ECLI:NL:GHARL:2023:10516

GERECHTSHOF ARNHEM-LEEUWARDEN locatie Leeuwarden, afdeling civiel zaaknummer gerechtshof 200.320.116/01 (zaaknummer rechtbank Noord-Nederland 208392) arrest van 12 december 2023 in de zaak van [appellant] , die voorheen woonde in [woonplaats1] en thans op een bij het hof onbekend adres verblijft, appellant in het principaal hoger beroep, bij de rechtbank: gedaagde in conventie en eiser in reconventie, hierna: [appellant], advocaat: mr. M.H.J. Booijink, die kantoor houdt te Almelo, tegen [geïntimeerde] , die woont in [woonplaats2] , geïntimeerde in het principaal hoger beroep, bij de rechtbank: eiseres in conventie en verweerster in reconventie, hierna: [geïntimeerde], advocaat: mr. E.D. Kruidhof-Dijk, die kantoor houdt te Emmen. 1Het verloop van de procedure in hoger beroep 1.1 Voor het verloop van het geding tot 11 juli 2023 verwijst het hof naar zijn tussenarrest van die datum. Daarna heeft het hof nog een akte van [geïntimeerde] van 7 september 2023 (met producties) ontvangen. Deze stukken zijn toegevoegd aan het procesdossier. 1.2 Naar aanleiding van het hiervoor vermelde tussenarrest heeft op 21 september 2023 een enkelvoudige mondelinge behandeling plaatsgevonden ten overstaan van de raadsheer-commissaris mr. C. Coster, ter bespreking van het verdere vervolg van de procedure en het beproeven van een minnelijke schikking. Daarbij waren aanwezig: - [appellant] , bijgestaan door mr. S.J.M. Masselink, kantoorgenoot van mr. Booijink, en - [geïntimeerde] , bijgestaan door haar advocaat. Mr. Kruidhof-Dijk heeft pleitnotities overgelegd. Van de mondelinge behandeling is een verslag gemaakt dat aan het dossier is toegevoegd (het proces-verbaal). Partijen hebben het hof gevraagd arrest te wijzen. 2De kern van de zaak 2.1 Het gaat in deze procedure in hoger beroep over de vraag of [appellant] recht heeft op (een deel van) de bij verkoop te realiseren overwaarde van de voormalige echtelijke woning van partijen, die eigendom is van [geïntimeerde] . Daaraan is het volgende voorafgegaan. 2.2 Partijen zijn op 20 juli 1996 in gemeenschap van goederen gehuwd. Tot die gemeenschap behoorde onder meer de echtelijke woning gelegen aan de [adres] te [woonplaats1] (hierna: de woning). Tijdens hun huwelijk hebben partijen op 27 juni 2006 huwelijkse voorwaarden gemaakt, waarin zij onder meer zijn overeengekomen dat zij met uitsluiting van iedere gemeenschap van goederen zijn gehuwd. Daarnaast hebben partijen daarbij afgesproken dat zij bij het einde van het huwelijk door echtscheiding met elkaar zouden afrekenen alsof zij in algehele gemeenschap van goederen waren gehuwd (met uitzondering van een aantal hier niet van belang zijnde specifiek genoemde goederen en schulden) en dat [geïntimeerde] in geval van echtscheiding een zogenoemd basisvermogen zou toekomen van € 90.000,-. In de huwelijkse voorwaarden hebben zij bovendien de verdeling van de huwelijkse gemeenschap vastgelegd, waarbij de woning in volle eigendom aan [geïntimeerde] is toegedeeld. Partijen zijn beiden hoofdelijk aansprakelijk gebleven voor de schuld waarvoor een recht van hypotheek op de woning is gevestigd (hierna: de hypotheekschuld). 2.3 Vervolgens zijn partijen gescheiden. De echtscheidingsbeschikking van 26 februari 2014 is op 21 maart 2014 ingeschreven in de openbare registers. 