ECLI:NL:HR:2024:223

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN STRAFKAMER Nummer 22/00824 Datum 13 februari 2024 ARREST op het beroep in cassatie tegen een arrest van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden van 7 maart 2022, nummer 21-003398-20, in de strafzaak tegen [verdachte] , geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1974, hierna: de verdachte.

Het beroep is ingesteld door de verdachte. Namens deze heeft J.C.H. Pronk, advocaat te Apeldoorn , bij schriftuur cassatiemiddelen voorgesteld. De schriftuur is aan dit arrest gehecht en maakt daarvan deel uit. De advocaat-generaal A.E. Harteveld heeft geconcludeerd tot vernietiging van de bestreden uitspraak, maar uitsluitend wat betreft de beslissingen ter zake van het in de zaak met parketnummer 05-264147-19 onder 2 bewezenverklaarde en de strafoplegging, waaronder begrepen de beslissing omtrent de vordering van de benadeelde partij [aangeefster] , en tot terugwijzing van de zaak naar het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, zittingsplaats Arnhem, opdat de zaak in zoverre op het bestaande hoger beroep opnieuw wordt berecht en afgedaan en tot verwerping van het beroep voor het overige.

2.1 Het cassatiemiddel klaagt dat de bewezenverklaring ontoereikend is gemotiveerd, omdat uit de door het hof gebruikte bewijsmiddelen niet zonder meer kan volgen dat de verdachte [aangeefster] heeft bedreigd met enig misdrijf tegen het leven gericht. 2.2.1 Ten laste van de verdachte is in de zaak met parketnummer 05-264147-19 onder 2 bewezenverklaard dat: “hij, in of omstreeks de periode van 1 augustus 2019 tot en met 29 augustus 2019, te [plaats] , althans in Nederland, [aangeefster] (zijn ex-vrouw) heeft bedreigd met enig misdrijf tegen het leven gericht en/of met zware mishandeling, door die [aangeefster] (middels voicemailberichten en/of e-mailberichten) dreigend de woorden toe te voegen “ik maak gehakt van je” en/of “ik laat geen spaan van je heel”, althans woorden van gelijke dreigende aard of strekking.” 2.2.2 Het hof heeft het bewezenverklaarde gekwalificeerd als: “bedreiging met enig misdrijf tegen het leven gericht”. 2.2.3 Deze bewezenverklaring steunt op onder meer de volgende bewijsmiddelen: “1. Het in de wettelijke vorm opgemaakt proces-verbaal (als bijlage op pagina 35-39 van voornoemd proces-verbaal), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als aangifte van [aangeefster] : pag. 35: Ik heb [verdachte] leren kennen in 1996. In 2003 zijn wij getrouwd. We hebben vier kinderen. (...) In mei 2012 kreeg [verdachte] een hartaanval. Hierdoor veranderde hij erg. Hij leefde alsof elke dag zijn laatste was. Dit had een grote weerslag op onze relatie. (...) In mei 2017 verliet ik de woning. Pag. 36: (...) [verdachte] stalkt mij al anderhalf jaar met het sturen van ongeveer tien e-mails per dag. Hij mailt over alle soorten onderwerpen. In 2017 heb ik hem al gemaild dat ik alleen contact met hem wilde over de kinderen. Hij reageerde hierop dat hij hier niets mee te maken had en dat hij mij mailde wanneer hij maar wilde. In september 2017 heb ik via een advocaat een stalkingsbrief naar hem gezonden. In de brief stond vermeld dat