Rechtspraak Rechtbank Oost-Brabant 12-01-2021

ECLI:NL:RBOBR:2021:86

Strafrecht

beschikking

RECHTBANK OOST-BRABANT

Locatie ’s-Hertogenbosch

Strafrecht

Parketnummers: 01.997030-20, 01/997031-20, (01/997029-20), (01/007069-20) en 01/997032-20, (01/997070-20).

RK-nummers: 20/2043, 20/2044, 20/2042, 20/2046, 20/2045, 20/2047

Uitspraakdatum: 12 januari 2021

Beschikking van de meervoudige economische raadkamer op de vordering van de officier van justitie ex artikel 29 Wet op de Economische Delicten.

De vordering is gedaan in de strafzaken met de bovenvermelde parketnummers tegen de verdachten:

 [verdachte 1]

gevestigd te [plaats 1] , [adres 1] .

 [verdachte 2]

gevestigd te [plaats 2] , [adres 2] .

 [verdachte 3]

gevestigd te [plaats 1] , [adres 1] .

 [verdachte 4]

gevestigd te [plaats 1] , [adres 1] .

 [verdachte 5]

gevestigd te [plaats 2] , [adres 2] .

 [verdachte 6]

geboren [1960] te [geboorteplaats]

Niet ingeschreven op een adres in Nederland. Blijkens verhandelde

ter zitting woonachtig in België.

Verder te noemen: verdachten.

Het verloop van de procedure.

De vordering van de officier van justitie d.d. 24 december 2020 strekt er toe dat de economische raadkamer (ex artikel 29 van de Wet op de economische delicten, hierna ‘WED’) als voorlopige maatregel de gehele stillegging van de ondernemingen [verdachte 3] , [verdachte 4] en/of [verdachte 1] alsmede de direct of indirect aan verdachte(n) gelieerde bedrijf/bedrijven, voor de duur van zes maanden zal bevelen waarbij als bijzonderheden en gevolgen van de maatregel dienen uit te maken de opdracht aan de NVWA om zorg te dragen voor de uitvoering van en frequent toe te zien op de naleving van de opgelegde maatregel en de bepaling dat de kosten die voortkomen uit de uitvoering van de maatregel ten laste komen van de verdachte(n). Een kopie van de vordering is aan deze beschikking gehecht.

De vordering van de officier van justitie is in het openbaar behandeld in raadkamer van 5 januari 2020. Hierbij zijn de officier van justitie, mr. S. Leeman, de door de vertegenwoordiger van de rechtspersonen gemachtigde, [persoon 1] , en de raadslieden van de verdachten mrs. J. Barensen en M. van Tuijl gehoord.

De economische raadkamer heeft onder meer kennisgenomen van de volgende stukken:

- een drietal ordners houdende de stukken van het onderzoek met in ordner 1 onder meer een in de wettelijke vorm opgemaakt proces-verbaal van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (verder: NVWA) met documentcode AMB-00061 en gesloten en getekend op 22 december 2020, alsmede processen-verbaal van ambtshandeling (hierna AMB) en getuigenverhoren. In ordner 2 bijlagen genummerd DOC-001 tot en met -361 en in ordner 3 bijlagen DOC-376 tot en met -484;

- een aantal nagezonden documenten genummerd DOC-0073, DOC-00460, DOC-00484 en DOC-00464a;

- een (ongetekend) proces-verbaal van bevindingen van de NVWA met als documentcode AMB-00076 betreffende de registratie van analyseresultaten, opgemaakt op ambtsbelofte en gesloten op 1 januari 2021;

- een brief van de NVWA van 4 januari 2021 gericht aan verdachten met als bijlage een overzicht van niet bij de NVWA gemelde ‘vervuilde’ partijen, ‘overzicht afwijkende partijen tbv verstrekking Toezicht’;

- de op schrift gestelde en ter zitting uitgesproken ‘Toelichting stillegging’ van de officier van justitie;

- de ter zitting uitgesproken pleitnota van de verdediging, met bijlagen.

Standpunten.

De officier van justitie heeft zich op het standpunt gesteld dat er ernstige bezwaren aanwezig zijn, het belang van de gezondheid van mens en dier onmiddellijk ingrijpen vereist en dat dat belang slechts met een algehele stillegging van [verdachte 3] , [verdachte 4] en [verdachte 1] , alsmede de daaraan direct of indirect gelieerde bedrijven afdoende kan worden beschermd. Dat onmiddellijk ingrijpen is vereist blijkt volgens de officier van justitie uit de combinatie van het belaste verleden van de verdachten, de binnen de [bedrijf 1] heersende bedrijfscultuur - zoals uit het onderzoek naar voren is gekomen - en het risico op nieuwe overtredingen dat hierdoor voor de toekomst bestaat. De officier van justitie heeft in zoverre gepersisteerd bij de vordering.