2.4 Partijen hebben in het kader van de financiële afwikkeling van hun echtscheiding afspraken gemaakt die zijn vastgelegd in een proces-verbaal van de zitting van de rechtbank Noord-Nederland, locatie Assen, van 25 april 2014. Hierin is, voor zover hier van belang, het volgende vastgelegd: “Partijen verklaren, ter beëindiging van hun geschil aangaande de nevenvoorzieningen bij echtscheiding, waaronder de afwikkeling van de huwelijkse voorwaarden, aanhangig bij de rechtbank Noord-Nederland onder zaaknummers C/19/97689 en C/19/103368, het volgende te zijn overeengekomen: 1. De echtelijke woning zal op zo kort mogelijke termijn worden verkocht. De vrouw zal aan de verkoop en levering haar medewerking verlenen. 2. De vrouw zal van de man in totaal € 40.000,- ontvangen. Van dat bedrag heeft zij al € 20.000,- ontvangen. De resterende € 20.000,- zal de man in drie jaarlijkse termijnen aan haar voldoen. Betaling zal plaatsvinden voor de laatste dag van het jaar in 2014, 2015 en 2016. Tussentijds extra aflossen is altijd mogelijk. Mocht de man in gebreke blijven, dan wordt het restant terstond geheel opeisbaar zonder nadere ingebrekestelling. (…) 9. Als deze overeenkomst geheel is uitgevoerd zijn de huwelijkse voorwaarden afgewikkeld, hebben partijen uit dien hoofde niets meer van elkaar te vorderen en verlenen zij elkaar finale kwijting. (…)” 2.5 De woning is daarna niet door [geïntimeerde] ter verkoop aangeboden, omdat destijds sprake was van zogenaamde onderwaarde (de hypotheekschuld was hoger dan de waarde van de woning). [appellant] is in de daaropvolgende jaren in de woning blijven wonen en [geïntimeerde] woonde ergens anders. 2.6 De woning is inmiddels aanzienlijk in waarde gestegen. Naar verwachting zal [geïntimeerde] bij verkoop van de woning tegen de waarde in het economisch verkeer, na aflossing van de (resterende) hypotheekschuld, een substantieel bedrag overhouden (hierna: de overwaarde). Op 23 april 2021 heeft [geïntimeerde] bij brief aan [appellant] medegedeeld dat zij de woning wenst te verkopen en zij heeft hem daarbij een termijn van vier maanden gegeven om een andere woning te vinden. In diezelfde brief heeft [geïntimeerde] [appellant] de mogelijkheid geboden om de woning, na vaststelling van de waarde ervan door middel van een taxatie, van haar te kopen. 2.7 Tussen partijen is vervolgens een geschil ontstaan over (de eventuele aankoop door [appellant] van) de woning en de vraag aan wie van hen welk deel van de overwaarde van de woning toekomt in het geval de woning aan een derde wordt verkocht. 2.8 In het bestreden – uitvoerbaar bij voorraad verklaarde – vonnis van 26 oktober 2022 heeft de rechtbank Noord-Nederland, locatie Groningen, in conventie op vordering van [geïntimeerde] (beknopt weergegeven en voor zover thans van belang): - voor recht verklaard dat tussen partijen is overeengekomen en in het proces-verbaal van 25 april 2014 is vastgelegd dat de woning aan de [adres] te [woonplaats1] zal worden verkocht; - [appellant] veroordeeld mee te werken aan alle noodzakelijke handelingen voor (de voorbereiding van) de verkoop van de woning tegen een marktconforme prijs en de correcte oplevering ervan; - [appellant] veroordeeld om, in het geval hij niet voldoet aan de voornoemde veroordeling om mee te werken aan de verkoop, binnen de genoemde periode de woning te verlaten en te ontruimen; - vastgesteld dat in geval van verkoop van de woning de overwaarde op de woning geheel aan [geïntimeerde] toekomt. In (voorwaardelijke) reconventie heeft de rechtbank de vorderingen van [appellant] , om te bepalen (primair) dat hij het recht heeft om de woning over te nemen voor € 350.000,- , althans voor een zodanig bedrag als de rechtbank redelijk acht, en (subsidiair) dat als de woning aan een derde wordt verkocht, hij recht heeft op de volledige overwaarde, althans een zodanig bedrag als de rechtbank juist acht, afgewezen.

