ECLI:NL:RBAMS:2022:2794

vonnis RECHTBANK AMSTERDAM Afdeling privaatrecht, voorzieningenrechter civiel zaaknummer / rolnummer: C/13/715640 / KG ZA 22-262 HH/MV Vonnis in kort geding van 23 mei 2022 in de zaak van 1. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid CHANGE= VASTGOEDBEHEER B.V., gevestigd te Almere, 2. [eiser 2], wonende te [woonplaats] , eisers bij dagvaarding van 25 april 2022, advocaten mr. R.P. de Vries en mr. J.J.A.M. de Haas te Amsterdam, tegen de stichting STICHTING WOON, gevestigd te Amsterdam, gedaagde, advocaat mr. H.M. Meijerink te Amsterdam. Partijen zullen hierna ook Change, [eiser 2] en Stichting Woon worden genoemd.

Tijdens de mondelinge behandeling van dit kort geding op 9 mei 2022 hebben Change en [eiser 2] de dagvaarding toegelicht. Stichting Woon heeft mede aan de hand van een vooraf ingediende conclusie van antwoord verweer gevoerd. Beide partijen hebben producties en een pleitnota in het geding gebracht. Bij de mondelinge behandeling waren – voor zover van belang – aanwezig: aan de zijde van eisers: [eiser 2] (directeur van Change) en [naam 1] (cfo van Change) met mr. De Vries en mr. De Haas; aan de zijde van Stichting Woon: [naam 2] (team Stad), [naam 3] (directeur) en [naam 4] (consulent jongerenhuisvesting) met mr. Meijerink. Na verder debat is vonnis bepaald op 23 mei 2022.

2.1. [eiser 2] is oprichter, directeur en enig aandeelhouder van Change. Change richt zich op het ontwikkelen en verhuren van appartementen aan starters (voornamelijk jongeren, werkend op MBO-niveau). Change exploiteert drie wooncomplexen, twee in Amsterdam en een in Utrecht-Leidsche Rijn. 2.2. Aan huurders van Change wordt in eerste instantie een huurovereenkomst aangeboden voor één jaar, met de mogelijkheid van verlenging. Naast die huurovereenkomst dienen huurders een zogenoemde Dienstenovereenkomst of Community-overeenkomst te ondertekenen. Bedoeling van deze laatste overeenkomst was dat aan de huurders diensten ter beschikking konden worden gesteld (tegen betaling van zogenoemde communitykosten) die niet onder de servicekosten konden worden geschaard. 2.3. Op 21 juni 2021 heeft de kantonrechter van deze rechtbank een vonnis gewezen in een zaak tussen Change als gedaagde en een van haar huursters als eiseres (ECLI:NL:RBAMS:2021:3097). In dat vonnis is – kort gezegd – overwogen dat de kosten die op grond van de Community-overeenkomst in rekening worden gebracht servicekosten zijn in de zin van artikel 7:237 BW. Vervolgens is voor recht verklaard dat het beding dat eiseres bij het aangaan van de huurovereenkomst verplichtte de Community-overeenkomst aan te gaan onredelijk is op grond van artikel 7:264 BW en is het desbetreffende beding nietig verklaard. Daarnaast is Change veroordeeld de maandelijkse bedragen die eiseres had betaald op grond van de Community-overeenkomst (in haar geval acht keer € 118,-) terug te betalen. 2.4. Ter uitvoering van het vonnis van de kantonrechter heeft Change de communitykosten bij haar huurders gecrediteerd en die kosten vervolgens opnieuw als additionele servicekosten in rekening gebracht. 