senarionan di IPCC iii. Inundashon pa motibu di tormenta tropikal/orkan i pa motibu di presipitashon ekstremo 4.23. E riesgo di inundashon dor di tormenta pisá i presipitashon ekstremo na Boneiru ta oumentá, entre otro pa motibu di kambio di klima. OLB huntu ku Veili Ademas agrikultura ta kada bes mas difísil debí na e oumento di sekura riba e isla; tambe tin ménos piská, entre otro pa motibu di keintamentu i asidifikashon di awa di laman i konsekuentemente e deterioro di e koral. vii. Konsekuensia pa turismo i ekonomia 4.30. Hopi hende ta biba den pobresa na Boneiru. Hende den pobresa ta mas vulnerabel pa e konsekuensianan di kambio di klima pasobra nan no tin rekurso pa protegé nan mes kontra kalor, wer ekstremo i inundashon. Ademas, kambio di klima tambe por kondusí na mas pobresa. Ekonomia di Boneiru ta dependé fuertemente di turismo; hopi turista ta bini Boneiru pa sambuyá i pa mira e refnan di koral, i tambe e palunan di mangel ta hopi popular serka e turistanan. P’esei ta di sumo importansia pa ekonomia di Boneiru pa mantené e refnan di koral i e palunan di mangel. Kambio di klima ta forma un di e menasanan pa koral i e palunan di mangel, huntu ku e proseso di sedimentashon i preshon di oumento di turismo. viii. Konsekuensia pa infrastruktura 4.31. Ademas por spera daño material tambe komo konsekuensia di kambio di klima. Hopi infrastruktura i edifisio importante ta situá na kosta na e zona mas abou di Boneiru. For di investigashon di IVM ta sali na kla ku Boneiru den futuro ta vulnerabel pa inundashon pa motibu di subida di nivel di awa i tormenta. IVM a investigá e daño antisipá na infrastruktura i edifisio na Boneiru. For di esei a sali na kla ku asta den e senarionan di klima di mas positivo e daño antisipá den futuro (2050 i 2150) na edifisio na Boneiru lo alkansá miónes di dòler. c. Desaroyo mundial riba tereno di klima 4.32. Den a kaso akí no ta diskutí ku e kambio di klima kousá pa hende tin riesgo real pa humanidat na eskala mundial i ku e riesgonan mará na kambio di klima ta visibel na mas i mas lugá rònt mundu. 4.33. E temperatura mundial promedio na 2022 ya tabata mas o ménos 1,2 °C mas haltu ku den e era pre-industrial. E subida di temperatura akí ta atribuí pa gran parti na e emishon di broeikasgas provoká pa ser humano. 4.34. Gran parti di e emishon ei ta konsekuensia di e kimamentu di kombustibel fosil; ku ta saka broeikasgas koolstofdioxide (CO2). Aproksimadamente mitar di e emishonnan di e CO2 ei ta keda apsorbá awor den un plaso di trinta aña pa mondi, wetlands i oséano (e asina yamá ‘ carbon sinks ’). Sobrá di e CO2 ta keda sentenáres òf míles di aña presente den e atmósfera manera un sorto di deken rònt di mundu ku ta ten’é kayente. Tin otro broeikasgas tambe, manera metano, óksido nitroso i gas ku flúòr. E gasnan akí tin un efekto di keintamentu (muchu) mas fuerte ku CO2 i nan no ta wòrdu apsorbá pa e carbon sinks . E kantidat di e otro broeikasgassen akí den atmósfera tambe ta oumentando i ta kontribuí na keintamentu mundial, aunke e efekto di keintamentu di e gasnan akí ta dura ménos tempu ku esun di CO2. 4.35. Un subida adishonal di e temperatura promedio na mundu por tin konsekuensia sumamente dañino. Por ehèmpel kalor ekstremo, sekura ekstremo, presipitashon ekstremo, subida di nivel di laman pa motibu di kapa polar i glècher, keintamentu di oséano, inundashon i orkan. E konsekuensianan dañino akí ta sosodé kada bes mas frekuentemente rònt mundu. E subida di e temperatura global promedio ta forma un menasa serio pa ekosistema, sistema di produkshon di komestibel i e hendenan ku ta dependé di nan. Tambe ta kla ku un subida di temperatura konstante por provoká bòltumentu di klima ( tipping points ) ku ta aselerá e proseso di kambio di klima repentinamente. Ora alkansá un tipping point , e klima lo kambia di forma aprupto i drástiko na sierto parti di mundu. Esaki por pone bida, salú, bienestar i ambiente di bida di hopi hende na peliger – mundialmente, i tambe na Hulanda. 4.36. Sientífiko i polítiko rònt mundu a konstatá konhuntamente último añanan ku e konsekuensia negativo di kambio di klima ta aun mas ekstremo ku a antisipá. Den e imágen akibou ta ilustrá e konsekuensianan negativo pa hende: Imágen 5: e konsekuensianan negativo di e kambio di klima kousá Ta spera di e estado miembronan ku nan ta promové investigashon sientífiko, teknológiko, tékniko, sosial-ekonómiko i otro investigashon pa eliminá sobrá insertidumbre tokante kousa, konsekuensia, magnitut i evolushon di e kambio di klima. 5.7. Apesar ku tin hopi insertidumbre den pronóstiko di kambio di klima – prinsipalmente tokante desaroyo, magnitut i patronchi regional den kua esakinan ta presentá – e estado miembronan a fiha den e Konvenshon Marko di NU ku nan lo no usa e insertidumbrenan komo argumento pa posponé e tumamentu di medida. 5.8. ‘ Conference of the Parties ’ (despues di aki: COP) ta e órgano di toma di desishon di mas haltu denter di e organisahon di e Konvenshon Marko di NU. COP ta organisá kasi tur aña un konferensia di klima kaminda estado miembronan ta tuma desishon konhuntamente i formulá maneho nobo. 5.9. E estado miembronan di e Konvenshon Marko di NU mester formulá lista di inventario nashonal di e emishon di broeikasgas kousá pa ser humano pa kada fuente, i apsorshon pa kada tipo carbon sink . Ademas nan mester utilisá método di kálkulo i método atministrativo komparabel, akordá pa COP, pa garantisá ku e datonan ta komparabel. E listanan di inventario mester keda aktualisá periódikamente, mester hasi nan públiko i disponibel pa COP. E estado miembronan mester formulá programa nashonal tambe ku medida pa limitá kambio di klima, enfoká riba emishon pa kada fuente i apsorshon pa kada carbon sink di tur broeikasgas ; tambe nan mester revisá i aktualisá periódikamente nan propio liña di maneho i práktika. 5.10. Por último e estado miembronan a rekonosé e importansia di impliká siudadano i organisashon sosial den e esfuersonan pa mitigá e konsekuensianan negativo di kambio di klima. E estado miembronan ku e motibu ei a akordá pa garantisá ku públiko general tin akseso na informashon di kambio di klima i su konsekuensianan, pa permití un partisipashon amplio den e lucha kontra kambio di klima i su konsekuensianan. ii. Protokòl di Kyoto 1997 5.11. Durante e di tres konferensia di klima di COP (COP3) na Kyoto, Hapon, e estado miembronan di Konvenshon Marko di NU a yega na un akuerdo tokante e Protokòl di Kyoto. E protokòl akí a drenta na vigor dia 16 di febrüari 2005. E ta fiha entre otro ophetivo di redukshon nobo i konkreto pa e periodo 2008-2012. Pa Paisnan di Anekso I manera Hulanda a fiha e siguiente rekisitonan: “ Artíkulo 3 di Protokòl di Kyoto 1. E Partinan inkluí den Anekso I ta pèrkurá, individual òf konhuntamente, pa nan emishonnan antropógeno konhuntu, ekspresá den ekivalente di dióksido di karbono, di e emishon di broeikasgas menshoná den Anekso A no ta superá e kantidadnan ku a asigná nan, kalkulá den funshon di e kompromisonan kuantifiká di redukshon i redukshon kuantifiká ku ta indiká den Anekso B i di konformidat ku loke ta korespondiente den e artíkulo akí, ku e meta di redusí nan emishon total di e gasnan ei durante e periodo di kompromiso 2008 te 2012 ku a lo ménos 5% kompará ku e nivelnan di 1990. (…)” Cancún Adaptation Framework 2010 5.12. Durante COP16 na Cancún, Mexico, e estado miembronan a konstatá ku e konsekuensianan di kambio di klima ya a bira palpabel mundialmente den forma di kambio den e temperatura promedio, kambio den e temporadanan, un frekuensia oumentá di sirkunstansianan di wer ekstremo i komienso di ‘ slow onset events ’. Nan a konkluí ku, mas lihé e klima kambia i mas retraso tin den e esfuersonan di adaptashon, mas difísil i mas karu lo ta pa enfrentá e kambio di klima. E estado miembronan a disidí ku e motibu ei pa lanta Adaptation Committee . E komité ta supervisá implementashon di Cancún Adaptation Framework i ta duna e estado miembronan asistensia di konosementu i apoyo tékniko. 5.13. Den e Cancún Adaptation Framework e estado miembronan ta pone atenshon spesial na e paisnan den desaroyo i ‘ the particularly vulnerable people in the world’ , pa motibu ku nan, na e momento ei, ya tabata konfrontá ku konsekuensia negativo di kambio di klima. iv. Akuerdo di Paris 20 Estado miembronan tabata di akuerdo ku esaki ta nifiká ku e partisipashonnan – kaminda ta aplikabel – mester kontené informashon kuantifikabel tokante e punto di referensia (inkluso, te kaminda ta aplikabel, un aña di referensia), laso di tempu i/òf periodo di implementashon, e alkanse i kobertura, e prosesonan di planifikashon, e hipótesisnan i enfokenan metodológiko, inkluyendo esnan utilisá pa balotá i hustifiká e emishonnan antropógeno broeikasgas i, si ta aplikabel, apsorshonnan, i kon e estado miembro ta opiná ku su kontribushon nashonalmente fihá ta rasonabel i ambisioso, den kuadro di su sirkunstansianan nashonal i kon e ta kontribuí na logra e ophetivo di temperatura akordá. 5.17. Den e Akuerdo di Paris e estado miembronan a yega na mas palabrashon tokante adaptashon, for di punto di bista di e importansia pa evitá, minimalisá òf tèkel daño i pèrdida pa medio di kambio di klima. Nan a rekonosé ku e adaptashon tin, entre otro, dimenshon lokal i supnashonal i ku e ta un komponente esensial di e enfoke mundial riba término largu di kambio di klima pa protegé hende, medio di eksistensia i ekosistema. E estado miembronan a komprometé pa kooperá i tene kuenta ku e nesesidatnan urgente i inmediato di e paisnan spesialmente vulnerabel pa e konsekuensianan negativo di kambio di klima. 5.18. Na momento di tuma medida di adaptashon e estado miembronan mester sigui un aserkamentu dirigí pa e pais, partisipativo i kompletamente transparente, kaminda ta tene kuenta ku grupo vulnerabel, komunidat i ekosistema. Medida di adaptashon mester keda tumá a base di konosementu sientífiko disponibel, konosementu di pueblo indígena i sistema di konosementu lokal, pa pèrkurá ku adaptashon lo keda adekuadamente integrá den e liñanan di maneho sosial-ekonómiko i ekológiko relevante. 5.19. Ta permití pa estado miembronan traha huntu ora di ehekutá e Akuerdo di Paris. Estado miembronan por hasi esaki serando un akuerdo, i notifikando sekretaria di COP di e disposishonnan di dicho akuerdo. Den e akuerdo mester spesifiká e nivel di emishon asigná na kada estado miembro partisipante durante e periodo relevante. E estado miembronan ku ta afiliá na dicho akuerdo di kooperashon ta keda responsabel pa nan propio nivel di emishon. 