3.1 Het hof zal aan de hand van de door [appellant] tegen het bestreden vonnis ontwikkelde grieven (bezwaren) beoordelen of en in hoeverre de door de rechtbank gegeven beslissingen aanpassing behoeven en resulteren in toewijzing van een of meer van de door [appellant] in hoger beroep ingestelde vorderingen. Het hof zal de vijf grieven hieronder bespreken. Intrekking en wijziging grieven en vorderingen door [appellant] 3.2 [appellant] heeft tijdens de zitting bij het hof verklaard dat hij de woning heeft verlaten en dat hij er geen belang meer bij heeft om de woning zelf te kopen. De advocaat van [appellant] heeft tijdens de zitting verklaard dat hij grief III, die ziet op het moeten verlaten en ontruimen van de woning door (de BV van) [appellant] , intrekt. Deze grief behoeft dan ook geen bespreking meer. Daarnaast heeft [appellant] zijn vorderingen II tot en met IV in reconventie, die zien op het recht van [appellant] om de woning over te nemen, tijdens de zitting in hoger beroep ingetrokken. Nu deze vorderingen zijn ingetrokken, behoeft ook de daarop betrekking hebbende grief I geen bespreking meer. [appellant] heeft bij de rechtbank voorwaardelijk, voor het geval dat [geïntimeerde] de woning mag verkopen aan een derde, in reconventie onder V een verklaring voor recht gevorderd dat de gehele overwaarde van de woning, dan wel een deel hiervan, toekomt aan [appellant] . [appellant] heeft tijdens de zitting bij het hof verklaard dat hij deze vordering handhaaft. Nu de woning zal worden verkocht aan een derde en daarmee de voorwaarde wordt vervuld, vordert [appellant] in hoger beroep onvoorwaardelijk dat het hof bepaalt dat (zo begrijpt het hof:) een bedrag ter grootte van de gehele te realiseren overwaarde van de woning, dan wel een in goede justitie te bepalen deel hiervan, toekomt aan [appellant] . Hij vordert dan ook dat het vonnis van de rechtbank op dat punt wordt vernietigd. 3.3 Door de wijziging van de vordering door [appellant] ligt aan het hof (alleen) de vraag voor of [appellant] jegens [geïntimeerde] aanspraak kan maken op een bedrag ter grootte van (een deel van) de bij verkoop te realiseren overwaarde van de woning. Bespreking van de grieven II, IV en V 3.4 Niet ter discussie staat dat [geïntimeerde] als gevolg van de verdeling zoals die is opgenomen in de ‘akte houdende huwelijksvoorwaarden tevens verdeling gemeenschap’, juridisch eigenaar van de woning is geworden en dat partijen richting de bank hoofdelijk aansprakelijk zijn gebleven voor de hypotheekschuld en de daaraan verbonden lasten. Economische eigendom 3.5 In grief II voert [appellant] aan dat hij economisch eigenaar is geworden van de woning en op die grond recht heeft op (een deel van) de overwaarde ervan. De stelling van [appellant] dat hij economisch eigenaar is geworden, wordt door [geïntimeerde] betwist. Vasstaat dat [appellant] , nadat de hiervoor onder 2.4 vermelde afspraken in het kader van de financiële afwikkeling van hun echtscheiding waren gemaakt, feitelijk in de woning is blijven wonen tot zijn recentelijke vertrek uit de woning in juli 2023. Uit het dossier en wat ter zitting is besproken, blijkt dat partijen, toen duidelijk was dat de woning niet meteen zou worden verkocht, hebben afgesproken dat [appellant] in de woning zou blijven wonen en dat hij de aan de (be)woning verbonden financiële verplichtingen zou voldoen. Partijen zijn het erover eens dat [appellant] de (maandelijkse) woonlasten van de woning heeft betaald. Dat [appellant] economisch eigenaar is geworden, is echter niet gebleken. [geïntimeerde] heeft de stelling van [appellant] hieromtrent betwist. Het lag daarom op de weg van [appellant] om zijn stelling te onderbouwen met stukken, zoals een notariële akte, een overeenkomst of een document waaruit blijkt dat [appellant] overdrachtsbelasting heeft afgedragen. Dit heeft [appellant] niet gedaan. Integendeel, hij heeft ter zitting bevestigd dat er geen stukken zijn waar dat uit zou kunnen blijken. Ook dat het de