ECLI:NL:RBAMS:2019:3206

vonnis RECHTBANK AMSTERDAM Afdeling privaatrecht, voorzieningenrechter civiel zaaknummer / rolnummer: C/13/664503 / KG ZA 19-367 MDvH/MB Vonnis in kort geding van 10 april 2019 in de zaak van 1. de vereniging VERENIGING VAN KLM PROFESSIONALS (VKP), gevestigd te Schiphol, 2. de vereniging FEDERATIE NEDERLANDSE VAKBEWEGING (FNV), gevestigd te Utrecht, 3. de vereniging VERENIGING NEDERLANDSE VERKEERSVLIEGERS (VNV), gevestigd te Badhoevedorp, 4. de vereniging NEDERLANDSE VERENIGING VOOR LUCHTVAART TECHNICI (NVLT), gevestigd te Schiphol, eiseressen bij dagvaarding op verkorte termijn van 5 april 2019, advocaat mr. M. van Eck te Amsterdam, tegen DE ONDERNEMINGSRAAD VAN KONINKLIJKE LUCHTVAARTMAATSCHAPPIJ N.V., gevestigd te Amstelveen, gedaagde, advocaat mr. J.D.A. Domela Nieuwenhuis te Amsterdam.

Ter zitting van 9 april 2019 hebben eiseressen (hierna ook: de bonden) gesteld en gevorderd overeenkomstig de in kopie aan dit vonnis gehechte dagvaarding. Gedaagde, hierna de OR, heeft verweer gevoerd met conclusie tot weigering van de gevraagde voorzieningen. Beide partijen hebben producties in het geding gebracht en hun standpunt doen toelichten aan de hand van een pleitnota. In verband met de spoedeisendheid van de zaak is op 10 april 2019 de beslissing gegeven in de vorm van een zogenoemd kopstaartvonnis. Na het debat ter zitting had de voorzieningenrechter, onder een korte motivering, aan partijen reeds meegedeeld hoe die beslissing zou luiden: dat de ter zitting ingediende eis in reconventie niet werd toegelaten, aangezien deze niet tijdig was ingediend en dat de gevraagde voorzieningen zouden worden geweigerd. Verder heeft zij meegedeeld dat de uitwerking van het kopstaartvonnis uiterlijk op 25 april 2019 zou worden afgegeven. Het hierna volgende bevat die uitwerking en betreft dus alleen de beslissing in conventie, aangezien de eis in reconventie niet in behandeling is genomen. De uitgewerkte beslissing is afgegeven op 25 april 2019. Ter zitting waren aanwezig: aan de zijde van de bonden: [naam 1] , [naam 2] (VKP, hierna: [naam 1] respectievelijk [naam 2] ), [naam 3] (FNV), [naam 4] (NVLT) en mr. Van Eck; aan de zijde van de OR: [naam 5] (voorzitter, hierna: [naam 5] ), [naam 6] (vice-voorzitter en lid Verkiezingscommissie), [naam 7] (lid van de Verkiezingscommissie) en mr. Domela Nieuwenhuis.

2.1. VKP en FNV (Grond) zijn vakverenigingen die de belangen behartigen van personeel vallend onder de CAO voor KLM-Grondpersoneel Nederland. VNV behartigt de belangen van verkeersvliegers van KLM en NVLT is een vakvereniging voor Luchtvaart Technici. Al deze vakverenigingen (de bonden) leveren leden aan voor de Ondernemingsraad (OR) van KLM. 2.2. De VKP heette voorheen VHKP, haar naam is in 2018 gewijzigd. 2.3. De huidige OR bestaat uit 25 leden, van wie er drie zijn gekozen uit de door VKP ingediende kandidatenlijst. Ook de andere leden zijn gekozen uit door de bonden of andere vakverenigingen opgestelde kandidatenlijsten, op één na, dat is gekozen via een zogenoemde vrije (niet aan een vakvereniging gebonden) kandidatenlijst. De OR wordt gekozen voor een periode van drie jaar. Bij de OR verkiezingen van de KLM wordt gewerkt met vier kieskringen, twee kieskringen voor grondpersoneel (de kieskringen Grond) en twee voor vliegend personeel. De kieskringen Grond worden kieskringen A en B genoemd. Kieskring A is voor administratief en technisch personeel (A&T), kieskring B voor de managers en specialisten (MSG). 