5.20. E estado miembronan di Union Europeo (UE) ta parti di e Akuerdo di Paris i a sera un akuerdo di kooperashon. UE tambe ta parti independiente di e Akuerdo di Paris. v. Glasgow Climate Pact 5.21. Den e konferensianan tokante klima ku tabatin despues di e Akuerdo di Paris, a sigui konfirmá e ophetivonan di klima di e Akuerdo di Paris i asta a intensifiká nan. Na 2020, durante e COP26 na Glasgow, Reino Uní, e estadonan a konfirmá den e Glasgow Climate Pact entre otro ku COP: “ I. Science and urgency 1. Recognizes the importance of the best available science for effective climate action and policymaking; (…) 3. Expresses alarm and utmost concern that human activities have caused around 1.1 °C of warming to date, that impacts are already being felt in every region and that carbon budgets consistent with achieving the Paris Agreement temperature goal are now small and being rapidly depleted; 4. Recalls Article 2, paragraph 2, of the Paris Agreement, which provides that the Paris Agreement will be implemented to reflect equity and the principle of common but differentiated responsibilities and respective capabilities in the light of different national circumstances; 5. Stresses the urgency of enhancing ambition and action in relation to mitigation, adaptation and finance in this critical decade to address the gaps in the implementation of the goals of the Paris Agreement; II. Adaptation 6. Notes with serious concern the findings from the contribution of Working Group I to the Intergovernmental Panel on Climate Change Sixth Assessment Report, including that climate and weather extremes and their adverse impacts on people and nature will continue to increase with every additional increment of rising temperatures; 7. Emphasizes the u Notes with serious concern the findings on adaptation gaps in the contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change; 14. Recognizes that long-term planning and accelerated implementation of adaptation actions, particularly in the next decade, is important for closing adaptation gaps; 15. Also recognizes that maladaptation can be avoided through flexible, multisectoral, inclusive and long-term planning and implementation of adaptation actions that benefit many sectors and systems; 16 . Takes note of the support available to developing country Parties for formulating and implementing national adaptation plans and recognizes the importance of scaling up this support; 17. Encourages relevant organizations to continue coordinating support related to the process to formulate, update and implement national adaptation plans and to continue sharing lessons learned; 18. Notes that the process to formulate and implement national adaptation plans is crucial to informing the assessment of progress towards achieving the global goal on adaptation, including through the Glasgow–Sharm el-Sheikh work programme on the global goal on adaptation and the global stocktake.” United Arab Emirates Framework for Global Climate Resilience 5.24. A base di e resultadonan di e Glasgow-Sharm el-Sheikh work programme on the global goal on adaptation e estado miembronan (uní den COP) a formulá ophetivo di adaptashon mundial na 2023: 10. Decides that the United Arab Emirates Framework for Global Climate Resilience includes the following targets in relation to the dimensions of the iterative adaptation cycle, recognizing the need to enhance adaptation action and support: (a) Impact, vulnerability and risk assessment: by 2030 all Parties have conducted up-to-date assessments of climate hazards, climate change impacts and exposure to risks and vulnerabilities and have used the outcomes of these assessments to inform their formulation of national adaptation plans, policy instruments, and planning processes and/or strategies, and by 2027 all Parties have established multi-hazard early warning systems, climate information services for risk reduction and systematic observation to support improved climate-related data, information and services; (b) Planning: by 2030 all Parties have in place country-driven, gender-responsive, participatory and fully transparent national adaptation plans, policy instruments, and planning processes and/or strategies, covering, as appropriate, ecosystems, sectors, people and vulnerable communities, and have mainstreamed adaptation in all relevant strategies and plans; (c) Implementation: by 2030 all Parties have progressed in implementing their national adaptation plans, policies and strategies and, as a result, have reduced the social and economic impacts of the key climate hazards identified in the assessments referred to in paragraph 10(a) above; (d) Monitoring, evaluation and learning: by 2030 all Parties have designed, established and operationalized a system for monitoring, evaluation and learning for their national adaptation efforts and have built the required institutional capacity to fully implement the system; First Global Stocktake 5.25. Pa e COP28 na Dubai, Emirato Arabe Uní, a traha e promé evaluashon intermedio ( First Global Stocktake ). Pa esaki a analisá kiko ta e situashon na 2023 riba tereno di kambio di klima i e efikasia di e medidanan anunsiá pa kombatié. Konklushon importante tabata entre otro ku e emishon real global no ta bayendo den direkshon pa alkansá e ophetivonan di e Akuerdo di Paris i ku no a kumpli ku tur plan presentá pa e estado miembronan. Por lo tanto, awor ta nesesario pa hasi mas ku loke a antisipá pa limitá e keintamentu global te e 1,5 °C ku a akordá, siendo ku a sobra ménos tempu pa logr’é. E konklushon tabata ku no ta solamente nesesario pa tuma medida (mas) ambisioso, sino tambe pa realmente apliká e medidanan ku ya a proponé: “13. Legislashon europeo di klima konosé un propio governance-structure, ku ta inkluí obligashon atministrativo ku estado miembronan di UE mester kumpli kuné pa registrá e esfuersonan konhunto i pa raportá na UNFCCC. Estado miembronan mester, entre otro, entregá ‘plan nashonal integrá di energia i di klima’ i strategia riba término largu, i aktualisá esakinan kada dies aña. Estado miembronan mester publiká relato di progreso kada dos aña, entre otro tokante e estado di aplikashon di su propio plan nashonal integrá di energia i di klima i tokante e pronóstiko. Mester raportá e inventarionan di broeikas tur aña. E intenshon ta ku e sistema koordiná mutuamente akí ta kondusí na un mihó koherensia i efikasia di e medidadnan tumá denter di UE. Tambe ta suponé un redukshon konsiderabel di e kompleksidat i karga atministrativo pa e estado miembronan, e institushonnan di UE i otro stake holder. ii. Lei Europeo di Klima 2021 5.30. E Lei Europeo di Klima a drenta na vigor 30 di yüni 2021, den forma di Ordenansa (UE) 2021/1119. E ordenansa akí ta kontené dos ophetivo obligatorio: unu pa neutralidat di klima di UE pa mas tardá na 2050 i otro pa un redukshon neto di e emishon di e broeikasgas di Union di por lo ménos 55% na 2030 kompará ku 1990. Ku esaki UE ke kumpli ku e ophetivo di NU di un máksimo di 1,5 ⁰C di keintamentu mundial i ke tin avanse den alkansamentu di e ophetivonan di NU pa adaptashon di klima. iii. Pakete Fit for 55 5.31. Na 2023 UE a aprobá un serie di proposishon di lei den kua ta revisá tur instrumento polítiko di UE nesesario pa alkansá e ophetivo di klima pa 2030. Ku e asina yamá ‘ Pakete fit for 55 ’ UE a bolbe konfirmá ku e emishonnan di broeikasgas den UE mester keda redusí, pa mas tardá na 2030, ku por lo ménos 55% kompará ku e nivel di 1990. Pa apoyá e regionnan i sektornan ku ta dependé ekonómikamente fuertemente di kombustibel fosil i ku mester realisá ahuste grandi den e transishon pa un ekonomia bèrdè, UE a krea un Just Transition Fund . 5.32. For di e anteriomente menshoná First Global Stocktake , ta negoshando denter di UE tokante e fihamentu di un ophetivo di klima nobo i intermedio pa UE pa aña 2040. Na momento ku dikta e sentensia akí, no a fiha ningun ophetivo nobo den legislashon. E proposishon di kua ta parse ku tin un akuerdo polítiko, ta ku e emishon di CO2 mester ta redusí ku 90% neto na 2040 kompará ku 1990, kaminda 5% di e redukshon di emishon por logra mediante kompra di carbon credits internashonal. c. Vigensia derecho konvenshonal pertinente na Boneiru 5.33. Artíkulo 28 di Statüt ta establesé ku Aruba, Kòrsou i Sint Maarten, si nan ta deseá, por bira miembro di organisashon di derecho internashonal a base di akuerdo internashonal será pa Reino. 5.34. EVRM, e di Diesdos Protokòl di EVRM i IVBPR ta konta pa Reino kompleto, pues tambe pa Boneiru. 5.35. Hulanda ta miembro di e Konvenshon Marko di NU i e Akuerdo di Paris, pero solamente pa loke ta trata e parti europeo di Hulanda. Den e memorie van toelichting di e Aprobashon di e Akuerdo di Paris di 31 di òktober 2016 ta indiká lo siguiente tokante esei: “ 4.2 Het Caribische deel van Nederland Aplikashon di e Akuerdo di Paris pa e parti Karibense di Hulanda (Boneiru, Sint Eustatius i Saba) ta rekerí aplikashon di e Raamverdrag voor het Caribische deel van Nederland; loke ainda no ta e kaso. Den kuadro di un posibel aseptashon di Akuerdo di Pairs pa e parti Karibense, lo mantené konsulta ku Boneiru, Sint Eustatius i Saba tokante e forma den kua nan por kontribuí (adishonalmente) na efektuashon di e ophetivo general i di e ophetivo di temperatura pa término largu di e Akuerdo. Tambe por studia e posibilidat di oumentá e kapasidat di adaptshon di e islanan, reforsá nan resistensia pa kambio di klima i nan efektonan, nan plan di mitigashon, legislashon i normativa necesario, i finansiashon di e konhunto di medida. Asina finalisá e preparashon di legislashon di aplikashon nesesario pa hasié, e Akuerdo por keda apliká pa Boneiru, Sint Eustatius i Saba. De Esaki ta trata un representashon ophetivo i neutral tokante e situashon di e maneho di klima, den kua ta mustra si por logra e ophetivonan di klima ku e maneho di klima fihá i intenshoná. A base di e KEV ta keda kla si ta nesesario pa bini ku medida adishonal pa realisá e ophetivonan di klima. Ta presentá e KEV na Parlamento tur aña, na mes momento ku e Nota di Klima. Promé ku presentá Parlamento e nota di klima, e Departamentu di Konseho di Raad van State ta duna konseho. Si resultá for di e KEV i e Nota di Klima ku mester di medida adishonal pa alkansá e ophetivonan di klima, ta kuminsá ku un proseso pa prepará e toma di desishon tokante e medidanan adishonal. 6.6. Den e KEV 2025 PBL a konstatá ku ku un probabilidat di ménos ku 5% ta “ sumamente improbabel ” ku Hulanda ta alkansá e ophetivo di klima fihá pa lei di 55% redukshon di emishon na 2030. 6.7. E Departamento di Konseho di Raad van State a señalá lo siguiente den su konseho tokante e konsepto di e Nota di Klima i Energia 2025: “ E Departamentu ta konstatá a base di e konsepto di nota i e KEV 2025, teniendo na kuenta tambe e estimashonnan di e añanan anterior, ku relashoná ku kumplimentu di e ophetivonan di klima, Hulanda apénas a avansá, den término general, pa yega mas serka di e ophetivonan fihá pa 2030. E stagnashon akí ta nifiká de echo, ku tin un atraso, ya ku den futuro lo mester tuma paso muchu mas grandi pa por alkansá e ophetivonan di klima. ” b. Adaptashon di klima; Hulanda Europeo 6.8. For di 1992 (e aña ku a firma e Konvenshon Marko di NU) Estado ta okupá ku adoptashon di medida di adaptashon di klima pa Hulanda Europeo. Estado ta raportá for di e tempu ei kada kuater aña na UNFCCC tokante su medidanan di mitigashon i adaptashon den un ‘National Communication’ . 