ECLI:NL:RVS:2026:1005

BRS.25.001289 ECLI:NL:RVS:2026:1005 Datum uitspraak: 26 februari 2026 AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK Uitspraak met toepassing van artikel 8:54, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht op het hoger beroep van: de minister van Asiel en Migratie, appellant, tegen de uitspraak van de rechtbank Den Haag, zittingsplaats Roermond, van 5 september 2025 in zaak nr. NL25.40431 in het geding tussen: [betrokkene] en de minister. Procesverloop Bij besluit van 25 augustus 2025 heeft de minister betrokkene in bewaring gesteld. Bij uitspraak van 5 september 2025 heeft de rechtbank het daartegen door betrokkene ingestelde beroep gegrond verklaard, de opheffing van de bewaring met ingang van die dag bevolen en schadevergoeding toegekend. Tegen deze uitspraak heeft de minister hoger beroep ingesteld. Overwegingen Inleiding 1. Betrokkene is voorafgaand aan de vreemdelingenbewaring 90 dagen strafrechtelijk gedetineerd geweest en tijdens die detentie heeft de minister geen inspanningen verricht ten aanzien van het voorbereiden van het vertrek. Zijn beroepsgrond over de schending door de minister van de inspanningsverplichting tijdens de strafrechtelijke detentie heeft betrokkene op de zitting bij de rechtbank ingetrokken. Vervolgens heeft de rechtbank die inspanningsverplichting ambtshalve getoetst, geoordeeld dat de minister deze verplichting heeft geschonden en de bewaring van aanvang af onrechtmatig geacht, zonder eerst een belangenafweging te maken. 1.1. Deze uitspraak gaat over de vraag of de rechtbank terecht de inspanningsverplichting van de minister tijdens het voortraject ambtshalve heeft getoetst. Het oordeel van de rechtbank 2. De rechtbank heeft overwogen dat het fundamentele karakter van het recht op vrijheid vereist dat de bewaringsrechter alle aspecten van de bewaringsmaatregel die de rechtmatigheid betreffen, zo nodig ambtshalve moet toetsen en moet betrekken bij haar uitspraak. De bewaringsrechter moet daarom naar het oordeel van de rechtbank ook gebreken in het voortraject ambtshalve toetsen. Dat bij gebreken in het voortraject eerst een belangenafweging moet worden gemaakt, acht de rechtbank niet relevant. Als het gaat om de reikwijdte van de ambtshalve toets bestaat er namelijk geen enkele rechtvaardiging voor het maken van onderscheid tussen gebreken in het voortraject en gebreken bij en na oplegging van de maatregel, aldus de rechtbank. Verder heeft de rechtbank overwogen dat het verrichten van een belangenafweging in deze procedure niet aan de orde is, omdat er geen sprake is van een voortvarend uitgevoerde voorbereiding van de verwijdering en de bewaring daarom niet zo kort mogelijk heeft geduurd. Om die reden is de maatregel naar het oordeel van de rechtbank van aanvang af onrechtmatig. De grieven van de minister 3. De minister klaagt in haar grieven over dit oordeel. Ze voert in haar eerste grief aan dat de rechtbank ten onrechte heeft geoordeeld dat de inspanningsverplichting in het voortraject een aspect van de bewaring is dat ze, los van daarover door betrokkene aangevoerde gronden, ambtshalve moet toetsen. Volgens de minister volgt uit het arrest van het Hof van Justitie van 8 november 2022, C, B en X, ECLI:EU:C:2022:858, en de uitleg die de Afdeling hieraan gegeven heeft in de uitspraak van 26 juli 2023, ECLI:NL:RVS:2023:2829, dat de ambtshalve toets alleen ziet op aspecten van de bewaringsmaatregel zelf en het voortduren daarvan. De uitzettingshandelingen tijdens het voortraject hebben geen betrekking op de rechtmatigheid van de maatregel zelf. Verder betoogt de minister dat een schending van de inspanningsverplichting de bewaring pas onrechtmatig maakt als de bewaringsrechter vaststelt dat de belangenafweging in het voordeel van de betrokkene moet uitvallen en dat de rechtbank ten onrechte niet een belangenafweging heeft verricht. Beoordeling van de grieven 3.1. De minister betoogt in de eerste grief terecht dat de rechtbank ten onrechte heeft overwogen dat zij ambtshalve moet toetsen of de minister aan haar inspanningsverplichtingen heeft voldaan in het voortraject. De Afdeling licht dit hierna toe. 3.2. Vooropgesteld wordt dat de periode die betrokkene in strafrechtelijke detentie heeft doorgebracht, niet kan worden beschouwd als vreemdelingenbewaring krachtens artikel 59 van de Vw 2000. Zie de uitspraak van de Afdeling van 23 januari 2009, ECLI:NL:RVS:2009:BH1548, onder 2.3. Vreemdelingenbewaring heeft alleen tot doel om de terugkeerprocedure te waarborgen en is niet bedoeld als straf. Vergelijk het arrest van het Hof van 4 september 2025, Adrar, ECLI:EU:C:2025:647, punt 50. 