hij moest stoppen met het rondsluipen rondom mijn woning, contact zoeken met de kinderen en het sturen van allerlei e-mails. We hebben nog wel e-mail contact. Pag. 37: Ik heb hem dus per mail aangegeven dat ik nog maar 1x per week contact met hem wilde hebben en dan alleen als het over de kinderen gaat. Dat heb ik vaker aan hem kenbaar gemaakt. Dit jaar ook nog. Hij houdt zich hier niet aan. Hij belt en whatsappt mij ook regelmatig. Ik heb hem ongeveer een jaar geleden geblokkeerd op mijn telefoon. Hij kan mij dus niet meer bellen en appen. Hij kan nog wel mijn voicemail inspreken. Hij spreekt gemiddeld vier keer per week mijn voicemail in. Als er mailtjes zijn vanuit zijn kant worden deze meestal naar vele partijen in cc gestuurd: - Jeugdzorg; - Basisschool ‘ [A] ’ in [plaats] , dit is de school van mijn jongste zoon [betrokkene 1] ; - Voortgezet onderwijs het [B] in [plaats] , dit is de school van mijn dochter [betrokkene 2] ; - Mijn ouders in [plaats] ; - Mijn zusje [betrokkene 3] in [plaats] ; - Mijn advocaat in [plaats] ; - Mijn advocaat in [plaats] ; - een vriendin van mij, genaamd [betrokkene 4] ; - een vriendin van mij, genaamd [betrokkene 5] ; - de organisatie [C] ; - Organisatie [D] in [plaats] ; - Organisatie [E] in [plaats] ; - De pleeggezinnen waarin ze hebben gezeten, in [plaats] , [plaats] en [plaats] . Deze mailtjes worden nog dagelijks verstuurd naar bovenstaande personen/organisaties. De strekking van de mailtjes is vrij uiteenlopend. Het zijn er over de afgelopen jaren honderden. In de mailtjes wordt ik in een kwaad daglicht gezet. Er wordt onduidelijkheid gecreëerd, want er staan veel onwaarheden in. Afspraken omtrent de kinderen worden steeds gewijzigd. Ik word daarin steeds afgeschilderd als onbetrouwbaar. Ik ben nog in het bezit van alle mailtjes die hij heeft gestuurd. Hij wil een podium en neemt daarom iedereen mee in zijn mailgedrag. Ik heb het idee dat hij door die mailtjes wil zorgen dat ik alles kwijt raak en angst wil inboezemen. Ook heeft hij meerdere keren aangegeven dat hij mij terug wil. Ik zou dan bij hem kunnen gaan wonen. Ik snap niet hoe hij dit in zijn hoofd haalt. Naar mijn mening is hij een narcist en heeft hij een bipolaire stoornis en is hij verslaafd aan alcohol. De strekking van de voicemails is hetzelfde als in de mailwisselingen, maar in de voicemails is hij vaak woedend. Ik heb redelijk veel van mijn voicemails bewaard. Ik kan ze opslaan en in een bestand mailen. Ik mail deze dan vaak naar Jeugdzorg om te laten horen hoe hij tegen mij tekeer gaat. Ook krijg ik van die halfslachtige bedreigingen. Bijvoorbeeld dat hij mij met de grond gelijk gaat maken. (...) 3. Het in de wettelijke vorm opgemaakt proces-verbaal (als bijlage op pagina 46-47 van voornoemd proces-verbaal), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als bevindingen van de verbalisant: Op 20 september 2019 heeft aangever/benadeelde [aangeefster] audio opnamen ter beschikking gesteld voor het onderzoek ter zake stalking en belaging. Ik, verbalisant kreeg informatie op een usb stick aangeleverd. Op deze usb stick staat een map met daarin 21 voicemailberichten die volgens aangever/benadeelde waren ingesproken door