2.5. Stichting Woon geeft bewoners informatie en advies over huren, kopen, energie, organisatie en participatie. Zij is er voor huurders, eigenaar-bewoners en woningzoekenden. Stichting Woon treedt ook op als belangenbehartiger voor huurders en eigenaar-bewoners, zowel individueel als groepsgewijs. Stichting Woon is houdster van de website wooninfo.nl. 2.6. Op 15 maart 2022 heeft Stichting Woon op haar website het volgende artikel geplaatst: Change= verlengt contract lastige huurders niet Change= lijkt haar masker van sociaal verhuurder nu echt te laten vallen. Diverse huurders in Amsterdam Nieuw-West ontvingen bericht dat hun tijdelijke overeenkomst niet wordt verlengd. Of ze maar even hun spullen willen inpakken. Is dat omdat ze niet braaf het verhoogde voorschot voor servicekosten betalen? De bewoners hebben zelf in elk geval niet aangegeven dat ze weg willen. Eerder bezwoeren de eigenaar en woordvoerders van Change= dat ze zoiets nooit zouden doen. Ze zouden blij zijn dat huurders naar de Huurcommissie gaan, dan ontstaat er tenminste duidelijkheid. Mooie woorden, maar uit de daden blijkt anders. Veel huurders maakten bezwaar tegen hoge servicekosten, een uitspraak daarover laat nog even op zich wachten. Ondertussen kregen huurders deurwaarders achter zich aan vanwege huurachterstand. Onterecht, want het betreft een geschil over een verhoogd voorschot aan servicekosten. Andere huurders kregen bij vertrek geen positieve verhuurverklaring – vaak nodig om een andere woonruimte te vinden. Ook zagen zij dat een deel van hun borg werd ingehouden. Deze nieuwe stap van Change= is echt een escalatie van het conflict. Intimidatie door Change=? Al langer gaat het gerucht dat medewerkers van Change= persoonlijk opdracht kregen van eigenaar [eiser 2] om het mensen die niet doen wat hij wil moeilijk te maken. Sommige huurders zeggen dat zij bang zijn dat hun contract niet verlengd zal worden als ze zich op hun rechten beroepen. Onterecht volgens eigenaar [eiser 2] en zijn medewerkers. “Dat past niet bij ons”, was hun stelling. Nu lijkt het dan toch gewoon waar te worden. Of zou er een vergissing in het spel zijn? De brieven zijn in elk geval duidelijk. (…) Gooit Change= eigen glazen in? Gelukkig hebben vele huurders een contract waarbij dit niet zomaar kan, ook bij Change=. !Woon zal de huurders zo goed mogelijk bijstaan, net zoals we dat met de vele honderden andere huurders doen in procedures over de dienstenovereenkomst en de servicekosten. Verder zal waarschijnlijk een storm van verontwaardiging opsteken over wat hier gebeurt. Als Change= nog een klein beetje hecht aan geloofwaardigheid en een goede naam doet ze er verstandig aan de verzonden brieven snel in te trekken. (…) 2.7. Bij brief van 16 maart 2022 heeft de advocaat van Change en [eiser 2] Stichting Woon gesommeerd de beschuldiging van intimidatie in het betreffende artikel te verwijderen en verwijderd te houden (waaronder in ieder geval begrepen de alinea met de kop Intimidatie door Change=?). Tevens is Stichting Woon gesommeerd tot het plaatsen van een rectificatie van de mededeling dat Change zich schuldig zou maken aan intimidatie en dat het gerucht zou gaan dat de eigenaar van Change persoonlijk opdracht heeft gegeven om het mensen die niet doen wat hij wil moeilijk te maken. 2.8. Bij e-mail van 18 maart 2022 heeft Stichting Woon bericht geen reden te zien voor een rectificatie. Wel is het artikel blijkens de e-mail geactualiseerd omdat Stichting Woon kort na de publicatie van het artikel van de betreffende huurders het bericht heeft ontvangen dat Change haar standpunt over het niet verlengen van de tijdelijke huurcontracten had gewijzigd. 