ECLI:NL:RBZWB:2024:1609

RECHTBANK ZEELAND-WEST-BRABANT Zittingsplaats Breda Belastingrecht zaaknummers: BRE 22/6077 tot en met 22/6080 uitspraak van de enkelvoudige kamer van 14 maart 2024 in de zaak tussen [belanghebbende] , gevestigd in [plaats] , belanghebbende, (gemachtigde: drs. [gemachtigde] ), en de inspecteur van de belastingdienst, de inspecteur. Inleiding 1. In deze uitspraak beoordeelt de rechtbank de beroepen van belanghebbende tegen de uitspraken op bezwaar van de inspecteur van 18 november 2022. 1.1. De inspecteur heeft aan belanghebbende voor de perioden 1 januari 2015 tot en met 31 december 2015, 1 januari 2016 tot en met 31 december 2016, 1 januari 2017 tot en met 31 december 2017 en 1 januari 2018 tot en met 31 december 2018 naheffingsaanslagen in de omzetbelasting opgelegd (de naheffingsaanslagen). 1.2. Gelijktijdig met de vaststelling van de naheffingsaanslagen heeft de inspecteur belanghebbende telkens belastingrente in rekening gebracht (de belastingrentebeschikkingen) en belanghebbende telkens een verzuimboete van € 1.000 opgelegd. 1.3. De inspecteur heeft het bezwaar van belanghebbende ongegrond verklaard. De inspecteur heeft daarbij de naheffingsaanslagen gehandhaafd. Wel heeft hij de opgelegde verzuimboete op de naheffingsaanslag over de periode 1 januari 2015 tot en met 31 december 2015 vernietigd. 1.4. De inspecteur heeft op de beroepen gereageerd met een verweerschrift. 1.5. De inspecteur heeft de rechtbank ten aanzien van een op de zaak betrekking stuk – een controlerapport van een andere belastingplichtige, [stichting] - verzocht om geheimhouding op grond van artikel 8:29 Algemene wet bestuursrecht (Awb). Belanghebbende heeft desgevraagd ermee ingestemd dat alleen de rechtbank van het volledige stuk kennisneemt (artikel 8:29, lid 5, Awb). 1.6. Belanghebbende heeft vóór de zitting nadere stukken ingediend. Deze stukken zijn doorgestuurd naar de inspecteur. 1.7. De rechtbank heeft de beroepen op 15 februari 2024 op zitting behandeld. Hieraan hebben deelgenomen: namens belanghebbende [naam 1] en de gemachtigde en namens de inspecteur, mr. [inspecteur 1] , mr. [inspecteur 2] en mr. [inspecteur 3] . 1.8. De inspecteur heeft tijdens de zitting, zonder bezwaar van de andere partij, een kopie overgelegd van de door belanghebbende aan de inspecteur verstrekte opgaaf startende onderneming. 1.9. Van de zitting is een proces-verbaal opgemaakt, dat gelijktijdig met de uitspraak aan partijen is verzonden.

2. De rechtbank beoordeelt of de naheffingsaanslagen terecht en niet tot te hoge bedragen zijn opgelegd. Zij doet dat aan de hand van de beroepsgronden van belanghebbende. Meer specifiek gaat de rechtbank in op de volgende vragen: (1) zijn de retraites van belanghebbende belast met omzetbelasting?; (2) heeft de inspecteur vertrouwen gewekt dat geen sprake is van belastingplicht voor de omzetbelasting?; en (3) is sprake van schending van het gelijkheidsbeginsel? 3. De rechtbank is van oordeel dat de naheffingsaanslagen moeten worden verminderd, maar niet verder dan ter zitting door de inspecteur is aangegeven vanwege een fout in de berekening van de naheffingsaanslagen. Hierna legt de rechtbank uit hoe zij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft.