6.9. Den e di ocho National Communication di Estado pa UNFCCC, Estado a indiká kua paso el a tuma di 2006 te 2022 riba tereno di adaptashon di klima na Hulanda Europeo. Ta trata di e siguiente akshonnan: 2006 KNMI senario di klima 2006 2006-2011 Adaptatieprogramma Ruimte voor Klimaat (ARK) 2007 Nationale Adaptatiestrategie Maak ruimte voor klimaat 2008-2014 Onderzoeksprogramma Kennis voor Klimaat 2010-2014 Komienso di Deltaprogramma (fase di preparatorio) vanaf 2010 Tur aña ta presentá un update di e Deltaprogramma 2014 Komienso fase di implementashon Deltaprogramma 2014 KNMI senario di klima 2014 2016 Nationale klimaatadaptatiestrategie (NAS 2016) 2018 Uitvoeringsprogramma 2018-2019 NAS 2021 Klimaatsignalering KNMI 2022 Eindrapportage evaluatie NAS 6.10. Kontrolario General a stipulá na 2012 ku e maneho di adaptashon di klima pa Hulanda Europeo vigente e tempu ei no tabata kumpli ku e rekisitonan di e Konvenshon Marko di NU. Asina no tabatin sufisiente bista riba riesgo di e kambio di klima i e relashon entre e riesgonan, no tabatin un maneho di adaptashon integral i efikas, i e maneho di adaptashon eksistente no tabata koordiná, imónitòr ni evaluá. Komo konsekuensia Hulanda Europeo no tabata prepará sufisientemente pa e konsekuensianan di kambio di klima. Pa motibu di e konseho akí a elaborá, ehekutá i evaluá e maneho di adaptashon pa Hulanda Europeo i a base di e evaluashon a intensifik’é. 6.11. Despues di e evaluashon na 2022 konseho di minister a stipulá Nationaal Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie (NUPKA) na 2023. Mas aleu KNMI a fiha na 2023 e senarionan di klima ku a palabrá. c. Adaptashon di klima; Boneiru 6.12. Den e prosedimentu akí Estado a klasifiká e medidanan ku ta tuma òf apoyá na Boneiru den kuater kategoria: fortalesé e servisionan básiko; konservá i fortalesé e ambiente natural; seguridat i dominio di krísis; paso adishonal pa un strategia integral di adaptashon di klima. i. Fortalesé e servisionan básiko 6.13. Na 2012, debí na insertidumbre di e suministro di awa potabel i di e medida ku e ta pagabel, a disidí di stipulá legislashon nobo riba tereno di suministro di awa i energia. E proseso legislativo a kulminá na 2026 den e Wet elektriciteit en drinkwater BES (Wee ROCN ta duna OLB un marko pa fiha un plan di desaroyo di teritorio insular, enfoká riba bibienda, kambio di klima i konservashon di balor kultural i natural. Estado ta desempeñá e papel di partner di OLB i ta tuma responsabilidat den realisashon di bon desaroyo teritorial. 6.21. Estado ta trahando riba un sistema di konseshon di pèrmit, supervishon i kumplimentu (VTH-stelsel) pa garantisá protekshon di interes ku e leinan na Boneiru riba tereno di naturalesa i medio ambiente tin komo meta. A kuminsá trayekto di mehorashon a base di un rapòrt di Inspekshon di Ambiente di Biba i Transporte di 2023, ku a konstatá ku no tabata kla kua kompania tabatin mester di pèrmit en virtut di e reglanan tabata vigente (Hinderverordening) i ku tabata falta un sistema koherente di supervishon i kumplimentu. E Inrichtingen- en activiteitenbesluit (IAB BES) ku su regulashon supyasente a drenta na vigor promé di aprel 2024. Ku esaki a klarifiká e reglanan di medio ambiente pa kompania na Hulanda Karibense, a mehorá e obligashon di evaluashon di impakto ambiental i a imponé sekretario di estado di Infrastruktura i Maneho di awa responsabilidat pa ehekushon di maneho i tarea di VTH. 6.22. For di 2017 Estado a duna diferente enkargo pa diferente investigashon relevante den kuadro di kambio di klima i adaptashon di klima na Boneiru, inkluyendo investigashon di seguridat di awa, naturalesa i medio ambiente i klima. 6.23. 27 di sèptèmber 2022 Ministerio di Enseñansa, Kultura i Siensia a firma huntu ku e entidatnan públiko un konvenio kultural pa stimulá infrastruktura kultural na Hulanda Karibense. Den e konvenio kultural a presta atenshon na entre otro edukashon kultural, konservashon i protekshon di patrimonio tangibel i intagibel i arkeologia (bou di awa). OLB i Ministerio ta traha un agènda kultural konhunto pa kada isla, pa Boneiru esaki a sosodé 9 di yüli 2024. Den esaki Ministerio di Enseñansa, Kultura i Siensia ta desempeñá un papel di apoyo. iii. Seguridat i dominio di krísis 6.24. Ministerio di Hustisia i Seguridat a stipulá na 2023 un Strategia di Seguridat pa Reino. Den e dokumento akí ta menshoná kambio di klima komo peliger ku konsekuensia ku ta “ kada bes mas grandi i mas difísil pa kontrolá ” , tambe pa Hulanda Karibense. Pa Hulanda Karibense, e Strategia di Seguridat ta menshoná entre otro lo siguiente: “ANV a elaborá metódikamente e interesnan di seguridat den kriterio di impakto i ku esei nan ta hasi komprensibel den ki medida por perhudiká e interesnan. Huntu ku análisis spesífiko pa kada ámbito,11 e análisisnan akí ta forma kontribushon importante na e strategia i ta kontribuí asina na un rumbo stratégiko riba seguridat nashonal ku no ta solamente enfoká riba menasa riba término kòrtiku sino tambe riba (posibel) desaroyo di menasa riba término largu. [ nota final 11 : Pensa riba Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland, Dreigingsbeeld Statelijke Actoren en het Cybersecuritybeeld Nederland , pero tambe riba estudio sientífiko tokante por ehèmpel e impakto di kambio di klima na Boneiru. Kaminda ta aplikabel ta referí na e análisisnan akí den e strategia.] (…) Riba término largu e subida di nivel di laman ta forma un menasa importante: miónes di hende den siudat den i pafó di Reino ta birando kada bes mas vulnerabel pa e subida di nivel di laman. Ta antisipá ku alrededor di 2050 dos tersera parti di e poblashon mundial ta bibando den siudat, di kua 800 mion hende den siudat ku ta vulnerabel pa e subida di nivel di laman. Spesífikamente pa Boneiru ta konta ku debí na konsekuensianan di kambio di klima e isla lo disparsé parsialmente bou di awa na 2050.39 [ nota final 39 : Institute for Environmental Studies (IVM), The Impacts of Climate Change on Bonaire , 2022, p. 71.] (…) Desaster di klima i naturalesa i e infrastruktura krusial pa e parti Karibense di Reino 64 E impakto di desaster di klima i naturalesa riba nos seguridat nashonal por ta hopi serio, prinsipalmente si proseso importante manera suministro di kuminda i energia wòrdu afektá E atlas di efekto di klima akí ta disponibel for di 7 di desèmber 2023 na tres idioma: hulandes, ingles i papiamentu; 19 i 20 di òktober 2023 tabatin workshop i charla públiko na Boneiru pa kompartí desaroyo riba tereno di informashon di klima, pa diskutí e senarionan di KNMI’23 i pa introdusí e atlas di efekto di klima BES. A inkluí e resultadonan di e workshopnan den e rapòrt ‘ Climate Impacts for Bonaire ’; a traha wèpsait pa informá e habitantenan di Boneiru tokante kambio di klima, e importansia di naturalesa i toma i preparashon di medida di adaptashon; na desèmber 2023 a pone imágen di satélite di e islanan BES disponibel den e portal di data di satélite di Gobièrnu di Reino. Por usa e imágennan pa investigashon di klima i pa analisá e kambionan na Boneiru; na yanüari 2024 a realisá buelo rònt di Boneiru pa saka potrèt aéreo i pa midi altitut pa inklushon den e Actuele Hoogtebestand Nederland, Archivo di Altitut Aktual di Hulanda. OLB i Ministerio di Asuntunan Interior a tuma e inisiativa pa e proyekto akí i e Ministerio a finansiá e proyekto tambe. E modelo nobo di altitut ta disponibel entretantu; a lansa un ‘ vision tool ’ virtual ku ta mustra kon Boneiru lo por ta na 2050 si sigui un vishon inklusivo di naturalesa. 6.30. Na 2023 a krea na Boneiru un asina yamá Mesa di Klima ku representante di diferente sektor i gobièrnu, bou di mando di un presidente independiente. E Mesa di Klima tin komo meta pa traha riba un plan di klima spesialmente pa Boneiru. Pa sostené e elaborashon di e plan di klima Estado a duna konsultorio Witteveen+Bos enkargo pa elaborá un resúmen di e esfuersonan planiá i esnan aktual di adaptashon i mitigashon di klima na Boneiru. E rapòrt di Witteveen+Bos a keda entregá na e grupo di proyekto di Mesa di Klima. Estado ta spera ku e plan di klima ta kla den e promé kuartal di 2026. Den e siguiente imágen ta mustra skemátikamente e struktura di e Mesa di Klima: Imágen 6: struktura di Mesa di Klima 6.31. Estado ta sigui hasi esfuerso pa kolaborashon den Reino i kolaborashon internashonal: reforsá kapasidat ehekutivo di Boneiru ta un prioridat fundamental den e Akuerdo Atministrativo Boneiru i Reino; Ministerio di Infrastruktura i Maneho di Awa ta desaroyá huntu ku Dutch Water Authorities sosten struktural pa Hulanda Karibense den e retonan den ambiente físiko di bida; entrante promé di yüli 2024, den kuadro di un pilot, a funda VNG-Caribendesk ku kofinansiashon di Ministerio di Asuntunan Interior i Relashonnan den Reino. VNG-Caribendesk ta sostené e islanan BES ku konosementu i ekspertisio pa reforsá maneho, legislashon i ehekushon. No ta kla ainda si VNG-Caribendesk ta keda eksistí despues di e pilot, i si e ta keda eksistí, den kua forma. interkambio di konosementu den Reino pa medio di kongreso; islanan BES ta afiliá na International Panel for Deltas and Coastal Areas (IPDC). 21 di mei 2024 IPDC a publiká un rapòrt di kon e islanan mester enfrentá kambio di klima i kon nan por kolaborá pa ta mihó prepará pa e konsekuensianan di kambio di klima. pa probechá mas oportunidat di sosten finansiero pa Hulanda Karibense prosedente di fondo internashonal (entre otro fondo di UE, fondo di NU i fondo regional) Estado a nombra un enviado spesial pa Hulanda Karibense. 6.32. Pa loke ta trata maneho relashoná ku adaptashon di klima Estado a emprendé, entre otro, lo siguiente: Estado a pone € 33,6 mion disponibel pa aselerá e transishon pa elektrisidat sostenibel. Debí na e esfuersonan akí e islanan BES ta selektá pa partisipashon na e proyekto di UE ‘ 30 for 2030 ’. Mediante e proyekto akí UE ta duna sosten pa sigui realisá e transishon di energia; un situashon sosial-ekonómiko stabil ta importante pa e éksito di e medidanan di adaptashon di klima. Ku e motibu ei Estado, a base di e konsehonan den e rapòrt ‘Een waardig bestaan’, Un bida digno, a reservá strukturalmente € 32 mion pa aña pa mehorá forsa di kompra i kombatimentu di pobresa na Hulanda Karibense. Ademas Estado a subi strukturalmente sueldo mínimo, òn Sin embargo, e di dos insiso di e artíkulo akí ta establesé, hasiendo referiensa na artíkulo 55 di e Statüt, ku e paisnan por deklará otro asuntu komo asuntu di Reino mediante akuerdo komun i lei di Reino. 7.9. Te ku e fecha di awa e paisnan no a deklará (e toma di medida relashoná ku) kambio di klima komo asuntu di Reino. Esei ta konta tantu pa e periodo di 1954 te 10 di òktober 2010 (tempu ku Boneiru tabata forma parti di Antia Hulandes ainda) komo e periodo despues. Maneho di klima denter di Reino pues semper a keda un asuntu nashonal. 7.10. E dosié di proseso no ta kontené informashon tokante maneho òf medida konkreto relashoná ku kambio di klima ku a adoptá na Boneiru den e periodo promé ku 10 di òktober. 7.11. Artíkulo 43, insiso 1, di Statüt ta fiha ku kada pais ta pèrkurá pa realisashon di e derechonan humano fundamental i e libertatnan fundamental, seguridat hurídiko i bon maneho di asuntu públiko. E di dos insiso ta fiho ku garantia di e derechonan, libertatnan, seguridat hurídiko i bon maneho di asuntu públiko ta asuntu di Reino. E islanan BES den struktura estatal di pais Hulanda i. Reglamentu konstitushonal entidat públiko 7.12. Artíkulo 42 di Statüt ta fiha ku e struktura estatal di pais Hulanda ta regulá pa Konsitushon. E entidatnan públiko di Karibe ta regulá den kapítulo 7 di Konstitushon. 7.13. OLB ta fihá en virtut di artíkulo 2 di Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (despues di aki: WolBES). Kapítulo II di WolBES ta regla e struktura i komposishon di e órganonan di e entidat públiko. 7.14. Entidatnan públiko tin un struktura atministrativo komparabel ku esun di munisipio hulandes. En virtut di artíkulo 5 di WolBES, kada entidat públiko tin un koneho insular (ekivalente na konseho munisipal), un bestürskolezje (ekivalente na e kolegio di burgemester i wethouder) i un gezaghèber (ekivalente di un burgemester). Ademas tin un kolegio elektoral pa Eerste Kamer. 7.15. E isla di Boneiru tin pues dos nivel di gobièrnu: OLB i Estado. Estado i OLB a akordá ku mas tantu tarea posibel ta keda ehekutá na nivel insular (e asina yamá ‘subsidiariteitsbeginsel’, prinsipio di supsidiariedat). E akeurdo akí ta koherente ku e puntonan di salida di e Europees Handvest inzake lokale autonomie i ta stipulá den Kapítulo V di WolBES, den kua e relashon di OLB ku Reino ta reglá: Artíkulo 212 di WolBES Nos Minister ta promové e desentralisashon den benefisio di e entidatnan públiko. Proposishon di medida den kua sierto asuntu ta konsiderá parti di polítika nashonal lo keda hasí solamente si e tema en kuestion no por keda tratá di manera efikas i efisiente pa e outoridatnan insular. 