De raadslieden van verdachten hebben in raadkamer verzocht om de vordering af te wijzen. Daarbij is aangevoerd dat er geen ernstige bezwaren (kunnen) bestaan

voor de periode ná 2019;

ten aanzien van andere vennootschappen dan [verdachte 1] en [verdachte 3] ;

ter zake van de in de vordering genoemde overtredingen van de Warenwet over de partijen chiazaad en spelt, in verband met verjaring.

De verdediging stelt zich voorts op het standpunt dat geen sprake is van een situatie die onmiddellijk ingrijpen vereist omdat er sprake is van feiten die langer dan een jaar geleden hebben plaatsgevonden terwijl een algehele stillegging tegen die achtergrond disproportioneel is.

Het wettelijk kader.

Artikel 29, eerste lid, van de WED bepaalt dat de rechtbank vóór de behandeling ter terechtzitting op vordering van de officier van justitie een voorlopige maatregel kan bevelen indien tegen de verdachte ernstige bezwaren zijn gerezen en tevens de belangen, die door het vermoedelijk overtreden voorschrift worden beschermd, een onmiddellijk ingrijpen vereisen. Eén van de mogelijk te bevelen voorlopige maatregelen betreft de gehele of gedeeltelijke stillegging van de onderneming van de verdachte, waarin het economische delict wordt vermoed te zijn begaan.

De ernstige bezwaren.

Algemene overweging

Uit het dossier komt het beeld naar voren van een sterke verwevenheid van de verschillende - hierboven als zodanig aangeduide – rechtspersonen, waarbij geldt dat [verdachte 5] telkens enig aandeelhouder en bestuurder is van de rechtspersonen, terwijl de heer [verdachte 6] op zijn beurt enig aandeelhouder en bestuurder is van [verdachte 5] In het dossier wordt ook wel gesproken van de ‘ [bedrijf 1] ’. In het bijzonder wordt in dit verband gewezen op de verklaring van [betrokkene] die heeft verklaard dat de verschillende bedrijven binnen de [bedrijf 1] verweven zijn en dat het onderscheid slechts administratief is. Er is eigenlijk sprake van één bedrijf (G006-00001). Gelet op deze verwevenheid en het feit dat de in de vordering omschreven gedragingen tezamen en in vereniging en in een bepaalde periode zijn gepleegd, is de rechtbank van oordeel dat de ernstige bezwaren zich uitstrekken tot alle (rechts-)personen ten aanzien van wie de stilleging wordt gevorderd in de periode zoals omschreven in de vordering.

Ernstige bezwaren ‘humane consumptie’

Uit de hierboven vermelde stukken is de economische raadkamer gebleken dat er ernstige bezwaren bestaan ter zake van de na te melden feiten inhoudende dat verdachten:

heeft/hebben gebracht die onveilig waren.

- op een of meer tijdstippen in of omstreeks de periode 1 augustus 2018 tot en met 23 december 2020 te [pleegplaats1] en/of [pleegplaats2] , althans in Nederland en/of elders in Europa, tezamen en in vereniging met (een) ander(en), dan wel alleen, (telkens) ten aanzien van eetwaren in strijd met de bij artikel 19 van verordening (EG) 178/2002 vastgestelde bepaling(en) heeft/hebben gehandeld, aangezien zij en/of haar mededader(s) als exploitant(en) van (een) levensmiddelenbedrijf/-ven, terwijl zij en/of haar mededader( s) van mening was/waren of redenen had( den) om aan te nemen dat (een partij) levensmiddel(en) dat zij en/of haar mededader(s) had(den) ingevoerd, geproduceerd, verwerkt, vervaardigd of gedistribueerd, niet aan de voedselveiligheidsvoorschriften volde(e)d(en), (telkens) niet onmiddellijk de procedures heeft/hebben ingeleid om het (de) betrokken levensmiddel( en) uit de handel te nemen wanneer dit/deze de directe controle van haar/hun levensmiddelenbedrijf/-ven had/hadden verlaten en/of de bevoegde instanties daarvan onverwijld in kennis heeft/hebben gesteld.