haar (ex) partner [verdachte] . Ik verbalisant heb deze voicemailberichten beluisterd en daar een selectie aan berichten uitgehaald en deze hieronder beschreven. Ik hoor op de voicemail van: 9 juni 2019 Wat een teringwijf ben je. sorry moest ik even kwijt. Narcist zoek het uit. 23 april 2019Hey fuck off met je fijne dag. Hier [verdachte] . Of je gaat normaal doen of het hek is van de dam. Jij mag kiezen, jij bepaalt. Narcistisch kutwijf dat je er bent. Tot hier en niet verder. 26 mei 2019 Met [verdachte] . Heb op alle mogelijke manier geprobeerd om met je in contact te komen, maar je reageert nergens op. 11 juni 2019 Ik houdt van je, hoi. 29 juni 2019 Nog 1 keer het lef hebben om mij sukkel te noemen. Moest je eens proberen. Sterf erin. 6 juli 2019 Ik laat je uit de ouderlijke macht ontheffen. Je maakt geen schijn van kans. The war is on, succes. 6 juli 2019 Ik heb je 100.000 keer gebeld. Je neemt niet op. Jeugdzorg staat achter mij. Stuur mij nog 1 keer een mail dat ik niet capabel ben en je bent de lul. 15 augustus 2019 Dag [aangeefster] , Je reageert nergens op. Ik heb de bestanden naar jouw familie gestuurd. Ik maak gehakt van je. Ik ben helemaal klaar met je. Wat een stom kutwijf ben jij. Ik pak je aan alle kanten. Maak je borst maar nat. Daaag. 29 augustus 2019 lk heb je een mail gestuurd. Als ik voor maandag geen reactie krijg dan zet ik alle foto's online naar je ouders en de hele santemekraam. Ik ben woest op je. Je bent het hebben van kinderen niet waard. Ik ben woester dan woest. 29 augustus 2019 Het einde is nabij. 4. Het in de wettelijke vorm opgemaakt proces-verbaal (als bijlage op pagina 48 van voornoemd proces-verbaal), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als bevindingen van de verbalisant: Op 20 september 2019 heeft aangever/benadeelde [aangeefster] een USB Stick ter beschikking gesteld voor het onderzoek ter zake stalking en belaging. Op deze usb stick staat een map met daarin een verzameling van email berichten afkomstig van haar (ex) partner [verdachte] .

De Hoge Raad heeft de klachten over de uitspraak van het hof beoordeeld. De uitkomst hiervan is dat deze klachten niet kunnen leiden tot vernietiging van die uitspraak. De Hoge Raad hoeft niet te motiveren waarom hij tot dit oordeel is gekomen. Bij de beoordeling van deze klachten is het namelijk niet nodig om antwoord te geven op vragen die van belang zijn voor de eenheid of de ontwikkeling van het recht (zie artikel 81 lid 1 van de Wet op de rechterlijke organisatie).

De Hoge Raad: - vernietigt de uitspraak van het hof, maar uitsluitend wat betreft de beslissing over het onder 2 tenlastegelegde in de zaak met parketnummer 05-264147-19, de strafoplegging en de vordering van de benadeelde partij [aangeefster] ; - wijst de zaak terug naar het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, opdat de zaak ten aanzien daarvan opnieuw wordt berecht en afgedaan; - verwerpt het beroep voor het overige. Dit arrest is gewezen door de vice-president V. van den Brink als voorzitter, en de raadsheren A.E.M. Röttgering en C.N. Dalebout, in bijzijn van de waarnemend griffier H.J.S. Kea, en uitgesproken ter openbare terechtzitting van 13 februari 2024.