7.16. Tin un representante di Reino tambe pa e entidatnan públiko Bonaire, Sint Eustatius i Saba (artíkulo 187 di WolBES). E representante di Reino akí ta e lenk entre e islanan BES i Reino. E tareanan di e representante di Reino ta inkluí, entre otro, raportá na minister kompetente tokante asuntu òf konklushonnan spesial ku ta afektá e entidatnan públiko, i promové bon gobernashon di e entidatnan públiko (artíkulo 204, insiso 1, bou di a i j WolBES). 7.17. E tareanan di OLB ta keda dividí den tarea di ko-maneho i tarea outónomo. Tarea riba e terenonan ku ta relevante den kuadro di adaptashon di klima ta pa gran parti tarea di ko-maneho. Mediante lei (manera Wgro BES, Wgnb BES, Wet VROM BES, Wmb BES) a asigná tarea i kompetensia na OLB i mediante plan i programa Estado a krea kuadro den kua OLB mester òf por elaborá i ehekutá maneho òf plan. ii. Aplikashon di lei hulandes na e islanan BES 7.18. Den e reformanan polítiko na 2010 a adoptá komo punto di salida pa durante un periodo di sinku aña despues di afiliashon di e islanan BES na Hulanda pa mantené koutela legislativo. Esaki tabata nifiká ku legislashon di Antia Hulandes ku tabata na vigor na kuminsamentu di e situashon konstitushonal nobo na e islanan BES, lo sigui vigente i ku, en prinsipio, e legislashon hulandes lo a keda introdusí solamente si tabata berdaderamente nesesario. E ta kondená Estado pa adoptá oportunamente tur medida nesesario pa protegé Boneiru i su habitantenan adekuadamente kontra e konsekuensianan di kambio di klima, entre otro, pero no solamente, dor di: basa i husga su maneho kompleto den kuadro di adaptashon na Boneiru riba e tratadonan internashonal di derecho humano aplikabel i ratifiká pa Hulanda; establesé, mas pronto posibel, te kaminda ta rasonabel i pa mas tardá promé di aprel 2027, òf por lo ménos den un término di tempu ku korte ta determiná den bon hustisia, un plan di adaptashon adekuá pa Boneiru (òf a lo ménos garantisá ku ta bai elaborá dicho plan di adaptashon) den kua ta tene na kuenta tur investigashon sientífiko relevante, konosementu di e habitantenan di Boneiru i e deseo i nesesidatnan di e habitantenan di Boneiru, ku ta tene na kuenta di manera evidente ku e retonan struktural na Boneiru manera pobresa i resilensia di e habitantenan di Boneiru, i ku por lo ménos a evaluá di manera evidente i motivá e rekisitonan aplikabel pa medida adekuá i na tempu en virtut di artíkulo 2, 8 i 14 di EVRM i artíkulo 27 di IVBPR; garantisá ku e medidanan establesé den e plan di adaptashon ta keda ehekutá na tempu, loke ta inkluí, entre otro, pone na disposishon i sigui pone na disposishon sufisiente rekurso finansiero pa ehekushon di e plan di adaptashon, i evaluá periódikamente e ehekushon di e medidanan akí i restourá mas pronto posibel kualke defisiensia den su ehekushon; inisiá, inmediatamente despues di dikta sentensia den e kaso akí, i mantené di forma sostenibel plamamentu di informashon tokante klima i e konsekuensianan di kambio di klima bou di e habitantenan di Boneiru; inisiá òf laga inisiá, inmediatamente despues di dikta sentensia den e kaso akí, investigashon sientífiko adekuá di e konsekuensianan históriko, aktual i futuro di kambio di klima na Boneiru, i pone na disposishon sufisiente rekurso pa por hasié, i sigui hasi dicho investigashon posibel; a lo ménos adoptá medida ku korte ta konsiderá oportuno. Den kuadro di medida di mitigashon: III. ta deklará ku Estado a aktua i ta aktuando en kontra di derecho humano fundamental di e habitantenan di Boneiru bou di artíkulo l 2, 8 di 14 EVRM i, por lo tanto, tambe ta aktua di manera ilísito dor di dirigí te ku e fecha di awe un maneho di klima ku no ta kumpli ku loke evidentemente ta e mínimo eksigibel di e kontribushon hustu di Estado den e medidanan ku mester adoptá na nivel mundial pa limitá keintamentu mundial na final di e siglo akí bou di 1,5°C kompará ku e nivel pre-industrial. Primariamente : IV. ta kondená Estado pa adoptá tur medida nesesario pa garantisá ku e volúmen konhunto di e emishonnon anual di Hulanda – e emishonnan nashonal ménos e redukshon di emishon den eksterior lográ danki na finansiamentu internashonal di Hulanda pa lucha kontra e kambio di klima ku por atribuí na Hulanda – primariamente : di tur e broeikasgassen (CO2-eq) pa mas tardá na 2030 ta redusí te neto sero, òf ku 95% kompará ku e emishonnan hulandes na 1990 i ta keda redusí; supsidiariamente : di CO2, òf pa mas tardá 31 di desèmber 2031 te neto sero ta redusí i ta keda redusí, òf denter di un carbonbudget di, entrante promé di yanüari 2024, 448 Mton CO2 ta redusí te neto sero i ta keda redusí; V. ta kondená Estado pa adoptá tur medida nesesario pa pèrkurá ku e volúmen anual di e emishonnan nashonal di tur broeikasgassen (CO2-eq) – e emishon di e broeikasgassen di teritorio Hulandes, ménos e emishonnan negativo for di teritorio hulandes – primariamente : pa mas tardá na 2040 ta redusí te neto sero na 2040 i ta manten’é redusí; supsidiariamente : pa mas tardá na 2040 ta redusí ku 95% kompará ku e emishon na 1990 i ta manten’é redusí; mas supsidiariamente : pa mas tardá na 2040 ta redusí ku 90% kompará ku e emishon na 1990 i ta manten’é redusí Supsidiariamente: VI. ta kondená Estado pa, mas pronto posibel, pero pa mas tardá seis luna despues di dikta sentensia den e kaso akí, òf a lo ménos den un término ku korte ta determiná den bon hus Si ta trata di un violashon grave (inminente) di derecho humano, si ta sufisientemente kla loke tin ku hasi pa evitá e menasa mas tantu posibel i loke, por lo ménos, por spera di Estado den e konteksto ei, tambe por dikta un órden. 9.3. Estado ta argumentá, ku rason, ku Hulanda no tin un gran partisipashon na e emishonnan mundial di broeikasgas i ku tantu Hulanda komo Union Europeo a tuma medida nesesario pa redusí e emishonnan for di añanan nobenta. Tampoko no ta asina ku si Hulanda (so) alkansá e ophetivonan di redukshon proponé den e kaso akí, ku ta surgi un diferensia inmediato pa e keintamentu mundial i e situashon di e habitantenan di Boneiru. Den mayoria di kaso, e defensa akí lo yega na e konklushon ku no ta sufisientemente kla ku por kulpa Estado i/òf ku e ta obligá na tuma medida. Den e kaso akí, esaki lo kulminá den rechaso di e demandanan. 9.4. Sin embargo, den kaso di klima e situashon ta diferente debí na e kompleksidat di e problema di klima i e gravedat indiskutibel di su konsekuensianan, ku por afektá henter mundu inkluyendo futuro generashonnan. Korte Supremo a konsiderá na 2019 kaba ku, den e konteksto akí, Estado tin un responsabilidat kompartí i ku, teniendo kuenta ku e konsekuensianan grave ku un kambio di klima peligroso tin, no por aseptá e defensa ku Estado no tin ku asumí su responsabilidat pasobra otro pais no ta kumpli ku nan parti. Tampoko no por aseptá e defensa ku e propio kontribushon na e emishonnan mundial di broeikasgas ta mashá chikitu i ku un redukshon di emishon di e propio teritorio apénas tin un diferensia na eskala mundial. Aseptashon di e defensa akí lo nifiká ku un pais por kita fásilmente su parti di responsabilidat señalando otro pais òf su parti chikitu den e emishonnan mundial. 9.5. EHRM a konfirmá esei na 2024: kada estado tin su propio responsabilidat di adoptá medida kontra kambio di klima. E responsabilidat ei no ta dependé di loke nan hasi òf loke otro estado keda sin hasi. En virtut di e derecho konvenshonal, e estadonan ta obligá na tuma medida kontra kambio di klima i su konsekuensianan, inkluso si ainda no ta kla kua lo ta e konsekuensianan eksakto di e medidanan ei. Por lo tanto, korte pa pasa den e kaso akí e alegashonnan di Estado, ku ta basa riba e informashon ku no ta sufisientemente kla ki reperkushon e redukshon adishonal di e emishonnan di broeikasgas tin pa parti di Hulanda den e kambio di klima i su konsekuensianan pa Boneiru. Loke Estado ta hasi òf keda sin hasi ta wòrdu evaluá a base di e rekisitonan ku por eksigí den kasonan di klima, ya ku, for di punto di bista di derecho humano, por spera ku Estado ta hasi tur loke ta den su poder i internashonalmente akordá pa kombatí daño kousá pa kambio di klima. 9.6. Den e kapítulonan anterior a deskribí detayamente e resultadonan relevante di investigashon i akuerdo internashonal tokante kambio di klima. Tur esei no ta parti di diskushon den e kaso akí. Den e konteksto akí korte ta evaluá e demandanan di Greenpeace. P’esei ta analisá promé e kuadro di evaluashon di EVRM i despues ta evaluá e demandanan. 10 Balorashon: kuadro di evaluashon di artíkulo 2 i 8 EVRM 10.1. Greenpeace ta afirmá ku Estado no a kumpli ku su obligashonnan positivo en virtut di artíkulo 2, 8 i 14 EVRM i artíkulo 1 di e di Diesdos Protokòl di EVRM. Segun Greenpeace e inkumplimentu akí ta konstituí un violensia di dicho artíkulo, en pugna ku e deber di diligensia sosial i, por lo tanto, ta ilísito den sentido di artíkulo 6:162 di Kódigo Sivil (BW). Si Estado tin un obligashon en virtut di e disposishonnan di EVRM menshoná, e por wòrdu obligá pa kumpli kuné (artíkulo 3:296 di BW). Esaki ya a keda konfirmá den Korte Supremo den e sentensia di Urgenda. 10.2. Estado ta konsiderá ku e disposishonnan di EVRM menshoná pa Greenpeace no ta apropiá pa un evaluashon na nivel di grupo, di moda ku e disposishonnan akí segun Estado no por apliká den un prosedimentu di WAMCA manera esaki. Ademas Estado ta konsiderá ku Greenpeace no a demostrá sufisientemente ku Den e kasonan ‘klásiko’akí di medio ambiente, tambe sa ta fásil pa determiná eksistensia di un relashon kousal entre un fuente identifikabel di daño i e konsekuensianan perhudisial real pa grupo di persona. Meskos ta konta pa medida ku a tuma – òf no a tuma – pa redusí daño kousá pa e fuente konkreto ei. Resumiendo: den kaso di medio ambiente klásiko kaminda EHRM te na e momento ei a pronunsiá, tabata posibel establesé un relashon entre e daño alegá, e fuente di e daño ei i e personanan ku a sufri daño, i por indiká klaramente ki medida por a tuma pa limitá e daño prosedente di e fuente ei. 10.8.2. Den kasonan di klima e situashon ta diferente. No tin un solo fuente kla ku ta kousa daño; e daño kousá pa kambio di klima ta debí na e broeikasgassen prosedente di hopi diferente fuente ku ta akumulá den medio ambiente, kaminda nan ta provoká kambio komo konhuntu akumulá. Hopi di e fuentenan ei, konsiderá di forma independiente, no ta emití kantidat di broeikasgas ku ta direktamente dañino pa ser humano; e efektonan dañino ta surgi pa motibu di akumulashon di broeikasgas den ambiente i e kadena kompleho di reakshon ku ta tuma lugá. E kompleksidat di e kadena di reakshon ta hasi imposibel pa predesí eksaktamente ki reakshon lo produsí, unda i ki momento, kua lo ta su intensidat i por lo tanto, ken lo ta afektá pa nan. 10.8.3. E total akumulá di broeikasgassen emití na nivel mundial ta provoká keintamentu mundial i kambio di klima. Na su turno e keintamentu i kambio di klima ei ta provoká insidente òf periodo di klima ekstremo, manera ola di kalor ekstremo, sekura, áwaseru torensial, bientu fuerte i tormenta, ku na nan turno atrobe ta ta kousa desaster manera kandela den mondi, inundashon, sgùifmentu di tera i avalancha. E konsekuensianan akí ta menasá bida i bienestar di hende i, riba término largu, inkluso por destruí fundamentu di suministro di kuminda, i