2.4. De zittingsduur van de huidige OR loopt af op 31 mei 2019. De verkiezingsdatum voor de nieuwe OR is bepaald op 10 april 2019 9.00 uur tot en met 23 april 2019 23.59 uur. 2.5. In artikel 3.1 van het Reglement van de OR (hierna: het Reglement) is bepaald dat de leiding van de verkiezingen berust bij de OR en de uitvoering bij de Verkiezingscommissie. De Verkiezingscommissie bestaat uit tien leden. Alle fracties van de OR zijn in de Verkiezingscommissie vertegenwoordigd. 2.6. Bij brief van 16 december 2018 heeft de voorzitter van de Verkiezingscommissie ( [naam 10] , hierna: [naam 10] ) de bonden (alsook De Unie en CNV Bedrijvenbond) verzocht de kandidatenlijsten voor de verkiezingen uiterlijk op 21 januari 2019 in te dienen. 2.7. Het Reglement luidt, voor zover hier van belang, als volgt: “(…) Artikel 3.5 – Voorbereiding kandidaatsstelling 1. Ten minste 14 weken vóór de verkiezingsdatum nodigt de Verkiezingscommissie de werknemersorganisaties uit om binnen twee weken op te geven of, en zo ja in welke kieskring(en) zij tot kandidaatstelling willen overgaan. (…) Artikel 3.6 - Kandidaatstelling 1. Ten minste 10 weken vóór de verkiezingsdatum nodigt de Verkiezingscommissie de werknemersorganisaties uit om binnen vier weken kandidatenlijsten in te dienen. 2. a. Tegelijkertijd stelt de Verkiezingscommissie per algemene publicatie de kiesgerechtigde werknemers in de gelegenheid om binnen vier weken kandidatenlijsten in te dienen overeenkomstig artikel 9 lid 2 onder b WOR (vrije lijsten, vzr.). (…) 7. De Verkiezingscommissie onderzoekt zo spoedig mogelijk na indiening of de kandidatenlijsten en de daarop voorkomende kandidaten voldoen aan de vereisten van de WOR Wet op de Ondernemingsraden, vzr.) en van dit Reglement. De Verkiezingscommissie verklaart een kandidatenlijst die niet aan deze vereisten voldoet, ongeldig en deelt dit onverwijld mede aan degene(n) die de kandidatenlijst heeft (hebben) ingediend. Alsdan wordt (worden) deze nog gedurende ten minste één week door de Verkiezingscommissie in de gelegenheid gesteld een bijgestelde kandidatenlijst in te dienen, waartoe zo nodig bovengenoemde kandidaatstellingstermijn van vier weken wordt verlengd. 8. Na de in de leden 1, 2 en 7 bedoelde termijn kunnen geen kandidatenlijsten meer worden ingediend. 9. De Verkiezingscommissie maakt de geldige kandidatenlijsten alsmede de eventuele lijst­verbindingen uiterlijk twee weken na de in de leden 1, 2 en 7 bedoelde termijn bekend aan de Directie en per algemene publicatie aan de werknemers. (…)”. 2.8. De VKP, FNV, VNV en NVLT hebben (uiterlijk) op 21 januari 2019 hun kandidatenlijsten ingediend. De VKP neemt deel aan de verkiezingen in Kieskring A en B. 2.9. Op 11 februari 2019 ontving de Verkiezingscommissie een brief van een aantal leden van de VKP (met een twintigtal handtekeningen) met het verzoek om de kandidatenlijst van de VKP ongeldig te verklaren overeenkomstig artikel 3.7 van het Reglement, omdat de VKP over de samenstelling daarvan geen overleg zou hebben gepleegd met haar leden, zoals is voorgeschreven in artikel 9.2 van de WOR. 2.10. Bij e-mail van 20 februari 2019 heeft de voorzitter van de Verkiezingscommissie de VKP verzocht om op het onder 2.9 genoemde verzoek te reageren. 2.11. Bij brief van 28 februari 2019 heeft [naam 2] namens de VKP aan de Verkiezingscommissie (onder meer) meegedeeld dat volgens haar de kandidatenlijst op correcte wijze tot stand is gekomen. 