4. Belanghebbende is opgericht op 27 juli 1993. Het statutaire doel van belanghebbende is het bevorderen van mogelijkheden voor monastiek/contemplatief leven voor vrouwen in het bijzonder door middel van meditatie op grond van de Vipassana-methode en andere methoden alsmede het creëren van voorzieningen hiervoor, van welke aard ook. 4.1. Op de website van belanghebbende staat onder meer het volgende vermeld: ” [belanghebbende] is een netwerk van mensen die geraakt zijn door de leer van de Boeddha. Een netwerk van mensen voor wie liefdevolle vriendelijkheid een dagelijkse bron van inspiratie is. Zij beoefenen vipassanameditatie in de traditie van de Birmese leraar, eerwaarde [naam 2] . De doelstelling van [belanghebbende] is om deze lijn door te geven en de kwaliteit ervan te waarborgen. Dit doet zij door het organiseren van retraites, het geven van cursussen en lezingen. Bovendien heeft de Stichting als specifieke taak het mogelijk maken van contemplatief leven voor vrouwen en het ondersteunen van het werk van [naam 3] .” 4.2. Belanghebbende vormt haar vermogen uit 1) inkomsten uit retraites, studiedagen, 2) hetgeen wordt verkregen uit giften en 3) de verkoop van boeken. 4.3. De kernactiviteit van belanghebbende is het organiseren en begeleiden van meerdaagse retraites ter beoefening van Vipassana meditatie. In de beginperiode heeft belanghebbende zich toegelegd op het faciliteren van langdurige retraites (3 weken of langer). Vanaf 2016 vinden er ook meer kortdurende retraites (1 week) plaats rond een bepaald thema. Daarnaast zijn er een- en meerdaagse studiedagen. Voor deelname aan deze activiteiten dient men zich in te schrijven en wordt een bijdrage gevraagd. 4.4. In het jaarverslag over het jaar 2017 is het volgende opgenomen over de retraites: "Naast de inkomsten uit retraites vormen de giften (dana) van yogi's zowel bij deelname aan retraites als donaties via bankoverschrijvingen een belangrijke inkomstenbron. Dana(vrijgevigheid) is een belangrijk boeddhistisch principe. De begeleiding van retraites en studiebijeenkomsten zijn op dana gebaseerd. Verder is het gebruikelijk dat na afloop van rertraites dana voor de organisatie dana wordt gegeven.Dana wordt ook bijeengebracht voor ge-oormerkte doelen (zie verder onder projecten). De retraites zelf zijn kostendekkend: de deelnemersbijdragen (afgezien van Dana) zijn in evenwicht met de kosten, voornamelijk accommodatie en catering. Gezien de resultaten hoefde net als voor 2017 ook voor 2018 geen prijsverhoging toegepast te worden. Onze retraiteprijzen behoren tot de laagste in Nederland. Mensen met een minimaal inkomen kunnen een beroep doen op een kortingsregeling. Hiervan wordt ook regelmatige gebruik gemaakt.” 4.5. In het beleidsplan 2018-2022 van belanghebbende is onder meer het volgende opgenomen: "[belanghebbende] is een stichting zonder winstoogmerk. De retraites, studiedagen en lezingen worden op basis van kostprijs uitgevoerd. Eventuele positieve exploitatieoverschotten worden toegevoegd aan het stichtingsvermogen." 4.6. Tot de gedingstukken behoort een schermprint van een inschrijvingsmogelijkheid voor de ‘Winterretraite 2018’ die plaatsvond op 11 januari – 27 januari 2018 (16 nachten) waarop het volgende is vermeld: “Kosten Accommodatie en voeding: hele periode € 784 (€ 49 per nacht, 16 overnachtingen) € 53 per persoon per overnachting bij een gedeelte van de retraite Begeleiding: op basis van dana (vrijwillige gift) Bij annulering worden administratiekosten in rekening gebracht.” 