otro medio di eksistensia di hende òf zona mas afektá. Rònt mundu tin grupo di hende ku ta afektá kaba i aun mas hende lo keda afektá den futuro. E manera den kua hende lo keda afektá i kon grave e menasanan lo ta, lo ta diferente pa kada zona. Pero ku hopi hende rònt mundu lo ta afektá i mas lo keda afektá, ta algu ku ta konosí pa hopi tempu kaba. 10.8.4. Otro aspekto partikular di e kasonan di klima ta ku e broeikasgassen no ta wòrdu emití solamente durante aktividat ku ta peligroso òf innesesario. Agrikultura, krio di bestia, transporte, konstrukshon, suministro di energia, bibienda i industria ta elementonan básiko di sosiedat rònt mundu pero ta emití broeikasgassen sí. E nesesidat di hopi di e aktividatnan kaminda broeikasgas ta sali i e naturalesa diverso di e aktividatnan ei ta difikultá e toma di medida pa limitá e emishon. Pa limitá e kantidat di broeikasgassen den atmósfera, ta nesesario adaptá ekonomia i manera di biba. Por logra esaki solamente mediante un transformashon profundo i global di diverso sektor den sosiedat rònt mundu. Un transformashon di tal magnitut ta rekerí un serie hopi kompleho i amplio di akshon koordiná, medida polítiko i invershon, tantu den sektor públiko komo den sektor privá. Kompania i siudadanonan mes tambe tin ku asumí parti di e responsabilidat i karga. Por lo tanto, medida pa kombatí kambio di klima ta trese inevitablemente kuestion di distribushon di karga kuné, no solamente entre e diferente generashonnan di personanan ku ta bibando aworakí, sino tambe entre generashonnan aktual i futuro. Den e kasonan di klima klásiko no tin òf apénas tin e tipo di kuestionnan akí. 10.8.5. Emishon di broeikasgassen ta pues un problema ku hopi kousa, i banda di esei algun di e kousanan ta pasa frontera. Ku e motibu ei medida pa redusí broeikasgas no por keda lokalisá òf limitá te instalashon spesífiko kaminda e efektonan dañino ta bini: kambio di klima ta rekerí esfuerso di gobièrnu rònt mundu. Aki tambe e faktor difísil ku ta eksistí diferensia grandi entre e sosisedatnan ta hunga un ròl; no ta konta solamente pa e importansia sosial ku e diverso fuent Tambe mester eksistí un relashon kousal entre e riesgo ei i e supuesto inkumplimentu di e obligashonnan positivo di parti di e estado miembro. Resumiendo, e demandante mester demostrá ku su derechonan ta afektá pa un akshon òf omishon konkreto di un estado miembro i di ki manera. 10.16. EHRM ta sita e hurisprudensia klásiko den e sentensia KlimaSeniorinnen i ta konsiderá ku, den asuntu relashoná ku klima, e drèmpel pa (kondishon di víktima di) un demandante i e kontenido di e obligashon positivo di un estado miembro no por keda determiná a base di un relashon kousal strikto (conditio sine qua non). Si keda tene na e rekisitonan klásiko di kousalidat den e asuntunan relashoná ku klima, e kompleksidat di e problema deskribí anteriormente ta impliká ku e derechonan di e siudadanonan konsagrá den e EVRM no por garantisá di manera efektivo, apesar di e kousanan i seriedat di e peligernan asosiá ku kambio di klima rekonosí pa e estado miembronan. 10.17. EHRM a buska e solushon den e manera ku por presentá e denunsianan di klima na EHRM: pa víktima individual den kaso di klima e drèmpel ta haltu (‘ especially high ’), pero den konteksto di kaso di klima ta permití denunsia kolektivo, algu ku no ta permití den otro kaso. E lógika di e solushon akí ta sintá, entre otro, den e echo ku e konsekuensianan di kambio di klima ya a keda investigá na nivel internashonal, netamente na nivel di grupo, i pa un gran parti ya ta konosí. 10.18. E aserkamentu akí ta rima ku e hurisprudensia anterior den kua EHRM a konsiderá ku, ora e siudadanonan di sosiedat moderno keda enfrentá ku desishon atministrativo spesialmente kompleho, e rekurso di e órganonan kolektivo ta un di e medionan mas aksesibel – i tin biaha e úniko – ku nan ta disponé di dje pa defendé efikasmente nan interesnan. Esaki ta konta aun mas pa kambio di klima ya ku ta trata di un fenómeno global i kompleho ku múltiple kousa. E konsekuensianan negativo di dje no ta motibu di preokupashon pa un individuo òf un grupo di individuo konkreto, sino ku ta konstituí “een gemeenschappelijke zorg van de mensheid” , un preokupashon komun di humanidat, den kua e distribushon intergenerashonal di karga i representashon di e siudadanonan vulnerabel ta di sumo importansia. 10.19. For di e opshon akí di Grote Kamer di EHRM den e kaso di KlimaSeniorinnen , korte ta konkluí ku, den kaso di klima tambe den akshon kolektivo – pues riba nivel kolektivo tambe – por evaluá si un estado miembro a kumpli ku artíkulo 2 i 8 di EVRM. Márgen di apresiashon limitá enkuanto nesesidat i ophetivo di e medidanan di klima, i Márgen di apresiashon amplio ora di eligí entre medida di klima efikas 10.20. E naturalesa spesial di e problema di kambio di klima i e konsenso internashonal amplio tokante medida ku gobièrnunan rònt mundu mester tuma, tambe tin konsekuensia pa e márgen di apresiashon ku estado miembro tin na momento di tuma medida kontra kambio di klima. 10.21. Resumiendo: EHRM ta konsiderá ku estado miembronan tin solamente un márgen di apresiashon limitá ( a reduced margin of appreciation ) den dos aspekto importante relashoná ku medida kontra kambio di klima, esta: 1) e nesesidat di tuma medida ku ta redusí emishon di broeikasgassen riba su teritorio i 2) e ophetivonan ku mester persiguí. Estado miembronan no por disidí pues ku no ta nesesario pa adoptá medida òf persiguí ophetivo ménos strikto. Loke ta trata elekshon entre posibel medida, estado miembronan ta disponé yùist di un márgen di apresiashon amplio ( a wide margin of appreciation ). 10.22. Di otro banda, e márgen di apresiashon ei ta limitá pa eksigensianan ku e medidanan eligí a) mester ta adekuá pa logra e ophetivonan i b) ku mester ehekutá nan di bèrdat. Korte ta trata e eksigensianan akí detayadamente ora di evaluá e demandanan di Greenpeace ku e eksigensianan di artíkulo 8 di EVRM. v. Kada estado miembro ta responsabel pa su propio parti den e medidanan nesesario 10.23. Den e kaso di KlimaSeniorinnen, gobièrnu suiso a pidi atenshon pa e echo ku e e informashon relevante i en partikular e konklushonnan di estudio relevante di instansianan gubernamental mester wòrdu poní na disposishon di públiko, partikularmente di esnan ku por ta afektá pa e regulashon i medida en kuestion (òf dor di ousensia di nan); i b. mester tin prosedura ku ta permití tene kuenta ku e opinionnan di públiko den e toma di desishon. Obligashon di demostrá: eksistensia di peliger mortal/(riesgo di) daño 10.25. Manera a menshoná na 10.10 te ku 10.14, den kaso di klima ta sali for di e punto ku ta eksistí un relashon kousal relevante pa aplikashon di EVRM entre kousa òf e falta di lucha kontra kambio di klima di parti di un estado miembro i sierto tipo di konsekuensia kaminda ta konosí ku e por afektá hende. Por lo tanto demandante den kaso di klima no tin ku alegá ni demostrá e elementonan akí pa superá e drèmpel di aplikabilidat di artíkulo 2 i 8 di EVRM. E demandantenan tampoko no tin ku demostrá ku reparashon di e violashon alegá ta brinda un perspektiva real di limitá e daño alegá. 10.26. Den e konteksto di kambio di klima pues, ta na e estado miembro pa afirmá (i si ta nesesario prueba) ku no ta eksistí un relashon kousal entre e komportashon opheto di e denunsia konkreto i e konsekuensianan ku ta konosí ku e personanan por sufri di dje. viii. Drèmpel haltu pa aplikashon di artíkulo 2 di EVRM den kaso di klima kolektivo 10.27. Kiko esaki ta nifiká eksaktamente pa evaluashon ku si den kaso konkreto por papia di violashon di artíkulo 2 òf 8 di EVRM, no ta keda kla den e sentensia di KlimaSeniorinnen . EHRM a evaluá solamente e denunsianan den e kaso ei enfátikamente den relashon ku e rekisitonan di artíkulo 8 di EVRM, añadiendo algun indikashon pa evaluashon di artíkulo 2 di EVRM. E evaluashon bou di artíkulo 2 di EVRM “tot op grote hoogte vergelijkbaar met” en gran medida komparabel, (pero no igual) ku evaluashon di artíkulo 8 di EVRM. 10.28. Banda di esei, for di konsiderashonnan di EHRM no ta kla si tambe den akshon kolektivo por evaluá a base di artíkulo 2 di EVRM. Konsiderando tur kos, korte ta komprondé ku e sentensia KlimaSeniorinnen ta establesé ku, en prinsipio, esaki no ta posibel den kaso di klima, pero ku e drèmpel pa aplikabilidat di artíkulo 2 di EVRM ta haltu. E sentensia akí ta basá riba e siguiente konsiderashonnan. 10.28.1. En konkreto, relashoná ku denunsia di e organisashon Verein KlimaSeniorinnen Schweiz EHRM ta konsiderá ku artíkulo 8 di EVRM ta indudablemente aplikabel (“ undoubtedly applies ”), pero ta kuestionabel si tambe ta aplikabel pa artíkulo 2 di EVRM (“ the applicability of Article 2 is more questionable ”). EHRM ta dikta ku e demandantenan individual no ta alkansá e drèmpel haltu di viktimisashon bou di artíkulo 2 di EVRM, pero ta laga e kuestion akí pa e grupo di interes habrí. 10.28.2. Mientrastantu e rasonamentu detayá den §513 i e formulashon bastante konkreto di §487 i §488 ta ofresé punto di referensia pa predesí ki sirkunstansia por hiba EHRM pa dikta den futuro kaso ku tabatin un violashon di artíkulo 2 di EVRM. Pa por alkansá e drèmpel di aplikabilidat di artíkulo 2 di EVRM, teniendo en kuenta §487 i §488 mester tin en todo kaso: a. un intensidat haltu di eksposishon di e demandantenan na efekto dañino di kambio di klima ku ta menasá bida di e demandantenan; i b. un nesesidat urgente pa garantisá protekshon individual di e demandantenan debí na ousensia òf insufisiente di medida rasonal pa limitá daño. E rekisitonan akí ta kuadra ku e hurisprudensia konsolidá di EHRM tokante katástrofe natural manera fluho di lodo i teremoto; den dje a dikta ku e obligashon di protegé bida tambe ta konta ora derecho di bida ta wòrdu menasá pa un katástrofe natural, si e peliger ta agudo i klaramente identifikabel. Si kumpli ku e rekisitonan akí, segun EHRM ta posibel suponé ku un riesgo grave di dismunishon signifikativo di speransa di bida di un persona komo konsekuensia di kambio di klima – loke e demandantenan ta alegá den e kaso di KlimaSeniorinnen – tambe mester hu E diferensia entre ámbos disposishon ta ku protekshon di artíkulo 2 di EVRM ta referí na menasa agudo pa bida di e siudadanonan, siendo ku otro menasa pa nan bida, speransa di bida i/òf salú ta kai bou di artíkulo 8 di EVRM (mira tokante esaki den 10.28.2, 10.3010.28.2 i 10.31). 