2.12. Bij de Verkiezingscommissie is ook een melding binnen gekomen dat FNV Grond geen overleg met de leden zou hebben gevoerd over haar kandidatenlijst. FNV Grond heeft vervolgens desgevraagd een toelichting gegeven die de Verkiezingscommissie voldoende achtte. De kandidatenlijst van FNV Grond is niet ongeldig verklaard. 2.13. Op 8 maart 2019 heeft de Verkiezingscommissie de kandidatenlijst van de VKP ongeldig verklaard. In een e-mail van diezelfde dag is aan de bonden en de andere bij de verkiezingen betrokkenen de volgende mededeling verzonden: “Hierdoor delen wij u mede dat de Verkiezingscommissie na raadpleging van de ondernemingsraad en gelet op het bepaalde in artikel 3.6 lid 7 van het OR-reglement heeft besloten de door de VKP ingediende kandidatenlijst ongeldig te verklaren. De Verkiezingscommissie heeft de VKP in de gelegenheid [gesteld] om een bijgestelde kandidatenlijst in te dienen die voldoet aan de vereisten van de WOR en het OR-reglement. De VKP dient de bijgestelde kandidatenlijst uiterlijk op 25 maart in te dienen. Om dit mogelijk te maken is de in artikel 3.6 lid 6 van het OR-Reglement genoemde kandidaatstellingstermijn van 4 weken verlengd, dit eveneens conform het bepaalde in artikel 3.6 lid 7 van het OR-Reglement.” 2.14. Op 20 maart 2019 heeft de VKP een mededeling doen uitgaan aan haar leden, met een aangepaste kandidatenlijst en de aankondiging dat deze uiterlijk 25 maart 2019 moet worden ingediend. In deze mededeling wordt verwezen naar een ledenvergadering die heeft plaatsgevonden op 12 maart 2019, waarin onder meer ter sprake is gekomen dat een aantal leden het proces rond het samenstellen van de kandidatenlijsten onvoldoende transparant vond, dat volgens hen op de ingediende kandidatenlijsten leden met voldoende OR-ervaring ontbraken en dat, eveneens volgens deze leden, het bestuur de zorgen omtrent de positie van KLM binnen de groep AIR France KLM onvoldoende serieus lijkt te hebben genomen. In deze mededeling staat ook dat [naam 5] kenbaar heeft gemaakt niet beschikbaar te zijn voor de VKP-kandidatenlijst. 2.15. In de loop van maart 2019 heeft de OR op het voor KLM-medewerkers toegankelijke Intranet meegedeeld dat op de vergadering van 7 maart 2019 is besloten dat de verkiezingen niet worden uitgesteld. In dit bericht staat ook: “Er wordt nog gewacht op de kieslijsten (25 maart 2019) van alle vakverenigingen. De OR-Verkiezingscommissie komt op 27 maart 2019 bijeen.” 2.16. Op 25 maart 2019 heeft de VKP haar bijgestelde definitieve kandidatenlijst ingediend, die door de Verkiezingscommissie is goedgekeurd.

3.1. De bonden vorderen: (i) de ingediende kandidatenlijsten onder de naam "Lijst Voor Hoger KLM Personeel" en/of "Lijst 14 VHKP" te schorsen van deelname aan de verkiezingen voor de OR KLM die plaatsvinden in de periode vanaf woensdag 10 april 09:00 uur tot en met 23 april 2019 23:59 uur; (ii) de ingediende kandidatenlijsten die na 21 januari 2019 zijn ingediend, met uitzondering van de krachtens artikel 3.6 lid 7 OR-Reglement bijgestelde kandidatenlijsten die op of voor 25 maart 2019 zijn ingediend, te schorsen van deelname aan voornoemde verkiezingen; (iii) veroordeling van de OR, al dan niet, te bepalen door de voorzieningenrechter, op straffe van verbeurte van dwangsommen, om vóór woensdag 10 april 09:00 uur algemene publicaties uit te doen als nader omschreven in het petitum van de dagvaarding; (iv) veroordeling van de OR in de proceskosten, te vermeerderen met de wettelijke rente daarover, en de nakosten. 3.2. De OR voert verweer. 3.3. Op de stellingen van partijen zal, voor zover van belang, hierna nader worden ingegaan.