4.7. De gedingstukken bevatten tevens een bankafschrift van belanghebbende waarop in de periode tussen 2 oktober 2017 en 1 november 2017 diverse bij- en afboekingen staan met omschrijvingen als ‘annulering retraite’ (bij € 25), ‘retraite br. [naam 4] 15 -22 oktober (bij: € 315)’, ‘14daagse retraite (bij: € 840)’, ‘Vipassana retraite 10 t/m 17 november 2017 (bij: € 371)’, ‘retraite 23-26 nov. regie vrouw (bij: € 159)’. Ook is er een bijboeking met omschrijving: ‘winterretraite 11-1-2018 tot 21-1-2018 (bij: € 530)’ en een afboeking met als omschrijving ‘restitutie retraite met [naam 4] 2017’ (af: € 395). 4.8. De inspecteur heeft bij belanghebbende een onderzoek gedaan naar onder meer de eventuele belastingplicht van belanghebbende voor de omzetbelasting in de jaren 2015 tot en met 2018. In paragraaf 5.3. van het controlerapport van 21 juni 2021 is het volgende opgenomen: "Als bijdrage voor de retraite wordt in de controleperiode € 53 per overnachting gevraagd. Dit bedrag staat al enkele jaren op hetzelfde niveau. Er worden kortingen gegeven aan mensen die minimale inkomsten hebben of monniken uit het buitenland die niet betalen. Dit wordt gecompenseerd door de Dana (giften) die de deelnemers op vrijwillige basis contant aan het eind van een retraite geven.” 4.9. In 2004 heeft belanghebbende een formulier "opgaaf gegevens startende onderneming" gestuurd naar de Belastingdienst. De inspecteur heeft dit formulier ter zitting overgelegd. In dit formulier is de vraag ‘is de onderneming geheel vrijgesteld van de omzetbelasting?’ bevestigend beantwoord en is als reden aangegeven ‘Art.24, lid 4, Successiewet 1965’. Belanghebbende heeft in het formulier geen beschrijving van haar feitelijke werkzaamheden opgenomen. Wel heeft zij als bijlagen bij het formulier een uittreksel uit de Kamer van Koophandel en een afschrift van haar statuten bijgevoegd. Het formulier is namens belanghebbende ondertekend op 9 oktober 2004 en vervolgens inclusief bijlagen naar de inspecteur verstuurd. 4.10. Naar aanleiding hiervan heeft de inspecteur met dagtekening 24 december 2004 een brief gestuurd naar belanghebbende waarin beschreven is dat belanghebbende niet belastingplichtig is voor de omzetbelasting. In de brief staat verder: "Dit is een voorlopig oordeel. Bij later onderzoek kan blijken dat er geen of juist wel sprake is van ondernemerschap/inhoudingsplicht. Als in de toekomst de door de stichting/vereniging ontplooide activiteiten/werkzaamheden naar aard of omvang mochten wijzigen, dan dient dit aan mij te worden doorgegeven. Het kan immers zo zijn dat de stichting/vereniging door een dergelijke wijziging alsnog belastingplichtig wordt.” Belanghebbende heeft geen melding gemaakt van gewijzigde activiteiten bij de inspecteur. 4.11. Bij [stichting] heeft door de inspecteur een bedrijfsbezoek plaatsgevonden waarvan een rapport met begeleidende brief is opgesteld met dagtekening 29 januari 2001. Hierin staat vermeld dat [stichting] voor de omzetbelasting geldt als vrijgestelde onderneming. Het rapport heeft de inspecteur gestuurd naar de geheimhoudingskamer van de rechtbank (zie 1.5). 4.12. In juli 2021 heeft een herbeoordeling van de belastingplicht van [stichting] plaatsgevonden. Met dagtekening 28 juli 2021 heeft de inspecteur aan [stichting] de uitkomst van de herbeoordeling medegedeeld: 'Conclusie: Ik heb vastgesteld dat de activiteiten kwalificeren voor de omzetbelasting maar niet voor de vennootschapsbelasting of loonheffingen. Uw organisatie is daarmee ondernemer voor de omzetbelasting. U heeft bij het controlerapport van 29 januari 2001 het bericht gehad dat u vrijgesteld bent voor de omzetbelasting.