11.3.3. Greenpeace ta afirmá ku e habitantenan di Boneiru tin hopi aña ta eksperensiando na diferente manera un impakto kada bes mas grandi di e kambio di klima den nan bida, bienestar i ambiente. Tambe e ta afirmá ku, debí na sirkunstansianan sosio-ekonómiko, e poblashon di Boneiru ta ménos kapasitá (ku e poblashon di Hulanda Europeo) pa protegé su mes. Sin embargo, Greenpeace no a splika ku, ni kon, e habitantenan di Boneiru ta eksponí asina intensamente na nivel kolektivo na e efektonan dañino di kambio di klima ku ta surgi situashon agudo di peliger di bida . Aunke ta mashá serio ku aki bintisinku aña parti sustansial di e isla lo ta bou di awa probablemente, esaki no ta un situashon di peliger di bida pa ‘e habitantenan di Boneiru’ en general. E konsekuensianan pa e siudadanonan lo varia dependiendo di e lugá kaminda nan ta biba na e isla; si nan ta yòn òf di edat, pober òf riku, i si nan ta salú òf nan ta sufri di enfermedat. Ademas, (e naturalesa, gravedat i alkanse di) e konsekuensianan ta dependé di e medidanan di adaptashon ku lo tuma den e próksimo añanan. Pa loke ta trata e subida rápido di temperatura medio anual – ku ku 28,5 °C enbèrdat ya ta hopi haltu – ta konta meskos den e prosedura kolektivo akí. 11.3.4. E alegashonnan di Greenpeace – entre otro tokante e inundashon di parti grandi di e isla i e oumento rápido di e temperatura promedio anual – ta sufisiente pa suponé un posibel violashon di artíkulo 8 di EVRM. Estado no a debatí e alegashonnan akí i e situashonnan plantiá ta konstituí – den medida ku ta varia – un menasa pa bida, salú, bienestar i/òf kalidat di bida di habitantenan di Boneiru. Korte pa e motibu ei lo evaluá e demandanan di Greenpeace a base di artíkulo 8 di EVRM. c. Evaluashon overall di tur medida tumá pa outoridat kompetente 11.4. Na momento di evaluá si un estado miembro a kumpli ku su obligashonnan positivo en virtut di EVRM enfrente di un siudadano, hues mester tene na kuenta e konhunto di tur medida tumá pa outoridat kompetente. E forma den kua un estado miembro a distribuí su kompetensianan i responsabilidatnan internamente pa kumpli ku su obligashonnan, no ta relevante: esei no ta keda diktá pa EVRM ni regulá pa e Akuerdo di Paris. E otro banda di e márgen di apresiashon amplio akí ta ku e estado miembronan no por invoká (limitashon di) su struktura polítiko pa defendé kontra denunsia pa violashon di EVRM. Medida di mitigashon i. Punto di bista di e partinan 11.5. Greenpeace ta konsiderá ku e ophetivonan ku Estado a fiha pa su mes, evidentemente no ta kumpli ku e rekisitonan di e Konvenshon Marko di NU i e akuerdo komplementarionan ku e estado miembronan a sera despues. 11.5.1. Na promé lugá, segun Greenpeace, e maneho di klima hulandes no ta kumpli ku vários rekisito di ambishon, konkretamente pasobra (i) e ta basá riba grandfathering ; (ii) e maneho di mitigashon no ta tene kuenta ku emishon históriko i (iii) e no ta kumpli ku e límite mínimo di e fair share hulandes, ku segun konsenso general ta wòrdu determiná mediante un asina yamá distribushon equal per capita di e carbonbudget restante na nivel mundial di 1,5 °C. 11.5.2. Na di dos lugá, segun Greenpeace, e maneho di klima hulandes no ta kumpli ku vários rekisito ku mester garantisá ku realmente ta alkansá e ophetivonan di klima. Esaki ta trata e obligashonnan pa (iv) kuantifiká e márgen di emishon mediante establesimentu di un budget di karbono nashonal; (v) establesé medida di mitigashon obligatorio den regulashon nashonal i fiha ophetivo intermedio, i (vi) motivá sufisientemente na ki manera maneho di klima ta kontribuí un fair share na e ophetivo di 1,5 °C. 11.6. Estado ta konsiderá ku e ta kumpli ku e obligashonnan positivo ku e mester kumpli kuné Na 2022, e estado miembronan tabata konsiderá ku pa esaki tabata nesesario redusí e emishonnan mundial di CO2 di 45% na 2030 kompará ku e nivel di 2010 i te neto sero meimei di siglo, meskos ku ‘un redukshon fuerte di otro broeikasgas ’. Na 2023 a ahustá e ophetivo intermedio pa 2030 te 43% di redukshon di emishon di tur broeikasgas kompará ku e nivel di 2019 . 11.9.3. For di e promé evaluashon intermedio di IPCC (‘ First Global Stocktake ’) a sali na kla ku e estado miembronan tin un retraso den ehekukshon di e kontribushonnan ku te na e momento ei a primintí, na moda ku nan mester realisá esfuerso adishonal pa rekuperá e retraso ei. Esaki ta nifiká ku tur estado miembro mester ahustá nan konstribushonnan nashonalmente fihá na palabrashonnan mas detayá manera esnan di Glasgow Climate Pact i Sharm el-Sheikh Implementation Plan , i tambe na e resultadonan di e evaluashonnan intermedio. Ademas, pa Paisnan di Anekso I manera Hulanda ta konta ku nan mester tuma inisiativa den redukshon di emishon di broeikasgas , mirando nan historia i nan bentaha sosio-ekonómiko (atkirí pa gran parti danki na esei). 11.9.4. E situashon aktual ta pues ku e Paisnan di Anekso I mester redusí nan emishon di broeikasgas na 2030 ku por lo ménos 43% kompará ku e nivel di 2019 i te neto sero al rededor di 2050. E ophetivonan akí ta konstituí e límite mínimo di e obligashonnan di Paisnan di Anekso I, komo ku e paisnan akí mester a intensifiká nan esfuersonan ora a sali na kla for di First Global Stocktake ku e esfuersonan realisá te ku e momento ei no tabata sufisiente pa mantené denter di alkanse e ophetivo di limitá e keintamentu global ku un máksimo di 1,5 °C. 11.10. Ademas, e Konvenshon Marko di NU i e akuerdonan basá riba dje ta kontené algun obligashon konkreto di atministrashon, komunikashon i publikashon. 11.10.1. Pa e kaso akí ta spesialmente relevante e obligashon di elaborá un inventario nashonal di emishon antropógeno pa kada fuente i apsorshon pa kada carbon sink di tur broeikasgas i manda pa sekretaria di COP, i e obligashon pa traha un lista ku programa nashonal i regional ku medida di klima, enfoká riba emishon antropógeno pa kada fuente i apsorshon pa kada carbon sink di tur broeikasgas . 11.10.2. Paisnan di Anekso I mester aktualisá e listanan akí anualmente, hasi nan públiko i manda nan pa sekretaria di COP. E listanan akí mester kumpli, meskos ku tur otro publikashon i partisipashon den kuadro di Konvenshon Marko di NU, ku tur rekisito di transparensia, presishon, eksoustividat, komparabilidat i koherensia. 11.10.3. Pa balotá e emishonnan antropógeno pa kada fuente i e apsorshonnan pa kada carbon sink , e estado miembronan mester disponé di un sistema nashonal tambe. 11.10.4. E disposishonnan di akuerdo ku ta referí na dje aki ta kompromiso di resultado obligatorio. E (kalidat i komparabilidat mutuo di e) informashon ku e estado miembronan proposhoná ta esensial pa funshonamentu di e Konvenshon Marko di NU, entre otro pa por sigui evolushon mundial i adaptá esfuerso konhunto ora ta nesesario, i tambe pa komprobá si e estado miembronan ta kumpli (sufisientemente) ku nan obligashonnan. 11.11. E kumplimentu pa parti di Estado di e obligashonnan menshoná anteriormente mester keda evaluá a base di e pregunta ku si el a aktua ku e koutela nesesario i a hasi tur kos posibel, utilisando e medionan na su alkanse pa kumpli ku dicho obligashonnan. iii. Balorashon di mitigashon 11.12. Den e konteksto ei korte ta konstatá ku e maneho di klima di Estado riba tereno di mitigashon konosé algun defisiensia i riba vários punto ta duna motibu pa kuestioná nan. 11.13. Na promé lugá esaki ta trata e ophetivonan di redukshon establesé den e Lei di Klima hulandes. 11.13.1. For di 2019 Estado a stipulá e ophetivonan di klima nashonal den e (promé) Lei di Klima Hulandes. Na e momento ei ya a firma e Akuerdo di Paris, pero no a sera e Glasgow Climate Pact i e Sharm-el-Sheikh Implementation Plan ainda. Na momento di entrada na vigor di e Lei di Klima Hulandes 20 Otro for di loke e enfoke di e demandanan di Greenpeace ta parse di tin komo punto di salida, no ta kada defisiensia den un maneho di klima nashonal ta konstituí un inkumplimentu di obligashon positivo ku ta konta pa Estado en virtut di artíkulo 8 EVRM. Greenpeace ta señalá ku rason ku e Paisnan di Anekso I manera Hulanda a komprometé pa realisá en total mas esfuerso ku e mínimo ku ta konta pa e miembronan promedio i ménos desaroyá. Sin embargo Greenpeace ta ignorá ku Estado tambe por realisá e esfuersonan adishonal akí na otro manera ku redusí su propio emishon di broeikasgassen mas rápidamente òf ku mas di e porsentahe mínimo akordá. Por ehèmpel, Estado por opta pa brinda otro pais sosten adishonal pa redusí nan emishon òf na momento di tuma medida di adaptashon. En todo kaso e estado miembronan di NU tin un márgen di apresiashon ora di eligí esfuerso adishonal ku nan mester realisá. Na e eskoho ei no ta e emishonnan di pasado so ta hunga un papel importante, pero tambe e rekursonan di kua e estado miembro ta disponé i demas sirkunstansia den kua e estado miembro ta na e momentonan ei. Aki hues ta aktua ku koutela. E echo ku Estado no ta redusí su propio emishonnan di broeikasgas mas rápidamente i/òf ku un porsentahe mas grandi ku loke ta akordá den marko di NU no ta konstituí riba su mes un inkumplimentu di e obligashonnan posivito ku e tin. 11.13.5. Sin embargo, otro for di loke Estado ta parse di tin komo punto di salida den su defensa, den e evaluashon overall den konteksto di artíkulo 8 di EVRM por tin peso e echo ku, ehersé su márgen di apresiashon, ta opta den medida importante i/òf otro aspekto importante, pa prinsipio òf método ku bèrdat no ta prohibí, pero kontroversial na nivel internashonal. Un ehèmpel di esaki ta grandfathering: e paisnan desaroyá ta tene na kuenta e forma limitá di su propio emishonnan di pasado, por ehèmpel asignando nan mes un parti proporshonal eksesivo di e presupuesto mundial di e emishon restante. E punto akí ta relevante den e kaso akí pasobra Estado ta rekonosé ku grandfathering ta un método kontroversial i pasobra Ministerio di Finansa a atvertí na sèptèmber 2023 ku e presupuesto di karbono restante lo keda supará denter di dos aña. Den e konteksto ei, Estado no a refutá sufisientemente ku e maneho di klima hulandes aktual ta basá riba un emishon pa habitante konsiderablemente mas haltu ku e presupuesto mundial promedio di karbono pa habitante. Ta nesesario pa splika dikon esaki ta ekitativo den sentido di artíkulo 3, insiso 1 di Konvenshon Marko di NU i artíkulo 4 insiso 1 di Akuerdo di Paris i kon esaki ta kuadra ku e papel pionero ku e Paisnan di Anekso I mester asumí ku e prinsipio di hustisia intergenerashonal. Sin embargo, Estado no a duna ningun splikashon. Korte ta tene esaki tambe na kuenta den forma negativo. 11.14. Na di dos lugá esaki ta trata ehekushon di e medidanan di klima. 11.14.1. E partinan ta di akuerdo ku ta “ hopi improbabel ” ku Hulanda ta logra su propio ophetivonan.Tin “ ménos ku 5% probabilidat ” di logra e propio ophetivo pa 2030, ku probablemente ya ta muchu abou, i si no forma e maneho (di ehekushon) mas kla, e ophetivo di 2050 tambe lo keda for di alkanse. Ku e maneho aktual, Estado no ta bai logra su propio ophetivo di mitigashon pa 2030 i 2050. 11.14.2. Sin embargo, pa e periodo di 2030 te 2050 ainda no tin instrumento konkreto i konherente enfoká pa alkansá e ophetivonan di redukshon akordá den ligadura di NU. Hulanda pues no ta kumpli ku e rekisito menshoná anteriormente den 11.7 ku mester tin un kuadro normativo obligatorio ku ophetivo intermedio i trayektoria pa e redukshon akordá di emishon di karbono durante henter e periodo te neutralidat klimátiko. 11.15. Na di tres lugá Estado no a kuantifiká di forma kla kuantu márgen di emishon Hulanda tin ainda, komo parti di e presupuesto global di emishon ku ta keda pa limitá e keintamentu te 1,5 °C. Estado mester a hasi esaki sí di un manera òf otro. 11.15.1. Greenpeace ta afirmá ku Estado ta obligá na kua Greenpeace ta referí na estudio menshoná anteriormente den kapítulo 4 den kua ta demostrá ku habitantenan di Boneiru tin algun aña ta sufri kada bes mas daño pa motibu di kambio di klima, ku ta varia di un riesgo grandi di mortalidat, strès di kalor i otro problema di salú; asta daño na agrikultura pa motibu di sekura persistente i daño na infrastruktura pa motibu di sekura, inundashon i otro forma di wer ekstremo. 