2.9. De versie van het artikel die sinds 18 maart 2022 op de website van Stichting Woon staat, luidt als volgt: Change= verlengt contract lastige huurders niet Change= leek haar masker van sociaal verhuurder te laten vallen. Diverse huurders in Amsterdam Nieuw-West ontvingen bericht dat hun tijdelijke overeenkomst niet wordt verlengd. Of ze maar even hun spullen willen inpakken. Kwam dat omdat ze niet braaf het verhoogde voorschot voor servicekosten betalen? De bewoners gaven zelf niet aan dat ze weg willen. Eerder bezwoeren de eigenaar en woordvoerders van Change= dat ze zoiets nooit zouden doen. Ze zouden blij zijn dat huurders naar de Huurcommissie gaan, dan ontstaat er tenminste duidelijkheid. Mooie woorden, maar de daden leken anders. Veel huurders maakten bezwaar tegen hoge servicekosten, een uitspraak daarover laat nog even op zich wachten. Ondertussen kregen huurders deurwaarders achter zich aan vanwege huurachterstand. Onterecht, want het betreft een geschil over een verhoogd voorschot aan servicekosten. Andere huurders kregen bij vertrek geen positieve verhuurverklaring nodig om een andere woonruimte te vinden. Ook zagen zij dat een deel van hun borg werd ingehouden. Deze nieuwe stap van Change= zagen huurders als een escalatie van het conflict. Daar komt Change= nu op terug. Intimidatie door Change= of toch niet? Al langer gaat onder bewoners het gerucht dat medewerkers van Change= persoonlijk opdracht kregen van eigenaar [eiser 2] om het mensen die niet doen wat hij wil moeilijk te maken. Sommige huurders zijn bang dat hun contract niet verlengd zal worden als ze zich op hun rechten beroepen. Onterecht volgens eigenaar [eiser 2] en zijn medewerkers. “Dat past niet bij ons”, is hun stelling. Maar de brieven aan de huurders spraken een andere taal. (…) Gelukkig is Change= hier nu op terug gekomen. De huurders die dat willen is alsnog een verlenging van het contract aangeboden als zij het verhoogde voorschot betalen. (…) Verbetering bij Change= op komst? Gelukkig hebben vele huurders een contract waarbij dit niet zomaar kan, ook bij Change=.

3.1. Change en [eiser 2] vorderen – kort gezegd – het volgende:I. Stichting Woon te gebieden het artikel aan te passen, door de beschuldiging van het intimideren van huurders door Change en [eiser 2] blijvend te verwijderen uit het artikel; II. Stichting Woon te gebieden op haar website bij het artikel een rectificatie te plaatsen van de mededeling dat Change zich schuldig maakt aan intimidatie en van de mededeling dat het gerucht zou gaan dat de eigenaar van Change persoonlijk opdracht heeft gegeven om het mensen die niet doen wat hij wil moeilijk te maken; III. Stichting Woon te gebieden diezelfde rectificatie te plaatsen bovenaan de thuispagina van haar website; IV. een en ander op straffe van dwangsommen; en V. met veroordeling van Stichting Woon in de kosten van dit geding en in de nakosten, te vermeerderen met de wettelijke rente. 3.2. Change en [eiser 2] stellen hiertoe – samengevat weergegeven – het volgende. Change heeft als doel betaalbare en kwalitatief hoogwaardige woningen aan te bieden. Zij doet dit uit idealistische overwegingen om de grote woningnood onder werkende jongeren aan te pakken. Change biedt haar huurders een aantal extra diensten aan om een zo aangenaam en veilig mogelijke leefomgeving te creëren. Change onderscheidt zich hiermee van traditionele verhuurders. Een groot deel van de extra geleverde diensten kon niet of niet gemakkelijk worden geschaard onder de in het Besluit Servicekosten vastgestelde categorieën. Om die reden is Change met haar huurders de Community-overeenkomst aangegaan. De kantonrechter heeft geoordeeld dat dit niet is toegestaan, waarbij overigens van belang is dat hij Change niet van kwaad opzet heeft willen beschuldigen. Een praktisch gevolg van het vonnis was dat Change de in rekening gebrachte communitykosten moest terugbetalen. Deze kosten konden echter met terugwerkende kracht als servicekosten in