Het zijn email berichten bewaard over de periode van april 2019 tot september 2019. Het zijn in totaal 243 pagina's aan berichten en er staan meerdere email berichten op 1 pagina. lk verbalisant heb deze email berichten bekeken heb er 1 bericht uitgehaald. Deze email is op 29 augustus 2019, te 21.11 uur gestuurd. In de mail is het volgende te lezen: Ik maak je af! 5. Het in de wettelijke vorm opgemaakt proces-verbaal (als bijlage op pagina 49-51 van voornoemd proces-verbaal), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als bevindingen van de verbalisant: Op 20 september 2019 heeft aangever/benadeelde [aangeefster] een USB Stick ter beschikking gesteld voor het onderzoek ter zake stalking en belaging. Op deze usb stick staat een map met daarin een verzameling van email berichten afkomstig van haar (ex) partner [verdachte] . Het zijn email berichten bewaard over de periode van april 2019 tot september 2019. Het zijn in totaal 243 pagina's aan berichten en er staan meerdere email berichten op 1 pagina. Ik verbalisant heb deze email berichten bekeken en er een selectie aan berichten uitgehaald en deze hieronder beschreven. Het betreffen 8 berichten allemaal op één dag verstuurd. Email: 1 augustus 2019, 18.18 uur Wat een godvergeten oud kutwijf ben je ook he. Zo moest ik ff kwijt. Regel te zelf wel met C. Bonjour ! Met vriendelijke groet, [verdachte] Email: 1 augustus 2019, 18.37 [aangeefster] , Er komt een dag dat je snapt wat karma is. Tot dusver leer je weinig van de dingen die je gebeuren. Dat is jammer maar jouw probleem. Ik ben op vakantie met de (alle!) kids, zonder gezeik, dat kan jij nog niet zeggen. Hoe misselijker je tegen mij doet, hoe misselijker de rest van jou leven wordt. Dat heet karma en ga t snappen. C gaat vrijdagochtend 30/8 naar de ortho. Ik regel het wel en dat weekend is ze bij mij conform regeling. Email: 1 augustus 2019, 18.51 uur En ja, ik kan alles tegen je zeggen. Bedenk eens goed wat je tegen of over mij hebt durven zeggen. Pas maar op met wat je doet. Alle grenzen zijn overschreden. Met vriendelijke groet, [verdachte] Email: 1 augustus 2019, 19.03 [aangeefster] , We hebben al twee weken groot plezier en er staat weer een leuk set [verdachte] . Lief leuk en aardig voor elkaar. Het is mij volledig duidelijk waar het probleem zit en zal dit na de vakantie aan iedereen duidelijk maken. 30/8 zijn de kids bij mij, geen discussie mogelijk. Daarna week op week af. Ben strijdvaardiger dan ooit en maak gehakt van je. Alle feiten boven tafel, je moet je kapot schamen. Neem nog een Gtje dit weekend en pak nog een Marrokaan ! Is goed voor je ! Wordt je gelukkig van ! Had je nooit moeder laten worden.... Met vriendelijke groet, [verdachte] Email: 1 augustus 2019, 19.24 uur Als je een beetje kloten in je lijf hebt geef je antwoord op de gestelde vragen. Maar dat kan je niet. Triest... zegt iets over jou en je verantwoordelijkheden. Maar lekker arrogant en stoïcijns doet. Ondertussen raak je je kids kwijt. Goed bezig ! Praat nog eens met [betrokkene 7] , die heeft ook zo’n goed familie contact ? Met vriendelijke groet, [verdachte] Email 1 augustus 2019, 20.28 uur Had jij maar leren praten en mij respecteren... het