Vooraf 5. De inspecteur heeft ter zitting aangegeven dat er een fout is gemaakt in de berekening van de naheffingsaanslagen. De bedragen die om die reden teveel zijn nageheven zijn als volgt: € 4.180 (2015), € 2.536 (2016), € 3.442 (2017) en € 3.036 (2018). De rechtbank zal de naheffingsaanslagen in ieder geval met deze bedragen verminderen. 5.1. De inspecteur heeft ter zitting verder aangegeven dat de verzuimboeten over de jaren 2016, 2017 en 2018 van telkens € 1.000 abusievelijk nog niet zijn vernietigd, terwijl dit volgens hem wel had gemoeten. De rechtbank zal de verzuimboeten over deze jaren daarom alsnog vernietigen. 5.2. De rechtbank is verder van oordeel dat de inspecteur de rechtbank ten aanzien van het in 1.5 vermelde stuk terecht heeft verzocht om geheimhouding op grond van artikel 8:29 Awb. Vraag 1: Zijn de retraites belast met omzetbelasting? 5.3. Belanghebbende heeft zich op het standpunt gesteld dat de retraites vanwege het vrijwillige karakter van het betalen van een vergoeding, niet onder bezwarende titel worden verricht en de retraites daarom niet belast zijn met omzetbelasting. Er is namelijk sprake van een niet afdwingbare vergoeding wat voortkomt uit het zogenaamde Dana-principe. 5.4. De inspecteur heeft zich op het standpunt gesteld dat de retraites in de onderhavige jaren wel onder bezwarende titel zijn verricht. Uit het beleidsplan, jaarverslagen en de website blijkt namelijk dat er een vergoeding (al dan niet vooraf) wordt gevraagd voor het volgen van een retraite. Er is de jaren 2015 tot en met 2018 geen sprake van een vrijwillig karakter van het betalen van een vergoeding hiervoor. 5.5. De rechtbank overweegt als volgt. 5.5.1. Tussen partijen is niet in geschil dat een retraite die bestaat uit logies, eten en begeleiding bij meditatie, voor de heffing van omzetbelasting als één prestatie moet worden gezien. Dit ondanks dat, zoals namens belanghebbende ter zitting is verklaard, het betalingssysteem van belanghebbende zo is ingericht dat deelnemers apart betalingen doen voor de leraren/begeleiding enerzijds en voor de verblijfskosten anderzijds. De rechtbank zal er derhalve vanuitgaan dat de retraite voor de heffing van omzetbelasting als één prestatie (dienst) moet worden gezien. 5.5.2. Deze prestatie van belanghebbende is slechts belastbaar voor de omzetbelasting als zij onder bezwarende titel wordt verricht. Volgens vaste rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie wordt een dienst ‘onder bezwarende titel’ verricht indien er een rechtstreeks verband bestaat tussen de verrichte dienst en de door de belastingplichtige daadwerkelijk ontvangen tegenprestatie. Een dergelijk rechtstreeks verband bestaat wanneer tussen de verrichter en ontvanger van de dienst een rechtsbetrekking bestaat in het kader waarvan over en weer prestaties worden uitgewisseld, en de door de dienstverrichter ontvangen vergoeding de werkelijke tegenwaarde vormt voor de ten behoeve van de ontvanger verrichte dienst. Wat dit laatste betreft moet de vergoeding in een redelijke verhouding staat tot de verrichte dienst om als werkelijke tegenwaarde voor de verrichte dienst te kunnen worden beschouwd, in die zin dat zij de verrichte of te verrichten diensten niet slechts ten dele mag vergoeden in die mate dat het rechtstreekse verband tussen deze diensten en de tegenprestatie wordt verbroken. Het feit dat een economische handeling wordt verricht tegen een prijs die hoger of lager is dan de kostprijs en dus tegen een hogere of lagere prijs dan de normale marktprijs, is evenwel niet relevant voor de kwalificatie van deze handeling als “verrichting onder bezwarende titel”. Een dergelijke omstandigheid kan namelijk niet afdoen aan het rechtstreekse verband tussen de verrichte of te verrichten diensten en de ontvangen of te ontvangen tegenprestatie waarvan het bedrag vooraf volgens duidelijk afgebakende criteria wordt bepaald. Het rechtstreeks verband tussen de prestatie en tegenprestatie wordt verbroken wanneer de vergoeding op volstrekt vrijwillige en willekeurige wijze wordt toegekend, zodat het bedrag ervan in de praktijk onmogelijk is vast te stellen of wanneer het bedrag van de vergoeding moeilijk kwantificeerbaar of onzeker is in het licht van de omstandigheden rond de vaststelling ervan. 