Het gaat daarbij om de volgende partijen levensmiddelen voor humane consumptie:

i. (een) partij(en) chiazaad (met oorspronkelijke lotnummers LT0040049 1 t/m 5 en/of , LT0050050 2 t/m 4, en/of LTI000305/6) verontreinigd met (een (te hoog) gehalte µg/kg aan) Alfatoxine 81 en/of met een (te hoog) gehalte (µg/kg) aan som Alflatoxine en

(een) partij(en) levensmiddelen (met oorspronkelijke lotnummers LTI005173 en L TI005174) verontreinigd met (een (te hoog) gehalte) Salmonella,)

De officier van justitie heeft aangegeven dat de partij organische spelt die verkocht is onder lotnummer LT000604/3 en op de vordering is aangeduid met nummer 1, gelet op de aanvullende informatie van de raadslieden, voldeed aan de veiligheidsvoorschriften zodat die partij mocht worden verkocht en niet gemeld hoefde te worden bij de NVWA. De rechtbank gaat er vanuit dat de gedragingen met betrekking tot deze partij niet meer ten grondslag worden gelegd aan de vordering. De rechtbank zal die dan ook onbesproken laten.

De ernstige bezwaren ter zake i en ii blijken - onder meer - uit de volgende feiten en omstandigheden:

Ad i.

de analyserapporten van [bedrijf 4] d.d. 4 december 2015, 10 februari 2016 en 24 augustus 2016, waaruit volgt dat sprake is van een (forse) overschrijding van de gehaltes aflatoxine in de partij(en) chiazaad (AMB-00061, p. 23, 25, 27 - 28);

de omstandigheid dat er geen melding ter zake onveilige levensmiddelen is gedaan bij de NVWA naar aanleiding van de afwijkende analyseresultaten (AMB-00061, p. 23, 25 en 28 en DOC-00256);

de in de vordering genoemde partijen (oorspronkelijke lotnummers LT0040049 1 t/m 5 en/of , LT0050050 2 t/m 4) zijn verkocht aan [bedrijf 2] Inc in de verenigde Staten en [bedrijf 3] in Argentinië met als ‘delivery date’ respectievelijk 9 oktober 2018 en 20 december 2018, waarbij als delivery adres op de laatste factuur een adres in Spanje staat (AMB-00061, p. 24 en DOC-00395 en DOC-00396). Een andere partij (met oorspronkelijk lotnummer LTI000305/6) is verkocht aan [bedrijf 3] in Argentinië met ‘delivery date’ 9 april 2019. (AMB-00061, p. 29 en DOC-00256);

de uit de binnen de ‘ [bedrijf 1] ’ gewisselde berichten en in de administratie geplaatste opmerkingen naar voren gekomen ‘bedrijfscultuur’ (AMB-00061, p. 10-21)

Ad ii.

de analyserapporten van [bedrijf 4] d.d. 8 januari 2019 waaruit volgt dat een (te hoog gehalte) salmonella is aangetoond in de betreffende partijen levensmiddelen - aangekocht op 24 december 2018 door [verdachte 1] in Uganda (AMB-00061, p. 18-19 en DOC-00428 en DOC-00429);

De omstandigheid dat er geen melding ter zake onveilige levensmiddelen is gedaan bij de NVWA naar aanleiding van de afwijkende analyseresultaten (AMB-00061, p. 19 en DOC-00256);

de in de vordering genoemde partijen (met oorspronkelijke lotnummers LTI005173 en LTI005174 zijn verkocht door [verdachte 1] aan [verdachte 3] op 9 oktober 2019 en 30 juli 2019 (AMB-00061, p. 20, DOC-00430, DOC-00431, DOC-00454 en DOC-00455) en door [verdachte 3] aan [bedrijf 5] in Duitsland (AMB-0061, p. 20 en DOC-482);

de uit de binnen de ‘ [bedrijf 1] ’ gewisselde berichten en in de administratie geplaatste opmerkingen naar voren gekomen ‘bedrijfscultuur’ (AMB-00061, p. 10-21).

Verjaring

De verdediging heeft aangevoerd dat de NVWA als definitie van ‘in de handel brengen’ hanteert het moment dat een partij in de EU arriveert. Uitgaande van die definitie zijn de partijen verontreinigd chiazaad (LT0050049 en LT0050050) ruim voor 5 januari 2018 in de handel gebracht waardoor het feit dat ziet op het in de handel brengen van die partij - een overtreding - is verjaard. Nu de meldplicht bij de NVWA pas geldt indien en voor zover een levensmiddel daadwerkelijk in de handel is gebracht geldt hier mutatis mutandis hetzelfde. Dat brengt, zo begrijpt de rechtbank, mee dat er ter zake van die feiten geen ernstige bezwaren (meer) kunnen bestaan.