rekening worden gebracht. Change heeft dus op een juiste wijze uitvoering gegeven aan het vonnis van de kantonrechter. Desalniettemin heeft Stichting Woon op haar website het artikel gepubliceerd met daarin ernstige beschuldigingen aan het adres van Change en [eiser 2] , onder meer van intimidatie. Voor deze grievende beschuldigingen bestaat geen feitelijke onderbouwing. Dat het artikel ernstige gevolgen heeft en de goede naam aantast van Change en [eiser 2] blijkt wel uit het feit dat het heeft geleid tot Tweede Kamervragen en tot raadsvragen in de gemeente Utrecht. Gezien alle omstandigheden van dit geval dient de vrijheid van meningsuiting van Stichting Woon dan ook te wijken voor het recht van Change en [eiser 2] om gevrijwaard te blijven van onterechte beschuldigingen. 3.3. Stichting Woon heeft – samengevat weergegeven – het verweer gevoerd dat zij begin 2017 in contact is gekomen met een aantal huurders van Change. Zij kwamen voornamelijk met vragen over de tijdelijkheid van de huurcontracten en over de juridische constructie van een huurcontract en daarnaast een Community-overeenkomst. In oktober 2018 is in Het Parool een negatief artikel verschenen over Change. Strekking hiervan is dat zij te veel kosten in rekening brengt, te weinig service verleent en de in rekening gebrachte kosten niet verantwoordt. Ook staat in dat artikel dat huurders zijn geïntimideerd door brieven en mails van Change om akkoord te gaan met een huurverhoging. Het artikel in Het Parool heeft geleid tot vragen in de gemeenteraad van Amsterdam. In november 2019 en januari 2020 is met steun van Stichting Woon een groot aantal verzoeken bij de Huurcommissie ingediend om een uitspraak te krijgen over de hoogte van de verschuldigde servicekosten. Ook is een proefprocedure gevoerd op naam van een van de huursters van Change, die heeft geleid tot het onder 2.3 genoemde vonnis van de kantonrechter, en een procedure namens 250 huurders waarin eveneens op 21 juni 2021 vonnis is gewezen (ECLI:NL:RBAMS:2021:3098). Uit uitspraken van de Huurcommissie volgt (net als uit de vonnissen van de kantonrechter) dat de communitykosten als servicekosten moeten worden aangemerkt en dat substantiële bedragen aan de huurders moeten worden terugbetaald. Dat Change bedragen uit de Community-overeenkomst overhevelt naar de servicekosten berust op een verkeerde uitleg van het vonnis van de kantonrechter. Tot op heden heeft Change nog geen enkel bedrag aan haar huurders terugbetaald. Dit heeft geleid tot grote onrust onder de huurders. Een aantal van hen heeft niet ingestemd met de eenzijdig door Change voorgestelde verhoging van de servicekosten. Dit leidde tot overdreven en onrechtmatige reacties aan de zijde van Change. Huurders ontvingen brieven van deurwaarders, huurders die wilden vertrekken kregen geen positieve verhuurdersverklaring, bij huurders die waren vertrokken werd de onterechte verhoging van de servicekosten afgetrokken van de waarborgsom en bij tenminste één huurster werd het tijdelijke huurcontract niet omgezet in een contract voor onbepaalde tijd. Een en ander volgt uit twee verklaringen die Stichting Woon in het geding heeft gebracht en uit één anonieme verklaring. Op grond van het bovenstaande kan de inhoud van het artikel op de website van Stichting Woon niet als onrechtmatig worden aangemerkt. De beschuldigingen vinden steun in de feiten. De vrijheid van meningsuiting van de Stichting Woon weegt daarom zwaarder dan de belangen van Change en [eiser 2] . 3.4. Op de stellingen van partijen wordt hierna, voor zover van belang, nader ingegaan.