4.1. Deze zaak draait in hoofdzaak om de vraag of bij de vaststelling van de kandidatenlijsten voor de ondernemingsraadverkiezingen bij KLM de voorschriften uit het Reglement zijn nageleefd en voldoende transparantie is betracht. Bij de beoordeling van die vraag dienen de bepalingen en de bedoeling van de WOR, die voor deze verkiezingen de basis vormen, tot uitgangspunt te worden genomen. Een belangrijk uitgangspunt bij de totstandkoming van de WOR is – naast de aanvankelijke doelstelling om de goede verstandhouding en de samenwerking binnen ondernemingen te bevorderen en het naar vermogen bijdragen tot het zo goed mogelijk functioneren daarvan – het verhogen van de democratisering door een goede organisatie van een zo breed mogelijke medezeggenschap. Een democratische gang van zaken bij de verkiezingen van een OR, waarbij de werknemers zich zoveel mogelijk gehoord en zo goed mogelijk vertegenwoordigd achten, past daarbij. Het uitsluiten van bepaalde groeperingen van deelname aan de verkiezingen lijkt daarmee in beginsel (zonder bijkomende omstandigheden) moeilijk te verenigen. 4.2. De bonden hebben bij hun vorderingen een voldoende spoedeisend belang, aangezien het gaat om verkiezingen van de OR, die plaatsvinden vanaf 10 april 2019. 4.3. De bonden stellen dat de OR “Lijst 14, Lijst voor Hoger KLM Personeel” van de komende verkiezingen dient uit te sluiten, omdat: - de naam van deze lijst verwarring zou wekken, waardoor de handelsnaam van VKP zou worden aangetast, althans onrechtmatig jegens de bonden zou worden gehandeld; - de OR in strijd met zijn Reglement heeft toegestaan dat Lijst 14 pas na de sluiting van de termijn 21 januari 2019 met kandidatenlijsten is gekomen en de OR daarover niet transparant is geweest; - het leden van de bonden niet is toegestaan zich kandidaat te stellen op een vrije lijst. 4.4. Om te beginnen met het laatste argument, dit gaat niet op. Uit artikel 9 lid 2 onder a en b WOR volgt dat een kandidatenlijst ofwel wordt ingediend door een vakvereniging, ofwel door een binnen de onderneming werkzame kiesgerechtigde persoon, niet zijnde lid van een vakvereniging. Nu Lijst 14 is ingediend door [naam 8] , wordt aan deze (laatste) voorwaarde voldaan. Anders dan de bonden kennelijk menen, schrijft de wet niet voor dat de kandidaten voor een vrije lijst, die is ingediend door een niet vakbondslid, geen lid van een kandidaatstellende vakvereniging mogen zijn. Dat het vakbondsleden is toegestaan zich te kandideren op een vrije lijst, komt ook tot uiting in de toelichting op het Voorbeeldreglement van de SER, waarin het volgende is vermeld: “(…) indien een (verkiesbare) werknemer lid is van een werknemersorganisatie die een kandidatenlijst heeft ingediend, maar zich niet via zijn bond, maar via een vrije lijst wil kandideren, kan hij zelf geen kandidatenlijst indienen. Hij heeft daarvoor ondersteuning van (ten minste) één andere kiesgerechtigde werknemer nodig die geen lid is van een werknemersorganisatie die een kandidatenlijst heeft ingediend.” Daaraan is in dit geval voldaan, aangezien de kandidatenlijst voor Lijst 14 is ingediend door [naam 8] . 4.5. Ook het argument dat verwarring kan ontstaan door de naam van Lijst 14, daargelaten of de OR daarop kan worden aangesproken, gaat niet op. De lijst is ingediend met de naam “Lijst 14, Lijst voor Hoger KLM Personeel”. De afkorting VKP of VHKP komt daarin niet (meer) voor. Bovendien heeft Lijst 14 zich duidelijk geprofileerd als onafhankelijk van de bonden. Van verwarringsgevaar is dan ook geen sprake. Daarbij komt dat VKP niet kan worden aangemerkt als een onderneming die op commerciële wijze aan het handelsverkeer deelneemt en daarmee materieel voordeel beoogt, zodat bescherming op grond van de Handelsnaamwet niet aan de orde is. 4.6. Het belangrijkste bezwaar van de bonden tegen het toelaten van Lijst 14 tot deelname aan de verkiezingen is, dat de OR daarmee in strijd met het Reglement zou hebben gehandeld. Daarbij gaat het met name om de interpretatie van artikel 3.6 lid 1 onder 7 van het Reglement. De