5.5.3. De rechtbank is gelet op de feiten zoals vermeld onder 4.2. tot en met 4.8 van oordeel dat belanghebbende in onderhavige jaren bij het bieden van de retraites prestaties onder bezwarende titel heeft verricht. Belanghebbende heeft van deelnemers aan retraites vergoedingen ontvangen. Belanghebbende heeft ook om deze vergoedingen gevraagd en vergoedingen gerestitueerd indien deelname aan een retraite door de deelnemer werd geannuleerd. Er is derhalve sprake van een rechtsbetrekking tussen belanghebbende en de deelnemers in het kader waarvan over en weer prestaties worden uitgewisseld. Niet gesteld of gebleken is dat de vergoedingen slechts ten dele de retraites hebben vergoed zodat moet worden aangenomen dat de ontvangen vergoedingen de werkelijke tegenwaarde vormen voor de retraites. De rechtbank wijst in dit verband ook op de omstandigheid dat de ontvangen vergoedingen volgens belanghebbende in evenwicht waren met de kosten van belanghebbende, voornamelijk accommodatie- en cateringkosten (zie 4.4). Gelet op het beoordelingskader zoals hierboven onder 5.5.2 is beschreven, bestaat er derhalve een rechtstreeks verband tussen de verrichte dienst (de retraite) en de door de belanghebbende daadwerkelijk ontvangen tegenprestatie (de deelnemersbijdragen). Het is verder niet zo dat de vergoeding op volstrekt vrijwillige en willekeurige wijze wordt toegekend, zodat het bedrag ervan in de praktijk onmogelijk is vast te stellen. De door belanghebbende gevraagde vergoeding voor een retraite is gebaseerd op het aantal overnachtingen; € 53 per overnachting bij een gedeelte van een retraite, een iets lager bedrag bij deelname aan de gehele retraite. De inspecteur heeft het bedrag van deze vergoeding tijdens de controle kunnen vaststellen. Het rechtstreekse verband tussen de verrichte dienst (de retraite) en de door de belastingplichtige daadwerkelijk ontvangen tegenprestatie (de deelnemersbijdragen) wordt daarom niet verbroken. Dat belanghebbende voor de leraren/begeleiding geen afzonderlijke vergoeding vraagt, maar dat deze volledig is gebaseerd op basis van dana (vrijwillige giften), maakt dit niet anders aangezien de rechtbank de retraite voor de heffing van omzetbelasting als één prestatie aanmerkt (zie 5.4.1.). 5.6. Aangezien de retraites in onderhavige jaren onder bezwarende titel zijn verricht zijn deze belast met omzetbelasting. Vraag 1 dient bevestigend te worden beantwoord. Vragen 2 en 3: Vertrouwensbeginsel en gelijkheidsbeginsel 5.7. Voor dat geval heeft belanghebbende zich op het standpunt gesteld dat vertrouwen kan worden ontleend aan de brief van de inspecteur van 24 december 2004 waarin beschreven is dat belanghebbende niet belastingplichtig is voor de omzetbelasting. De inspecteur bestrijdt dat in rechte te beschermen vertrouwen is gewekt. 5.8. Volgens vaste rechtspraak is voor een in rechte te beschermen vertrouwen onder meer vereist dat de inspecteur een toezegging heeft gedaan na kennisneming van alle daartoe benodigde feiten en omstandigheden van het geval. De brief van de inspecteur van 24 december 2004 waarin beschreven is dat belanghebbende niet belastingplichtig is voor de omzetbelasting is een reactie op het door belanghebbende ingediende formulier ‘opgaaf gegevens onderneming’. In deze opgaaf wordt geen beschrijving gegeven van de feitelijke werkzaamheden van belanghebbende.