4.1. Toewijzing van de vorderingen zou betekenen dat het grondrecht van Stichting Woon op vrijheid van meningsuiting, zoals bepaald in artikel 10 lid 1 van het EVRM, wordt beperkt. Dit kan alleen als dat bij de wet is voorzien en noodzakelijk is in een democratische samenleving, bijvoorbeeld om de goede naam en de rechten van anderen te beschermen (artikel 10 lid 2 EVRM). Zo’n beperking die bij wet is voorzien doet zich voor als een publicatie onrechtmatig is in de zin van artikel 6:162 BW. 4.2. Voor het antwoord op de vraag of de publicatie onrechtmatig is, moeten de wederzijdse belangen, die in beginsel gelijkwaardig zijn, tegen elkaar worden afgewogen. Het belang van Stichting Woon is dat zij zich als belangenbehartiger in het openbaar kritisch, informerend en waarschuwend moet kunnen uitlaten over misstanden. Het belang van Change en [eiser 2] is dat zij niet zo maar worden blootgesteld aan lichtvaardige verdachtmakingen. Bij deze belangenafweging komen alle omstandigheden van het geval aan bod. 4.3. In het aanvankelijke artikel van 15 maart 2022 is Change ervan beschuldigd huurders die geen servicekosten willen betalen te intimideren. Ook staat in dat artikel dat al langer het gerucht gaat dat medewerkers van Change persoonlijk opdracht kregen van eigenaar [eiser 2] om het mensen die niet doen wat hij wil moeilijk te maken. 4.4. Voor de beschuldiging van intimidatie en “het mensen moeilijk maken” zal Stichting Woon goede gronden moeten hebben. Van Stichting Woon wordt weliswaar niet verwacht dat zij met sluitend bewijs komt voordat zij iets publiceert, maar wel dat zij voldoende aannemelijk maakt dat er serieuze aanwijzingen zijn voor ernstige beschuldigingen als deze. 4.5. Om aan te tonen dat de beschuldigingen steun vinden in het beschikbare feitenmateriaal, heeft Stichting Woon drie verklaringen van (voormalig) huurders (waarvan één anoniem) in het geding gebracht. In de eerste verklaring staat – samengevat weergegeven – dat Change er alles aan doet om het je zo moeilijk mogelijk te maken, wanneer je de verhoogde servicekosten niet betaalt, hetgeen blijkt uit voorbarige brieven van een deurwaarder, die al werden ontvangen voordat de Huurcommissie uitspraak had gedaan over die servicekosten. In de verklaring wordt dit als zeer intimiderend gedrag van Change betiteld. Ook blijkt uit deze verklaring dat Change pas onder druk van een aangezegd kort geding bereid was een positieve verhuurdersverklaring af te leggen (waarin niet stond dat de desbetreffende huurster een huurachterstand had). In de tweede verklaring staat – samengevat weergegeven – dat de huurovereenkomst van de huurster niet zou worden verlengd omdat zij de verhoogde servicekosten niet betaalde. Omdat zij daarover een boos bericht op Facebook plaatste, werd zij uitgenodigd voor een gesprek bij Change. Haar werd duidelijk gemaakt dat als zij alsnog de “achterstand” zou betalen, zij wel een contract voor onbepaalde tijd zou krijgen. Dit heeft zij toen gedaan. Toen zij hierover vervolgens een kritisch stuk op Facebook (in een besloten groep) had geschreven, werd het aanbod tot verlenging weer ingetrokken. Vervolgens heeft zij anderhalve week geprobeerd telefonisch en per e-mail in contact te komen met Change, maar zij werd niet te woord gestaan. Vervolgens werd zij er zonder enige grond van beschuldigd dat zij overlast zou veroorzaken jegens haar medebewoners en dat dat de reden zou zijn voor het niet verlengen van de huurovereenkomst. Volgens de verklaring is hier sprake van intimidatie en het creëren van een angstcultuur door Change. In de anonieme verklaring van een voormalig huurder staat – samengevat weergegeven – dat hij zijn borg slechts gedeeltelijk heeft teruggekregen omdat de verhoging van de servicekosten niet was betaald. Dit zou gebeuren in opdracht van [eiser 2] met alle huurders die met de media hadden gesproken. Er schijnt een soort van zwarte lijst te zijn opgesteld door [eiser 2] , van bewoners die moeilijk doen of het oneens zijn met de gang van zaken. Verder staat in de verklaring dat deze huurder een aantal jaren geleden onder druk is gezet om een allonge (met daarin een gewijzigde bepaling over de jaarlijkse