OR heeft die bepaling – mede op grond van door hem bij zijn advocaat ingewonnen advies – aldus geïnterpreteerd dat, indien de daar bedoelde situatie zich voordoet, de Verkiezingscommissie met toepassing van die bepaling bevoegd is om de termijn voor het indienen van kandidatenlijsten voor iedereen te verlengen. Dat betekent volgens de OR dat niet alleen ongeldige lijsten konden worden aangepast en/of reeds ingediende lijsten mochten worden gewijzigd, maar ook dat nog geheel nieuwe lijsten konden worden ingediend. De OR deelt niet de opvatting van de bonden dat artikel 3.6 lid 1 onder 7 (hierna ook: het artikel) alleen de mogelijkheid biedt om de binnen de eerste termijn – dus vóór of uiterlijk op 21 januari 2019 in dit geval – al ingediende lijsten te ‘repareren’. De OR heeft zijn interpretatie van dit artikel ook steeds duidelijk gecommuniceerd. De OR verwijst in dit verband naar de onder 2.13 geciteerde mededeling die hij op 20 maart 2019 naar de betrokkenen heeft toegezonden en die als volgt eindigt: “De VKP dient de bijgestelde kandidatenlijst uiterlijk op 25 maart in te dienen. Om dit mogelijk te maken is de in artikel 3.6 lid 6 van het OR-Reglement genoemde kandidaatstellings-termijn van 4 weken verlengd, dit eveneens conform het bepaalde in artikel 3.6 lid 7 van het OR-Reglement.” Ook wijst hij naar de mededeling op Intranet waarin staat: “Er wordt nog gewacht op de kieslijsten (25 maart 2019) van alle vakverenigingen. (…)”. 4.7. Geoordeeld wordt dat de interpretatie van de OR weliswaar voor discussie vatbaar is, maar zeker niet onverdedigbaar. De bewoordingen in het artikel “waartoe zo nodig bovengenoemde kandidaatstellingstermijn van vier weken wordt verlengd.” sluit immers niet uit dat dit voor alle deelnemers aan de verkiezingen geldt. Van belang is verder dat de uitleg die de OR aan het artikel geeft unaniem werd en wordt gedeeld door de leden van de Verkiezingscommissie, waarin alle deelnemende bonden zijn vertegenwoordigd en dat klaarblijkelijk de meeste betrokkenen de mededeling ook zo hebben opgevat. Niet in geschil is immers dat op 22 maart 2019 nog een andere vrije lijst (de Lijst ICT) is ingediend, die niet al (uiterlijk) op 21 januari 2019 was ingediend – waartegen de bonden overigens aanvankelijk niet zijn opgekomen – en dat de BVKP, de SNV, FNV Cabine en FNV Grond aangepaste kandidatenlijsten hebben ingediend in de periode tussen 21 januari 2019 en 25 maart 2019. 4.8. Tegen de achtergrond van de onder 4.1 genoemde uitgangspunten zal in deze zaak dan ook de bij 4.7 vermelde uitleg van de (Verkiezingscommissie en de) OR worden gevolgd, die erop neer komt dat bij deze verkiezingsronde tot en met 25 maart 2019 geldige kandidatenlijsten konden worden ingediend. 4.9. De bonden hebben wel betoogd dat zij door deze uitleg van het Reglement zijn benadeeld, maar zij hebben deze benadeling desgevraagd ter zitting niet anders kunnen toelichten dan dat zij (in het algemeen) belang hebben bij naleving van de regels. Hoe zij door het (in hun ogen) niet naleven van de regels in dit geval zijn benadeeld, hebben zij niet kunnen duiden. Dat van benadeling in dit specifieke geval sprake is, valt ook niet goed in te zien. Allereerst is deelname van Lijst 14 aan de verkiezingen beperkt tot Kieskring B. Niet gesteld of gebleken is immers dat de bonden, of groeperingen van niet door de bonden vertegenwoordigde werknemers, doordat zij veronderstelden dat de termijn voor indiening va kandidatenlijsten na 21 januari 2019 gesloten was, hebben afgezien van het indienen van kandidatenlijsten.

De voorzieningenrechter 5.1. weigert de gevraagde voorzieningen, 5.2. veroordeelt eiseressen in de kosten van dit geding, tot heden aan de zijde van de OR begroot op: – € 639,- € 639,- aan griffierecht en – € 639,- € 980,- aan salaris advocaat, 5.3. verklaart deze kostenveroordeling uitvoerbaar bij voorraad. Dit vonnis is gewezen door mr. R.A. Dudok van Heel, voorzieningenrechter, bijgestaan door mr. M. Balk, griffier, en in het openbaar uitgesproken op 10 april 2019. type: MB coll: MV/JE