11.18.2. Tambe ta sali na kla di e estudionan akí ku un parti grandi di Boneiru lo ta bou di awa aki bintisinku aña, i ta sali na kla for di estudio di entre otro Unicef ku e perspektiva akí ta preokupá hopi habitante di e isla. Greenpeace ta pidi pa presta atenshon spesial na e generashon mas yòn di boneriano ku mester biba ku e insertidumbre si nan por duna nan futuro forma riba e isla, i den kaso afirmativo, kon lo tin ku hasi esei. 11.18.3. Segun Greenpeace, for di artíkulo 4 di e Konvenshon Marko di NU, artíkulo 7, insiso 9 di e Akuerdo di Paris, e sentensia di KlimaSeniorinnen di EHRM, e Advisory Opinion di IGH i e hurisprudensia di Inter-Amerikaans Hof voor de Rechten van de Mens (IAHRM), Korte Inter-Amerikano pa Derecho Humano, ta eksistí un konsenso internashonal ku ta obligashon di Estado pa, en todo kaso, na tempu: realisá òf laga realisá un investigashon sólido tokante e riesgonan di klima, ku mester sirbi komo base pa e plan nashonal di adaptashon; e investigashon mester presta atenshon spesial na ‘ vulnerable people, places and ecosystems ’; fiha un plan di adaptashon nashonal ku un meta di adaptashon kla; pèrkurá pa implementashon berdadero di e plan di adaptashon ei, entre otro, proporshonando sufisiente rekurso tékniko i finansiero; ehekutá un maneho di adaptashon integral ku ta tene na kuenta na manera efikas tur e riesgonan ku kambio di klima ta trese kuné i kontribuí na manera efikas pa reforsá resilensia; suministrá un sistema di mónitòr i evaluá e maneho di adaptashon; integrá semper un perspektiva di derecho humano, inkluyendo e prinsipio di no diskriminashon, den (ehekushon di) e maneho di klima. Segun Greenpeace, Estado no a kumpli ku e eksigensianan akí pa Boneiru. 11.18.4. Estado no a hasi, òf no a hasi na tempu, tur esakinan pa e habitantenan di Boneiru segun Greenpeace, siendo ku el a desaroyá, implementá, mónitòr i agudisá e maneho di adaptashon pa Hulanda Europeo for di 2010 i tambe a pone rekurso strukturalmente na disposishon. 11.18.5. Estado mester a hasi aun mas pa e habitantenan di Boneiru, ya ku e isla ta kai bou di e kategorianan di teritorio vulnerabel i ku e motibu ei ta ‘ particularly affected ’ pa kambio di klima i p’esei tin ‘ specific needs and concerns ’. Estado miembronan mester presta atenshon spesial (‘ full consideration ’) segun artíkulo 4 insiso 8 i 9 na e teritorionan akí. 11.19. Estado ta sostené ku sí e ta apliká un maneho di adaptashon adekuá i oportuno pa e protegé e habitantenan di Boneiru kontra e konsekuensianan di kambio di klima. Resumiendo Estado ta afirmá lo siguiente di esei. 11.19.1. Estado ta señalá ku Boneiru tabata forma parti di Antia Hulandes te 2010. E maneho di (adaptashon di) klima tabata un asuntu ku Antia Hulandes mes tabata atendé kuné di forma independiente, pero ku no tabata un prioridat. Estado no ta konosí ku medida di adaptashon di klima konkreto ku Antia Hulandes a tuma na Boneiru promé ku 2010. For di tempu ku Boneiru ta forma parti di Hulanda komo entidat públiko, e tareanan riba tereno di adaptashon di klima tabata pa gran parti tarea i kompetensia di kogobernashon. Esaki ta nifiká ku Estado ta krea, mediante lei, plan i programa, kuadro den kua OLB mester òf por elaborá i ehekutá maneho i plan. Pa motibu ku no tin un areglo di reino ku ta obligá OLB pa elaborá un plan lokal di adaptashon di klima, elaborashon di dicho plan ta un kompetensia outónomo di OLB. 11.19.2. Kambio di klima no ta un fenómeno aislá, e ta forma parti di tópiko manera ordenamentu teritorial, maneho di awa, maneho i protekshon di naturalesa, medio ambiente i sa Hulanda Europeo tin un historia largu di medida kontra inundashon, ya ku un parti konsiderabel di su teritorio ta bou di nivel di laman. Esei no ta konta pa Boneiru. Por lo tanto, Lei Delta, e Programa Delta i Waternet no ta aplikabel pa Boneiru. Ademas, debí na diferensia geológiko, adaptashon di klima na Boneiru ta rekerí un enfoke kompletamente diferente for di Hulanda Europeo. Estado ta sekundá e key risks ku IPCC a identifiká pa e islanan chikitu i ta tuma medida di adaptashon ku por mitigá e riesgonan akí, inkluyendo garantia di e kondishonnan ku ta importante pa e adaptashon di klima ta eksitoso: sufisiente rekurso finansiero, disponibilidat di dato i konosementu, i partisipashon di komunidat na adaptashon. 11.19.9. Pa loke ta trata investigashon sientífiko di kambio di klima na Boneiru, Estado ta señalá ku denter di Antia Hulandes e rekopilashon di dato tabata defisiente. Esaki ta sigui afektá e disponibilidat di dato tokante Boneiru. Estado ta trahando duru pa mehorá e situashon; for di 2016 KNMI ta hasiendo investigashon riba tereno di wer i klima na e islanan BES. Aunke ku e investigashonnan ku KNMI a realisá for di e tempu ei ta mustra ku Boneiru ya ta sufriendo di e konsekuensianan di kambio di klima i ku den futuro lo e sufri di aun mas konsekuensia, Estado ta suprayá ku e velosidat i e alkanse ku e konsekuensianan lo presentá na Boneiru ta insigur. E informashon ei ta relevante sí pa por evaluá kua medida di adaptashon ta nesesario i ki tempu. Ku e motibu ei Estado ta finansiá vários investigashon, entre otro investigashon di HKV (Risicoprofielen overstromingen BES Eilanden) i di Witteveen+Bos (Climate change and adaptation efforts BES islands). 11.19.10. Por último Estado ta señalá ku, na momento di eligí medida di adaptashon, ta korespond’é un amplio margin of appreciation . ii. Kuadro hurídiko di adaptashon 11.20. E Konvenshon Marko di NU ta obligá estado miembronan for di 1992 pa elaborá programa nashonal pa “medida pa fasilitá un adaptashon adekuá na kambio di klima” . Seguidamente e estado miembronan mester ehekutá e programanan akí, hasi nan públiko i aktualisá nan regularmente. Na momento di elaborá i ehekutá e programanan ei, e estado miembronan mester utilisá método adekuá: den e Konvenshon Marko di NU ta menshoná elaborashon di informe di impakto ambiental nashonal komo ehèmpel di un método adekuá. Estado miembronan mester tene kuenta tambe ku e nesesidatnan i internesnan spesífiko di teritorio ku ta spesialmente vulnerabel pa konsekuensia negativo di kambio di klima, manera estado insular chikitu, pais den zona na kosta abou i zona suseptibel pa degradashon di mondi. Paisnan di Anekso I tin e obligashon di yuda e zonanan vulnerabel akí; e obligashon akí ta obligatorio, pero estado miembronan tin un márgen di apresiashon amplio enkuanto e forma di brinda e yudansa ei. E estado miembronan di NU a suprayá i reforsá e obligashonnan akí na diferente okashon, entre otro den e Buenos Aires programme of work on adaptation and response measures di 2004 i den Cancún Adaptation Framework di 2010. 11.21. E akuerdonan tokante toma di medida di adaptashon a keda formulá aun mas kla den e Akuerdo di Paris. Den e akuerdo akí, e estado miembronan no a destaká solamente e nesesidat i urgensia di e toma di medida di adaptashon, sino tambe e nesesidat di informá di forma transparente tokante e esfuersonan ku nan a realisá i e efektonan ku esaki tabatin. Artíkulo 7, insiso 9 di e Akuerdo di Paris ta kontené ku e motibu ei obligashon vinkulante pa estado miembronan pa elaborá un planifikashon pa medida di adaptashon. Artíkulo 7, insiso 10 di e Akuerdo di Paris ta kontené un obligashon vinkulante pa presentá un komunikashon di adaptashon aktualisá den kua estado miembronan ta informá tokante planifikashon i ehekushon di nan medidanan di adaptashon nashonal, i pa aktualisá dicho komunikashon regularmente. 11.22. Den e United Arab Emirates Framework for Global Climate Resilience di 2023 a konkretisá e ophetivonan di adaptash Sin embargo no ta kla ainda kuantu tempu lo tuma promé ku tin un plan di adaptashon konkreto. 11.24.4. E echo ku no por bisa nada konkreto di e skema di tempu ta difísilmente kompatibel ku e urgensia ku e implementashon di un maneho di adaptashon koherente i integral pa Boneiru tin. Ya for di prinsipio di añanan nobenta ta kla ku e habitantenan di isla chikitu rònt mundu ta kore riesgo superior pa sufri konsekuensia negativo serio di e kambio di klima den un término di tempu relativamente kòrtiku. Pa mas ku un dékada, ta kla ku e kambio di klima pa islanan chikitu den Karibe no ta trese unikamente riesgo kuné, sino ku su habitantenan ya ta sufriendo daño real di salú, daño material i inmaterial komo konsekuensia di kambio di klima (mira párafo 4.1 en 4.2 di e sentensia akí). Ademas, muchu mas promé ku 10-10-10 – i en todo kaso for di Ronde Tafel Conferentie i e Hoofdlijnenakkoord di 2005 – ta kla ku institushon gubernamental di Karibe no tabata disponé di e konosementu i e rekursonan sufisiente pa enfrentá problema kompleho i impaktante manera e kambio di klima. 11.24.5. No opstante, mester a warda te e konseho-Nijpels na 2023 (‘Het is nooit te laat’) pa Estado a tuma paso konkreto pa yega na un maneho di klima koherente i integral pa Hulanda Karibense. Aunke korte ta konsiderá e pasonan ku a tuma awor adekuá, no por bisa ku a tuma nan na tempu . Den su huisio ta tene na kuenta ku, ya for di aproksimadamente 2006, ta trahando riba un plan di adaptashon di klima i un maneho di adaptashon integral pa Hulanda Europeo. For di 2016, ta eksistí un Strategia Nashonal di Adaptashon pa Hulanda Europeo, ku a implementá, supervisá i perfekshoná kontinuamente. Esaki ta demostrá ku Estado ta konsiente for di kasi dos dékada di su obligashon enkuanto adaptashon di kambio di klima, pero ku pa e habitantenan di e islanan BES e no a presta e mesun atenshon ku pa e habitantenan di Hulanda Europeo. Korte ta analisá e diferensia di atenshon ku mas detaye den 11.37-11.47. 11.24.6. Estado tin kuater aña ainda pa e logra e targets menshoná anteriormente den 11.22.2-11.22.5 pa 2030 di Decision 2/CMA.5 ( Global goal on adaptation ). E proseso inisiá pa Projectgroep Klimaattafel Bonaire finalmente lo por yega na un plan di adaptashon di klima i un maneho di adaptashon di klima integral pa Boneiru. Por lo tanto, na e momento akí no a keda sin kumpli ku targets menshoná. 11.25. Na di dos lugá, korte ta konsiderá negativo ku ainda no ta disponé di sufisiente investigashon sientífiko di e desaroyo di e kambio di klima na Boneiru i su alrededor, ni di e konsekuensianan eksakto ku esaki tin ni lo tin pa e habitantenan di e isla. Dicho investigashon a keda inisiá na Boneiru for di aproksimadamente 2017 numa, ke men e kalidat i totalidat di e informashon disponibel ta kana atras kompará ku e informashon disponibel pa Hulanda Europeo. Pero: entretantu a inkluí e islanan BES den e programanan andando di KNMI (Klimaatscenario’s) i PBL (KEV). Estado ya a enkargá IVM pa elaborá mapa di altitut aktualisá di e isla, nesesario pa evaluá ku presishon e riesgonan di klima i elaborá plan di adaptashon adekuá. Di e kòmbersashon durante seshon, korte ta komprondé ku e investigashon ta andando. Por lo tanto futuro ta primintí un avanse struktural den kalidat di dato klimátiko disponibel pa e islanan BES i kòntròl i evaluashon di (implementashon di) maneho relashoná ku klima. Tambe e target pa 2027 menshoná den 11.22.1 ta parse faktibel. Korte ta tene esaki na kuenta na manera positivo ku mira pa futuro. 11.26. Na di tres lugá, korte ta konsiderá negativo ku no a asigná fondo pa ehekushon di e di dos fase di maneho di adaptashon relashoná ku naturalesa ku ta eksistí for di 2020 pa Karibe (e NMBP 2020-2030), loke ta pone ku no ta kla kon por apliká efikasmente e parti di maneho akí. Tampoko no a regla finansiamentu ainda pa ehekushon di maneho despues di 2030 kubrí pa NMBP; esaki tambe korte ta konsiderá na manera negativo. 11.27. Estado no a defendé su mes alegando ku elabor Pa motibu ku, relashoná ku adaptashon di klima no ta trata di kaso similar, Estado ta konsiderá ku Boneiru i Hulanda Europeo no mester haña e mesun trato tampoko den e konteksto akí. 11.38.1. Estado ta rekonosé ku e enfoke di Hulanda Europeo ta diferente for di esun den Hulanda Karibense, pero ta mustra riba e diferensianan geográfiko, klimátiko i geológiko entre e dos partinan di reino. Estado ta señalá tambe ku e echo ku Boneiru ta forma parti di Hulanda for di 2010 numa. Debí na e diferensianan akí, na Boneiru tin mester di un enfoke di (adaptashon di) klima diferente for di na Hulanda Europeo. 