3.3. Anders dan de rechtbank, is de Afdeling van oordeel dat er bij de toepassing van de ambtshalve toets juridisch gezien wel een rechtvaardiging bestaat voor het maken van onderscheid tussen gebreken in het voortraject en gebreken bij de Unierechtelijke en nationale voorwaarden voor bewaring. 3.4. Zoals het Hof heeft overwogen in het arrest C, B en X, punt 75, mag vreemdelingenbewaring alleen worden bevolen of verlengd met inachtneming van algemene en abstracte regels waarin de voorwaarden en de wijze van toepassing ervan zijn vastgelegd. Deze algemene en abstracte regels die met gemeenschappelijke Unienormen de voorwaarden voor een rechtmatige bewaring vastleggen, zijn neergelegd in artikel 8, tweede en derde lid, en artikel 9, eerste, tweede en vierde lid, van de Opvangrichtlijn en in artikel 28, tweede, derde en vierde lid, van de Dublinverordening (punt 76). Om de daadwerkelijke naleving van deze voorwaarden te verzekeren, moet de bewaringsrechter kunnen beslissen over elk relevant feitelijk en juridisch element om de rechtmatigheid van een maatregel van bewaring te beoordelen (punt 87). Uit dit arrest volgt dat de bewaringsrechter gehouden is om aan deze voorwaarden voor een rechtmatige bewaring ambtshalve te toetsen, ook als daarover geen beroepsgrond is aangevoerd. 3.5. Naast de Unierechtelijke voorwaarden voor bewaring zijn er ook nationaalrechtelijke voorwaarden voor bewaring die tot de conclusie leiden dat de bewaring onrechtmatig is als er niet aan wordt voldaan. Naar het oordeel van de Afdeling is de ambtshalve toets ook van toepassing op dergelijke nationaalrechtelijke voorwaarden. Zie de uitspraak van de Afdeling van 26 juli 2023, onder 6.1. 3.6. Als niet wordt voldaan aan de Unierechtelijke en nationaalrechtelijke voorwaarden voor bewaring, is de bewaring al daarom onrechtmatig. Dit is anders bij voorwaarden zoals de inspanningsverplichting van de minister tijdens een voorafgaande strafrechtelijke detentie en de verschillende handelingen tijdens het vreemdelingenrechtelijke traject voorafgaand aan de inbewaringstelling. Dit zijn namelijk geen voorwaarden voor een rechtmatige bewaring. Als aan deze voorwaarden niet is voldaan, dan leidt dat niet tot de conclusie dat de bewaring alleen daarom al onrechtmatig is. Er is dan nog ruimte voor een belangenafweging. Dit volgt uit artikel 94, zesde lid, van de Vw 2000. Het handelen van de minister in strijd met de inspanningsverplichting tijdens een voorafgaande strafrechtelijke detentie maakt de bewaring daarom pas onrechtmatig als de met de bewaring gediende belangen niet in redelijke verhouding staan tot de ernst van het gebrek en de daardoor geschonden belangen. Vergelijk de uitspraak van de Afdeling van 10 juli 2023, ECLI:NL:RVS:2023:2631, onder 1. 3.7. Omdat het niet voldoen aan de inspanningsverplichting tijdens een voorafgaande strafrechtelijke detentie niet alleen daarom al de bewaring onrechtmatig maakt, is dit geen voorwaarde die van openbare orde is en waaraan de rechter ambtshalve moet toetsen. De minister betoogt daarom terecht dat de rechtbank ten onrechte ambtshalve aan de inspanningsverplichting tijdens de strafrechtelijke detentie heeft getoetst. 3.8. De eerste grief slaagt. De tweede grief van de minister, over de belangenafweging, behoeft daarom geen bespreking meer. De conclusie van het hoger beroep 4. De Afdeling verklaart het hoger beroep gegrond en vernietigt de uitspraak van de rechtbank. De Afdeling beoordeelt het beroep.