bedoeling was dat [appellant] de woning mocht overnemen, zoals [appellant] stelt en [geïntimeerde] betwist, is niet gebleken. Hetgeen door [appellant] in dit verband is gesteld en gemotiveerd is betwist door [geïntimeerde] , is bij gebrek aan onderbouwing niet voldoende om aan te nemen dat [appellant] economisch eigenaar is geworden en in die hoedanigheid recht heeft op (een deel van) de overwaarde van de woning. Redelijkheid en billijkheid 3.6 In vervolg hierop stelt [appellant] dat hij, als hij niet als economisch eigenaar wordt aangemerkt, op grond van de redelijkheid en billijkheid recht heeft op (een deel van) de overwaarde van de woning, omdat hij in de periode dat hij zonder [geïntimeerde] in de woning heeft gewoond alle kosten van de woning heeft betaald en in de woning heeft geïnvesteerd. Hij voert daartoe aan dat hij de maandelijks verschuldigde rente en aflossing en overige woonlasten heeft voldaan, dat de woning is verbouwd en door hem is onderhouden. Hierdoor is een waardevermeerdering van de woning ontstaan en een waardevermindering voorkomen, aldus [appellant] . [geïntimeerde] erkent dat [appellant] de woonlasten van de woning heeft betaald, maar zij bestrijdt dat [appellant] op de hypothecaire lening heeft afgelost, dat hij de gestelde investeringen heeft gedaan en dat hij onderhoudskosten heeft gemaakt. Zij bestrijdt verder dat de waarde van de woning door toedoen van [appellant] is vermeerderd of dat hierdoor een waardevermindering is voorkomen. Uit de stukken en hetgeen ter zitting is besproken, blijkt dat [appellant] weliswaar maandelijks rente en premies voor de levenhypotheek heeft betaald, maar dat hij niet heeft afgelost op de hypotheekschuld, zodat de te realiseren overwaarde niet (mede) daardoor tot stand is gekomen. Ook heeft [appellant] ter zitting verklaard dat hij geen onderhoud heeft gepleegd aan de (kunststof) kozijnen omdat dit niet nodig was en dat hij het door hem geplande onderhoud aan de tuin niet meer heeft uitgevoerd omdat [geïntimeerde] de woning wilde verkopen aan een derde. Niet gebleken is dat [appellant] andere onderhoudskosten heeft gehad. Wat de verbouwingskosten betreft geldt dat de woning indertijd is verbouwd, maar dat partijen daar reeds tijdens hun huwelijk een (verbouwings)hypotheek voor hadden afgesloten. Van investeringen door [appellant] (ten behoeve van een verbouwing) buiten het bouwdepot om is niet gebleken. Welke investeringen [appellant] zou hebben gedaan of welke onderhoudskosten [appellant] zou hebben gemaakt, heeft hij niet geconcretiseerd en onderbouwd. Bovendien heeft hij niet gesteld en onderbouwd wat de invloed van deze eventuele investeringen of kosten is geweest op de waarde van de woning, zodat niet kan worden geconcludeerd dat overwaarde op de woning daardoor is ontstaan. Gelet op het voorgaande houdt het hof het ervoor dat de waardestijging van de woning enkel door tijdsverloop en de ontwikkelingen op de woningmarkt is gerealiseerd. Weliswaar kan [geïntimeerde] de woning in een gunstige tijd van de woningmarkt verkopen en is deze situatie ontstaan doordat [appellant] in de woning is blijven wonen en hij de maandelijkse woonlasten al die jaren heeft voldaan (waar voor hem het volledige woongenot tegenover stond), maar dat is onvoldoende om [appellant] een aanspraak op (een deel van) de overwaarde toe te kennen. Onverschuldigde betaling 3.7 Anders dan [appellant] in grief IV stelt, komt hem ook geen bedrag uit de overwaarde toe op grond van onverschuldigde betaling zoals bedoeld in artikel 6:203 van het Burgerlijk Wetboek (BW).

Het hof: bekrachtigt het vonnis van de rechtbank Noord-Nederland, locatie Groningen, van 26 oktober 2022, voor zover aan zijn oordeel onderworpen; bepaalt dat iedere partij haar eigen kosten van de procedure in hoger beroep draagt. Dit arrest is gewezen door mrs. C. Coster, A.P. de Jong-de Goede en L. van Dijk, en is door de rolraadsheer in tegenwoordigheid van de griffier in het openbaar uitgesproken op 12 december 2023.