11.38.2. E diferensianan den enfoke no ta debí na karakterístika personal di e habitantenan di Boneiru. Boneiru i su habitantenan ta protegí kontra e konsekuensianan atverso di kambio di klima a base di e mesun puntonan di salida ku e habitantenan di Hulanda Europeo. Ambos grupo ta keda atvertí den kaso di kalor, pa ámbos parti di Hulanda ta eksistí un kuadro atministrativo i legal pa medida di adaptashon den kuadro di desaroyo teritorial, i e ophetivonan di maneho di medio ambiente i naturalesa fihá pa Hulanda Karibense ta komparabel ku e ophetivonan pa Hulanda Europeo. Pa e motibu ei, segun Estado, no tabatin violashon di artíkulo 14 di EVRM òf artíkulo 1 di P12. 11.38.3. Simplemente ainda no ta eksistí un plan integral di klima, pero segun Estado esei no ta nifiká ku tin un desigualdat di trato. ii. Kuadro di evaluashon: prohibishon di diskriminashon direkto i indirekto 11.39. Na kontinuashon korte lo eksponé brevemente e kuadro di evaluashon pa despues balorá e demandanan a base di dje. 11.40. Artíkulo 14 di EVRM ta establesé lo siguiente: E goso di e derechonan i libertatnan enunsiá den e tratado, mester ta garantisá sin ningun distinshon ni a base di ningun fundamentu, manera sekso, rasa, koló, idioma, religion, opinion polítiko òf otro opinion, orígen nashonal òf sosial, pertenensia na un minoria nashonal, fortuna, nasementu òf otro státùs. E disposishon akí ta konsagrá e derecho pa no ser diskriminá den forma di un derecho independiente , den sentido ku e disposishon ta garantisá ku estado miembronan no ta diskriminá ora di garantisá demas derecho fundamental garantisá pa EVRM. 11.41. Artíkulo 1 di P12 ta indiká lo siguiente: E goso di kada derecho stipulá den lei mester keda garantisá sin ningun klase di diskriminashon a base di ningun fundamentu, manera sekso, rasa, koló, idioma, religion, opinion polítiko òf otro opinion, orígen nashonal òf sosial, pertenensia na un minoria nashonal, fortuna, nasementu òf otro státùs. Niun hende no por wòrdu diskriminá pa ningun outoridat públiko pa ningun di e motibunan menshoná den insiso 1. E disposishon akí ta kodifiká un prohibishon general riba diskriminashon ku ta konstituí un derecho independiente . E alkanse di e disposishon ta koinsidí parsialmente ku artíkulo 14 di EVRM. 11.42. Na momento di redaktá artíkulo 1 di P12 a pensa spesialmente riba kuater kategoria di kaso, esta: diskriminashon na momento di goso di un derecho konsedí spesífikamente na un persona en virtut di derecho nashonal; diskriminashon na momento di goso di un derecho ku por derivá di un obligashon kla di un instansia gubernamental en virtut di derecho nashonal, es decir, ora un instansia gubernamental ta obligá pa derecho nashonal pa komportá na sierto manera; diskriminashon pa parti di un instansia gubernamental durante ehekushon di un kompetensia diskreshonal (por ehèmpel ora di konsedí sierto supsidio); diskriminashon pa kualke otro akshon òf omishon di un instansia gubernamental. 11.43. ‘ Diskriminashon’ ta nifiká ku persona den situashon komparabel den aspekto relevante ta risibí un trato diferente sin ku ta eksistí un hustifikashon ophetivo i rasonabel p’é. EVRM no ta prohibí e estado miembronan pa trata sierto grupo diferente ku e fin di koregí desigualdat real entre nan; es mas, den sierto sirkunstansia, keda sin purba koregí desigualdat mediante un trato diferente por konstituí un violashon di artíkulo Ta desprendé di esei tambe ku Estado no a kumpli sufisientemente ku e obligashon legal ei, infringiendo e prohibishon di diskriminashon establesí den artíkulo 14 di EVRM i artíkulo 1 di P12. Den e medida akí, e deklarashonnan solisitá pa Greenpeace ta atmisibel;, por lo demas ta rechasá nan. Atmisibilidat di e órdennan solisitá i. Sin eksepshon riba artíkulo 3:296 di Kódigo Sivil 11.51. Korte a dikta ku en virtut di artíkulo 8 di EVRM, Estado tin e obligashon legal di protegé e derecho di bida, salú, bienestar i e derecho di biba su propio kultura di e habitantenan di Boneiru kontra e konsekuensianan negativo di kambio di klima. Pa e kumplimentu di e obligashon ei, hues por konden’é en virtut di artíkulo 3:296 di Kódigo Sivel, a ménos ku ta eksistí motibu pa eksepshon. 11.52. En virtut di artíkulo 3:296 di Kódigo Sivil, ta produsí un eksepshon ora asina lei ta fiha òf ora ta derivá di e naturalesa di obligashon òf akto hurídiko. E hurisdikshon di Korte Supremo tokante órden legislativo ta un aplikashon di e eksepshon akí. 11.53. E hurisdikshon di Korte Supremo tokante e eksepshonnan riba e punto di salida di Estado por ser kondená pa kumpli un obligashon legal ta basá riba dos konsiderashon. E promé konsiderashon ta ku hues no mester intervení den e toma di desishon polítiko ku ta produsí durante elaborashon di legislashon. E di dos konsiderashon ta ku un órden legislativo mester krea un reglamentu ku ta aplikabel tambe pa otro persona ademas di e partinan di e proseso. Den huisio di korte, e konsiderashonnan akí no ta impedí dikta órden formulá den dictum , pa e siguiente motibunan. 11.53.1. E konsiderashon ku hues no mester intervení den e toma di desishon polítiko ku ta plantia durante e proseso legislativo, no ta impliká ku e hues no por intervení en apsoluto riba tereno di toma di desishon polítiko. Hues mester keda sin apliká legislashon en virtut di artíkulo 94 di Konstitushon ora ta impliká disposishon di tratado obligatorio pa tur. Sin embargo, hues no por, mediante emishon di un órden legislativo, interferí den e toma di desishon polítiko tokante konviniensia di promulgá legislashon ku un kontenido konkreto i spesífiko. Teniendo na kuenta e relashonnan konstitushonal, esaki ta kompetensia eksklusivo di e propio legisladó. Esaki ta nifiká ku hues no por ordená e legisladó pa promulgá legislashon ku un kontenido determiná. 11.53.2. E konsiderashon ku un órden legislativo ta impliká kreashon di un reglamentu ku tambe ta apliká pa otro persona ademas di e partinan di e proseso, ta relashoná ku e echo ku hues sivil ta dikta solamente sentensia obligatorio entre e partinan den e kaso (mira artíkulo 236 di Rv). Hues no tin kompetensia pa disidí di forma obligatorio pa tur persona kua mester ta e kontenido di un reglamentu legal. Por lo tanto, un órden legislativo tin inkumbiniensia ku tersera partinan no ta involukrá den e prosedimentu i ku, por lo tanto, no ta vinkulá pa e sentensia, nan ta keda (indirektamente) vinkulá pa dicho órden, ya ku legislashon tambe lo keda apliká pa nan. 11.53.3. Lo anterior ta nifiká ku hues no ta outorisá na dikta un órden pa aprobá lei ku un kontenido determiná i spesífiko. Den e kaso ei so ta plantia e opheshonnan menshoná den 11.53.1 i 11.53.2. Hues por ordená Estado pa adoptá medida pa alkansá un ophetivo determiná, semper ku dicho órden no ta impliká un órden pa promulgá un lei ku un kontenido spesífiko determiná. 11.53.4. E órdennan formulá den e diktamen ta un aplikashon di un norma prinsipal di artíkulo 3:296 di Kódigo Sivil. No ta trata di órden pa adoptá medida legislativo spesífiko, ya ku ta laga Estado libertat pa eligí e medidanan ku e mester tuma. ii. Investigashon sientífiko ku entretantu a kuminsá 11.54. E demanda pa (laga) inisiá un investigashon sientífiko adekuá inmediatamente despues di sentensia ku dikta den e kaso akí tokante e konsekuensianan históriko, aktual i futuro di kambio di klima na Boneiru, pone na disposishon e rekursonan sufisiente pa hasié i permití ku e inve Teniendo na kuenta e urgensia di e problema klimátiko konstatá den kuadro di NU i UE, Greenpeace tin sufisiente interes den su demanda pa ku e órden solisitá lo ta deklará ehekutabel di forma provishonal. Komo ku Estado ta presentá un defensa motivá kontra esaki, korte mester pisa e interes di Greenpeace pa por enforsá e kondena asta si un apelashon wòrdu presentá kontra e interes di Estado pa mantené e situashon eksistente te ora ku e apelashon a wòrdu disidí. 11.62. Korte ta konsiderá ku e interes di Greenpeace (i e habitantenan di Boneiru) den e ehekutabilidat provishonal solisitá ta prevalesé riba e interes di Estado pa mantené e situashon aktual. Den e sentensia akí ta kondená Estado solamente pa kumpli ku obligashon ku ya el a asumí. Kumplimentu di e órden akí por keda realisá, parsialmente, mediante aplikashon (berdadero) di e normanan i maneho vigente i mediante ehekushon di e proyektonan andando òf planiá. m. Gastu prosesal 11.63. Estado pa gran parti no a haña rason i mester por lo tanto paga e gastunan prosesal (inkluyendo e gastunan posterior). E gastunan prosesal ta presupuestá den: - gastu di dagfar € 112,37 - honorario hudisial € 688,00 - salario di abogado € 2.763,00 (4,5 punto × € 614,00) - gastu posterior € 178,00 (plùs subida di notifikashon) Totaal € 3.741,37 11.64. Ta konsedé e interes legal eksigí riba e gastunan prosesal tal i komo ta indiká den e desishon. 12 Desishon Korte 12.1. ta deklará ku Estado a aktua i ta aktuando en kontra di derecho fundamental di e habitantenan di Boneiru bou di artíkulo 8 di EVRM – i ku pa e motibu ei tambe ta aktua di forma ilísito – dor di, te ku awor, ehekutá un maneho di klima ku no ta kontribuí na manera hustu na e medidanan ku mester adoptá na nivel mundial pa limitá keintamentu global na final di e siglo akí te un máksimo di 1,5 °C kompará ku e nivel pre-industrial; tuma insufisiente medida adekuá i no ta tempu pa protegé e habitantenan di Boneiru kontra e konsekuensianan di kambio di klima, i informá nan insufisientemente di e konsekuensianan i envolví nan insufisientemente den e toma di desishon tokante medida; 12.2. ordená Estado pa, en todo kaso, den un término di diesocho luna despues di e presente sentensia, inkorporá den regulashon nashonal e ophetivonan apsoluto di redukshon di emishon pa henter ekonomia manera menshoná den artíkul 4, insiso 1 di e Akuerdo di Paris, inkluyendo e ophetivonan intermedio i e trayektorianan di redukshon di emishon di karbono pa henter e periodo te 2050, ku ta kumpli ku e palabrashonnan akordá den kuadro di NU (entre otro Glasgow Climate Pact i Sharm-El-Sheikh Implementation Plan ) i pa duna mas klaridat den e márgen di emishon (restante) pa Hulanda; 12.3. deklará ku Estado a aktua i ta aktuando en kontra di e derechonan fundamental di e habitantenan di Boneiru en virtut di artíkulo 1 di e di Diesdos Protokòl di EVRM i artíkulo 14 den relashon ku artíkulo 8 di EVRM, ku Estado tambe a aktua i ta aktuando di manera ilísito ora di trata e habitantenan di Boneiru di manera diferente for di e habitantenan di Hulanda na momento di adoptá medida di adaptashon, sin ku e trato diferente ei ta adekuá, nesesario òf proporshoná; 12.4. ta ordená Estado pa garantisá ku e targets formulá den United Arab Emirates Framework for Global Climate Resilience pa elaborashon i aplikashon di un plan nashonal di adaptashon ku tambe ta abarká Boneiru ku ta alkansá na tempu pues na 2030; 12.5. ta kondená Estado pa paga e gastunan di proseso di € 3.741,37 denter di dieskuater dia despues di e notifikashon korespondiente, i ku un subida di € 92,00 plùs e gastunan di notifikashon den kaso ku Estado no kumpli puntualmente ku e kondena i e sentensia notifiká posteriormente; 12.6. ta kondená Estado pa paga e interes legal menshoná den artíkulo 6:119 di Kódigo Sivil riba e gastunan di proseso si no paga esakinan denter di dieskuater dia despues di notifikashon; 12.7. ta deklará e sentensia presente ehekutabel provishonalmente, ku eksepshon di e desishonnan menshoná