zal je karma zijn. Harder dan ooit....jij mijn leven verwoesten... ik hoef er niks voor te doen...je vergooid je eigen leven. Lach me suf...lekker op vakantie ? ??? Met vriendelijke groet, [verdachte] Email 1 augustus 2019, 20.30 uurNa de vakantie ga ik alles uit de kast halen, je proberen te ontzeggen uit de ouderlijke macht, kids 24/7 bij mij. Laat geen spaan van je heel. Hoe slecht zijn je handelingen naar [betrokkene 8] en [betrokkene 1] .... Met vriendelijke groet, [verdachte] Email 1 augustus 2019, 20.43 uur Allen. Inmiddels 2 weken op weg en via de Golf van Biskaje in de Pyreneeën beland. Top vakantie en supertijd! Tijd van ons leven en weer een hecht team. Geen prestige drang of andere dwangmatige verplichtingen. Na de vakantie ben ik niet meer bereid om verder in gesprek te gaan of de kids met [betrokkene 9] verder te laten gaan. Tijd en geld op een verkeerde manier besteed. Problemen moet je bij de kern aanpakken. Ik zal (gerechtelijk) af gaan dwingen terug te gaan naar een week op week af regeling maar als doel stelen om het weekend bij moeder. Dit lijkt mij in het belang van de kids. 1/9 zal ik mijn advocate daar de opdracht toe gaan geven. Als vader acht ik in het belang dat kinderen niet lang of vaak aan de dwangmatigheid van moeder bloot gesteld worden. Inmiddels heb ik genoeg situaties onderbouwd waaruit blijkt dat moeder niet bereid is tot enig overleg, communicatie weigert etc. De jurisprudentie zegt genoeg. Tot dusver was ik in de hoop of illusie dat [naam] of moeder naar de rechter zou stappen maar dit duurt mij te lang en de financiële middelen ter financiering van de rechtsgang heb ik geregeld. @ [aangeefster] : kom maar op met nog een enkel negatief woord over mij. Ik zal hoogst persoonlijk zorgen dat je je kids nooit meer ziet. Mijn grenzen zijn bereikt ! Met vriendelijke groet, [verdachte] Email: 1 augustus 2019, 21.08 uurEn nou oprotten met je zuurpruim. Wij genieten hier en wil totaal geen last of gezeik van jou aan mijn hoofd of aan de kids (zie sms T en C). 6. Het in de wettelijke vorm opgemaakt proces-verbaal (als bijlage op pagina 53-54 van voornoemd proces-verbaal), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als verklaring van de getuige [betrokkene 10] : Ik ben getuige van stalking, belaging en bedreiging van [aangeefster] . Mijn zus [aangeefster] wordt gestalkt door haar (ex)man [verdachte] sinds de scheiding in 2017. Sinds 21 januari 2018 word ik meegenomen in de hele mailwisseling tussen diverse partijen. Ik zag dat de mailtjes naar wel minstens 6 partijen werden gestuurd. Ik zie veel instanties ertussen staan. [betrokkene 9] , [naam] , advocaten etc. Ik zie dat de mail afkomstig is van 2 mailadressen. Dat zijn: [e-mailadres 1] en [e-mailadres 2] . [verdachte] neemt mijn mailadres: [e-mailadres 3] in cc of bcc mee. Ik heb sindsdien 72 mailtjes gekregen die [verdachte] mij in cc of bcc stuurt. Hij ondertekent de mailtjes altijd met: Met vriendelijke groet, [verdachte] . In de mailtjes staan diverse stukken tekst die overal over gaan. Hierin wordt [aangeefster] zwart gemaakt. Ik geef u wat voorbeelden: Op 6 augustus 2019 te 19.02 uur kreeg ik een mail met als onderwerp: [betrokkene 1] .