7. De beroepen zijn gegrond. De rechtbank vermindert de naheffingsaanslagen overeenkomstig het overwogene onder 5. De rechtbank vernietigt tevens de verzuimboeten over de jaren 2016, 2017 en 2018 (zie 5.1.). 7.1. Omdat de beroepen gegrond zijn moet de inspecteur het griffierecht aan belanghebbende vergoeden en krijgt belanghebbende ook een vergoeding van haar proceskosten. De inspecteur moet deze vergoeding betalen. 7.2. De vergoeding is met toepassing van het Besluit proceskosten bestuursrecht als volgt berekend. Voor de rechtsbijstand door een gemachtigde krijgt belanghebbende een vast bedrag per proceshandeling. In bezwaar heeft elke proceshandeling een waarde van € 310. In beroep heeft elke proceshandeling een waarde van € 875. Belanghebbende heeft in bezwaar gevraagd om vergoeding van de proceskosten. De gemachtigde heeft een bezwaarschrift ingediend, een beroepschrift ingediend en heeft aan de zitting van de rechtbank deelgenomen. Aangezien sprake is van 4 samenhangende zaken geldt een samenhangfactor van 1,5. De vergoeding bedraagt dan in totaal € 3.090. Verder zijn er geen kosten gesteld die vergoed kunnen worden.

De rechtbank: verklaart de beroepen gegrond; vernietigt de uitspraken op bezwaar; vermindert de naheffingsaanslag 2015 met een bedrag van € 4.180 tot € 17.905; vermindert de naheffingsaanslag 2016 met een bedrag van € 2.536 tot € 15.317; vermindert de naheffingsaanslag 2017 met een bedrag van € 3.442 tot € 23.545; vermindert de naheffingsaanslag 2018 met een bedrag van € 3.036 tot € 19.554; vernietigt de verzuimboeten die zijn vastgesteld bij de naheffingsaanslagen 2016, 2017 en 2018; wijzigt de belastingrentebeschikkingen in overeenstemming met de vermindering van de naheffingsaanslagen; bepaalt dat de inspecteur het griffierecht van € 365 aan belanghebbende moet vergoeden; en veroordeelt de inspecteur tot betaling van € 3.090 aan proceskosten aan belanghebbende. Deze uitspraak is gedaan door mr. drs. C.W.M.M. Verkoijen, rechter, in aanwezigheid van mr. F.A.J.M. Wouters, griffier, op 14 maart 2024 en openbaar gemaakt door middel van geanonimiseerde publicatie op www.rechtspraak.nl. griffier rechter Een afschrift van deze uitspraak is verzonden aan partijen op: Aan deze uitspraak hoeft eerst uitvoering te worden gegeven als de uitspraak onherroepelijk is geworden. De uitspraak is onherroepelijk als niet binnen zes weken na verzending van de uitspraak een rechtsmiddel is aangewend of onherroepelijk op het aangewende rechtsmiddel is beslist. Informatie over hoger beroep Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar het gerechtshof p‘s-Hertogenbosch waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met deze uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen zes weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden. Digitaal beroep instellen kan via “Formulieren en inloggen” op www.rechtspraak.nl. Hoger beroep instellen kan eventueel ook nog steeds door verzending van een brief aan het gerechtshof ‘s-Hertogenbosch (belastingkamer), Postbus 70583, 5201 CZ 's-Hertogenbosch. € 4.135 (2015), € 3.101 (2016), € 3.608 (2017) en € 2.116 (2018). HvJ 15 april 2021, Administration de l’Enregistrement, des Domaines et de la TVA, C846/19, EU:C:2021:277, punt 36 en aldaar aangehaalde rechtspraak. HvJ 2 juni 2016, Lajvér, C263/15, EU:C:2016:392, punt 49. HvJ 12 mei 2016, Gemeente Borsele en Staatssecretaris van Financiën, C520/14, EU:C:2016:334, punt 26 en aldaar aangehaalde rechtspraak. HvJ 3 maart 1994, Tolsma, C16/93, EU:C:1994:80, punt 19. HvJ 10 november 2016, Baštová, C432/15, EU:C:2016:855, punt 35. Zie bijvoorbeeld HR 1 december 2023, ECLI:NL:HR:2023:1675, r.o. 4.5.2. Artikel 27h, derde lid en artikel 28, zevende lid, van de AWR.