huurverhoging) te ondertekenen. Zou hij dit niet doen, dan zouden hem bepaalde faciliteiten worden ontnomen. Tot slot staat in de verklaring dat [eiser 2] manipulerend is en op intimiderende wijze zaken doet. 4.6. Op basis van de drie verklaringen vinden de beschuldigingen van Stichting Woon voorshands voldoende steun in het beschikbare feitenmateriaal. Partijen hebben ter zitting een discussie gevoerd over de definitie van intimidatie. Anders dan Change en [eiser 2] aanvoeren hoeft geen sprake te zijn van het dreigen met geweld om de term intimidatie te mogen gebruiken. Dat [eiser 2] door het gebruik van de term intimidatie door Stichting Woon zou worden weggezet als een louche huisjesmelker is zijn eigen perceptie. Stichting Woon heeft ter zitting uitdrukkelijk verklaard dat zij Change en [eiser 2] geen louche huisjesmelker vindt. 4.7. Dat één van die verklaringen anoniem is, is van ondergeschikt belang. Op de mondelinge behandeling van dit kort geding hebben Stichting Woon en haar advocaat uitdrukkelijk verklaard te weten van wie de verklaring afkomstig is, maar dat die persoon uit angst niet bij naam wil worden genoemd. Uit de inhoud van de verklaring kan worden afgeleid dat die inderdaad afkomstig is van een voormalig huurder van Change die verklaart over zijn eigen ervaringen (en niet van zo maar iemand). In zoverre gaat het hier om een ander soort anonieme verklaring dan in de zaak van [naam zaak] (vonnis van 29 april 2022, ECLI:NL:RBAMS:2022:2347) waarop Change en [eiser 2] zich hebben beroepen. In die zaak ging het om een juice channel dat gebruik maakte van anonieme verklaringen, terwijl ook de gebruiker daarvan (behalve een naam) niet wist om wie het ging en wat zijn of haar betrokkenheid bij de zaak was. Het ging daarbij ook nog om verklaringen van horen zeggen. 4.8. Hoe de beschuldigingen zijn ingekleed in het artikel kan niet los worden gezien van het achterliggende geschil tussen Change en haar huurders over de verhoging van de servicekosten, waarbij Stichting Woon optreedt als belangenbehartiger van de huurders. Change heeft ongelijk gekregen bij zowel de Huurcommissie als bij de kantonrechter en heeft niet bestreden dat de bedragen waarop de huurders blijkens die uitspraken recht hebben nog niet zijn terugbetaald. Tegen die achtergrond mag de toon van het artikel scherp worden aangezet. Van belang is dat Stichting Woon belangenbehartiger is en geen journalistiek medium. Het staat haar om die reden meer vrij om te kiezen voor een scherpe toonzetting. Lezers van het artikel zullen ook begrijpen dat het niet afkomstig is van een (onafhankelijk) journalistiek medium, maar van een min of meer partijdige belangenbehartiger, die het artikel op haar eigen website heeft geplaatst. 4.9. Dat [eiser 2] in het artikel persoonlijk wordt beschuldigd, valt te billijken. Hij is immers oprichter, directeur en enig aandeelhouder van Change. Hij is de bedenker van het concept en het gezicht naar buiten. 4.10. Verder is van belang dat Stichting Woon het aanvankelijke artikel twee keer heeft aangepast. In de versie van 18 maart 2022 (zie 2.9) is de scherpe toonzetting iets afgezwakt en is er duidelijk melding van gemaakt dat Change huurders die het verhoogde voorschot niet hadden betaald, toch een verlenging van het huurcontract aanbiedt (“Gelukkig is Change= hier nu op terug gekomen. De huurders die dat willen is alsnog een verlenging van het contract aangeboden als zij het verhoogde voorschot betalen”). In de versie van 22 maart 2022 (zie 2.12) is de beschuldiging aan het adres van [eiser 2] persoonlijk uit het artikel verwijderd. In zoverre is dus reeds door Stichting Woon tegemoetgekomen aan het belang dat Change en [eiser 2] hebben bij verwijdering/rectificatie van het artikel.

De voorzieningenrechter 5.1. weigert de gevraagde voorzieningen, 5.2. veroordeelt Change en [eiser 2] in de proceskosten, aan de zijde van Stichting Woon tot op heden begroot op € 1.692,00, 5.3. verklaart deze kostenveroordeling uitvoerbaar bij voorraad. Dit vonnis is gewezen door mr. H.C. Hoogeveen, voorzieningenrechter, bijgestaan door mr. M. Veraart, griffier, en in het openbaar uitgesproken op 23 mei 2022. type: MV coll: LO