De rechtbank stelt voorop dat een diepgravend juridisch inhoudelijke beoordeling van de feiten de onderhavige procedure te buiten gaat en slechts past in het kader van een inhoudelijke behandeling.

Vooralsnog ziet de rechtbank evenwel geen aanleiding te veronderstellen dat er sprake is van verjaring, waarbij de rechtbank uitgaat van de diverse mogelijke handelingen met betrekking tot levensmiddelen of diervoeders die volgens de definitie van de Verordening onder het begrip ‘in de handel brengen’ vallen.

Het begrip ‘in de handel brengen’ is in artikel 3, achtste lid, van Vo. 178/2002 als volgt gedefinieerd:

‘het voorhanden hebben van levensmiddelen of diervoeders met het oog op de verkoop, met inbegrip van het ter verkoop aanbieden, of enige andere vorm van al dan niet gratis overdracht, alsmede de eigenlijk verkoop, distributie en andere vormen van overdracht zelf.

Daarbij geldt dat uit de Richtsnoeren van het Permanent Comité bij de Vo. 178/2002 volgt dat pas sprake is van het ‘voorhanden hebben voor de verkoop’, ‘zodra alle interne processen voor het gereed maken van een product voor verkoop zijn voltooid’.

Uit het dossier kan volgen dat de verdachten de partijen chiazaad gedurende een langere periode - ook na 5 januari 2018 – (tezamen en in vereniging) voorhanden hebben gehad met het oog op de verkoop. Vervolgens zijn die partijen ook daadwerkelijk verkocht.

De verdediging heeft erop gewezen dat indien een partij voorhanden is maar die partij nog niet is vrijgegeven voor de verkoop in verband met de door het bedrijf te verrichten kwaliteitscontroles/analyses (positive release), er geen sprake is van het ‘in de handel brengen’ van dat product. De rechtbank leidt echter uit het dossier af dat in 2016 de chiazaad partijen zijn getest door [bedrijf 4] , dat de partijen vervolgens bij de [bedrijf 1] in voorraad zijn gebleven ter verkoop en uiteindelijk na 5 januari 2018 ook zijn verkocht.

Ernstige bezwaren ‘dierlijke consumptie’

Uit de hierboven vermelde stukken is de economische raadkamer gebleken dat er ernstige bezwaren bestaan ter zake van de na te melden feiten inhoudende dat verdachte(n):

- op een of meer tijdstippen in of omstreeks de periode 1 januari 2015 tot en met 23 december 2020 te [pleegplaats1] en/of [pleegplaats2] , althans in Nederland en/of elders in Europa, tezamen en in vereniging met (een) ander(en), dan wel alleen, al dan niet opzettelijk, (telkens) in strijd met de bij of krachtens artikel 24 van de Regeling diervoeders 2012 aangewezen voorschrift(en), te weten artikel 4 van Verordening (EG) 767/2009, heeft/hebben gehandeld, aangezien zij als exploitant(en) van (een) diervoederbedrijf/-ven, toen en aldaar (telkens) diervoeders in de handel heeft/hebben gebracht terwijl dat/die diervoeder(s) niet gezond, deugdelijk, zuiver en/of geschikt voor het beoogde doel en van goede handelskwaliteit was/waren en/of dat/die diervoeder(s) niet geëtiketteerd, verpakt en/of aangeboden werd/werden overeenkomstig de voorschriften van genoemde Verordening en/of andere toepasselijke Gemeenschapswetgeving.

- op 23 december 2020 te [pleegplaats1] en/of [pleegplaats2] , althans in Nederland en/of elders in Europa, tezamen en in vereniging met (een) ander(en), dan wel alleen, al dan niet opzettelijk, (telkens) in strijd met (een) bij of krachtens artikel 13 Regeling diervoeders 2012 aangewezen voorschrift(en), te weten artikel 5 lid 2 van Verordening (EG) nr. 183/2005, heeft/hebben gehandeld, aangezien zij en/of haar medeverdachte(n) nadat zij en/of haar medeverdachte(n) van (een) partij(en) van (een) producten, had( den) verklaard dat deze niet bestemd was/waren voor gebruik in diervoeders, als exploitant in een later stadium van de keten die verklaring( en) achteraf gewijzigd/aangepast, in die zin dat die (voornoemde) partij(en) van de/het product( en) wel bestemd zou( den) zijn voor gebruik in diervoeders.