In die mail stond: Hij heeft je net gebeld, waarschijnlijk heb je me geblokkeerd, hij kreeg direct de voicemail en sprak deze in. Op 6 augustus 2019 te 20.08 uur kreeg ik een mail: Hierin stond: je zal wel weer andere prioriteiten hebben? Turk, Marokkaan of ditmaal toch die neger waarmee je op stap was?? Ik moest gelijk denken aan een Instagram foto van [aangeefster] die net gemaakt was. Ik heb de indruk dat [verdachte] dat gezien heeft en daarop heeft gereageerd naar [aangeefster] en toen iedereen weer in cc heeft meegenomen. Op 29 augustus 2019: [aangeefster] is een loeder is geen kids waard. Tot maandag ben ik netjes daarna niet meer en is het wachten op de telegraaf. Op diezelfde dag nog een mail met de tekst: lk maak je af.. Op 12 september 2019: Ik zag dat deze mail gericht was aan [betrokkene 11] die van Jeugdzorg is. In de mail stond: [betrokkene 11] , Of jij grijpt in of het wordt de telegraaf. Dit mens is geen kinderen waard.. Met vriendelijke groet, [verdachte] . 7. Het in de wettelijke vorm opgemaakt proces-verbaal (als bijlage op pagina 58-59 van voornoemd proces-verbaal), voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als verklaring van de getuige [betrokkene 12] : Ik wil een getuigenverklaring afleggen over de stalking van mijn dochter, [aangeefster] . Zij wordt sinds 2017 lastig gevallen door haar (ex)man [verdachte] en daarin worden wij ook meegenomen.(...) Soms worden wij 1 keer in de maand gebeld, maar ook wel 3 keer op een dag. Deze voicemailberichten worden opgeslagen in de mailbox van de telefoon. Deze stuur ik steeds weer naar [aangeefster] . Op 15 augustus 2019 werd onze voicemail ingesproken: “als je een kerel bent dan bel je mij, [aangeefster] moet zich gedragen” en hij zou aangifte doen van kindermishandeling en als ik niet het lef zou hebben om te bellen met [aangeefster] dan zou hij naar Kroatië gaan en dan was het einde verhaal. Daarna heb ik de politie gebeld, omdat dit wel zeer bedreigend was. Op 17 augustus 2019 belde hij dat [betrokkene 13] vermist was vanaf 11.00 en dat de ambassade en de politie was ingeschakeld. Op dezelfde dag belde hij dat [aangeefster] op het politiebureau in Kroatië zat en dat hij zich zorgen maakt en ik [aangeefster] moest bellen. Op 19 augustus 2019 heb ik met de politie gesproken en wilde ik dat [verdachte] ons niet meer zou lastig vallen met bellen. De politie heeft toen een gesprek gevoerd met [verdachte] en hem dit verteld. Er werd mij verteld dat het een STOP gesprek was. Op 29 augustus 2019 werden wij weer gebeld door [verdachte] . Inmiddels ken ik zijn stem wel. Hij gaf toen door dat er twee kinderen fulltime bij hem zaten. Op dezelfde dag sprak hij ook een bericht in: hij gaf aan dat er vervelende foto's waren die ooit bij hun in de huiskamer hingen. Toen zei hij: “Wil je liever naar de foto's kijken of naar je kleinkinderen in levende lijve”. Op dezelfde dag sprak hij ook in: “Ik doe niets verkeerd”. 8. Het proces-verbaal ter terechtzitting van 25 september 2020 van de politierechter in de rechtbank Gelderland, voor zover inhoudende – zakelijk weergegeven – als verklaring van verdachte: U houdt mij het onder feit 1 en feit 2 van de dagvaarding met parketnummer 05.264147.19 ten laste gelegde voor. U leest mij die teksten voor. Die komen voort uit mijn woede en verdriet. Ik heb die teksten wel uitgesproken of getikt. Ik snap dat het bedreigend is voor die mensen. Dat had ik niet moeten doen.” 2.3 In het bestreden arrest ligt als oordeel van het hof besloten dat door deze gedragingen van de verdachte bij [aangeefster] in redelijkheid de vrees kon ontstaan dat zij door toedoen van de verdachte het leven zou verliezen. 2.4 Dit oordeel is niet toereikend gemotiveerd, nu uit de gebruikte bewijsmiddelen niet zonder meer kan worden afgeleid dat de bewezenverklaarde uitlatingen van de verdachte in de gegeven omstandigheden – die erop neerkomen dat de verdachte en [aangeefster] als voormalig echtgenoten in een langlopende discussie waren verwikkeld over onder meer hun kinderen, waarbij de verdachte bij herhaling zijn voornemen uitsprak gerechtelijke procedures in gang te zetten – van dien aard waren dat bij [aangeefster] in redelijkheid de vrees kon ontstaan dat zij door toedoen van de verdachte het leven zou verliezen. 2.5 Het cassatiemiddel is terecht voorgesteld.