Het gaat daarbij om de volgende partijen voor (voedselproducerende) dierlijke consumptie:

een partij (afval) lijnzaad, (met oorspronkelijk lotnummer LTI000161T(B)-1) verontreinigd met pesticide dan wel zodanig verontreinigd dat het niet als diervoeder mocht worden bestemd, als diervoeder in de handel gebracht.

Die ernstige bezwaren blijken onder meer uit de volgende feiten en omstandigheden:

Ad iii

 de emailwisseling tussen een medewerker van de [bedrijf 1] ( [persoon 2] ) en [verdachte 6] (de rechtbank begrijpt: [verdachte 6] ) vanaf 15 september 2016 (AMB-00061, p. 15-17 en DOC-00450, DOC-00451).

 Een transactiebevestiging d.d. 8 december 2016 waarbij [bedrijf 6] de transactie van ongeveer 100 metrieke ton lijnzaad tussen verkoper [verdachte 4] en koper [bedrijf 7] (handelaar in lijnzaad) bevestigd (AMB-00061, p. 30 en DOC-00460).

 Een transportbevestiging met datum 12 december 2016 van [verdachte 4] waarbij de partij van 30.00 kilogram wordt geladen op 15 december 2016 bij [bedrijf 8] en wordt afgeleverd in België bij [bedrijf 9] (onderdeel van [bedrijf 7] ) (AMB-00061, p. 30 en DOC-00461).

 De leveringsnota van [verdachte 4] met datum 15 december 2018 met o.a. de vermelding ‘voerlijnzaad bulk’) (AMB-00061, p. 31 en DOC-00464).

 De mailwisseling met [bedrijf 9] AMB-00061, p. 30 en DOC-00483).

 de uit de binnen de ‘ [bedrijf 1] ’ gewisselde berichten en in de administratie geplaatste opmerkingen naar voren gekomen ‘bedrijfscultuur’ (AMB-00061, p. 10-21).

Economische delicten

De economische raadkamer stelt vast dat de vermoedelijk overtreden voorschriften strafbare feiten opleveren als bedoeld in de WED.

Is onmiddellijk ingrijpen vereist?

Met de in de vordering vermelde voorschriften wordt beoogd bepaalde belangen te beschermen. In deze gevallen gaat het in het bijzonder om de bescherming van leven en gezondheid van mens en dier.

De economische raadkamer dient te beoordelen of deze belangen, die door de vermoedelijk overtreden voorschriften worden beschermd, een onmiddellijk ingrijpen - in de vorm van het stilleggen van de onderneming van meerdere rechtspersonen - vereist. Daarbij dient rekening te worden gehouden met de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit. De maatregel heeft, gelet op het ingrijpende karakter daarvan, immers te gelden als ultimum remedium en dient aldus met zeer grote terughoudendheid te worden toegepast. Een sluiting kan immers voor de onderneming grote gevolgen meebrengen zoals mogelijke liquiditeitsproblemen en de daaruit voortvloeiende gevolgen. Bovendien wordt door de maatregel mogelijk de gehele productieketen, dus ook andere bedrijven, getroffen.

De economische raadkamer overweegt als volgt.

De belangen die worden beschermd, bescherming van leven en gezondheid van mens en dier, naar het oordeel van de rechtbank zwaarwegend te noemen. Dat betekent dat potentiële schending van die belangen in de toekomst zo veel mogelijk moet worden voorkomen.

Daarnaast weegt mee dat er sprake is geweest van een periode waarin meermaals bestuursrechtelijk tegen [bedrijf 1] is opgetreden. In de periode van 2016 tot en met 2019 zijn door de NVWA vier boeterapporten opgemaakt ter zake van het niet voldoen aan de regels van voedselveiligheid door de [bedrijf 1] .

De economische raadkamer:

- wijst af de vorderingen van de officier van justitie ex artikel 29 WED.

Deze beslissing is gegeven door:

mr. A.C. Palmboom, voorzitter,

mr. A.H.J.J. van de Wetering en mr. W.F. Koolen, leden,

in tegenwoordigheid van mr. G.J.B. van Weegen, griffier,

en is uitgesproken in openbare raadkamer van 12 januari 2020.

De economische raadkamer is van oordeel dat sprake is van ernstige bezwaren maar dat op dit moment geen sprake is van een zodanig klemmende situatie dat het opleggen van een voorlopige maatregel tot stillegging van de ondernemingen dringend noodzakelijk wordt geacht. De economische raadkamer zal daarom de vorderingen van de officier van justitie afwijzen.

Toegepaste wetsartikelen

Artikel 29 — Wet op de economische delicten