ECLI:NL:RBAMS:2005:AU3518

320964 / H 05-0568 (NM) 29 september 2005 RECHTBANK IN HET ARRONDISSEMENT AMSTERDAM TWEEDE MEERVOUDIGE CIVIELE KAMER BESCHIKKING i n d e z a a k v a n: 1. de vennootschap naar Frans recht BNP PARIBAS S.A., kantoorhoudende te Londen (Verenigd Koninkrijk), 2. de vennootschap naar het recht van de Staat van New York (Verenigde Staten) CITIBANK N.A., kantoorhoudende te Londen (Verenigd Koninkrijk), 3. de vennootschap naar Duits recht COMMERZBANK AKTIENGESELLSCHAFT, kantoorhoudende te Frankfurt am Main (Duitsland), 4. de vennootschap naar Frans recht CALYON S.A., kantoorhoudende te Parijs (Frankrijk), 5. de vennootschap naar Duits recht DEUTSCHE BANK AG, kantoorhoudende te Amsterdam, 6. de naamloze vennootschap ING BANK N.V., kantoorhoudende te Amsterdam, 7. de vennootschap naar Frans recht SOCIÉTÉ GÉNÉRALE S.A., kantoorhoudende te Parijs (Frankrijk), 8. de vennootschap naar Belgisch recht KBC BANK N.V., kantoorhoudende te Londen (Verenigd Koninkrijk), 9. de naamloze vennootschap UFJ BANK NEDERLAND N.V., kantoorhoudende te Amsterdam, 10. de vennootschap naar het recht van de Cayman Islands HILLSIDE APEX FUND LIMITED, kantoorhoudende te Londen (Verenigd Koninkrijk), 11. de vennootschap naar Iers recht THAMES RIVER TRADITIONAL FUNDS PLC, kantoorhoudende te Londen (Verenigd Koninkrijk), 12. de vennootschap naar het recht van de Cayman Islands VR GLOBAL PARTNERS LP, kantoorhoudende te Moskou (Rusland), 13. de vennootschap naar het recht van de Britse Maagdeneilanden SHEPHERD INVESTMENTS INTERNATIONAL LIMITED, kantoorhoudende te Londen (Verenigd Koninkrijk), 14. de vennootschap naar het recht van de Staat van Wisconsin (Verenigde Staten) STARK TRADING, kantoorhoudende te Londen (Verenigd Koninkrijk), verzoeksters, procureur: mr. D.J. Oranje, t e g e n : 1. de vennootschap naar Russisch recht OAO YUKOS OIL COMPANY, kantoorhoudende te Moskou (Rusland), 2. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid YUKOS FINANCE B.V., gevestigd te Amsterdam, 3. de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid YUKOS INTERNATIONAL UK B.V., gevestigd te Amsterdam, procureur: voorheen mr. J.W. van Rijswijk, thans R.J. van Galen, 4. de vennootschap naar vreemd recht MORAVEL INVESTMENT LIMITED, gevestigd te Limassol (Cyprus), procureur: mr. A.A.H.J. Huizing, verweerders. Verzoeksters worden hierna gezamenlijk aangeduid als BNP Paribas c.s. Verweerders sub 1, 2 en 3 worden hierna, voor zover zij gezamenlijk worden bedoeld, Yukos c.s. genoemd. Voor zover verweerders sub 1 tot en met 4 afzonderlijk worden bedoeld worden zij Yukos Oil, Yukos Finance, Yukos International respectievelijk Moravel genoemd. Dit verzoekschrift strekt ertoe dat de rechtbank zal bepalen dat en op welke wijze zal worden overgegaan tot de verkoop en overdracht van in beslag genomen aandelen, als bedoeld in artikel 474g juncto artikel 715 lid 3 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv). De rechtbank is uitgegaan van de volgende processtukken en/of proceshandelingen: - verzoekschrift, met bewijsstukken, ingediend ter griffie op 15 juli 2005; - verweerschrift van de zijde van Yukos c.s., met bewijsstukken, ingediend ter griffie op 17 augustus 2005; - verweerschrift van de zijde van Moravel, met bewijsstukken, ingediend ter griffie op 18 augustus 2005; - proces-verbaal van de mondelinge behandeling van het verzoek, gehouden op 19 augustus 2005, waarvoor waren opgeroepen: BNP Paribas c.s., Yukos c.s., Moravel, deurwaarderskantoor Kemper & Paulusma (hierna: de deurwaarder) en de Stichting Amicus Curiae, en de in dat proces verbaal genoemde stukken. De beschikking is bepaald op heden. GRONDEN VAN DE BESLISSING a. BNP Paribas c.s. hebben uit hoofde van een overeenkomst van geldlening van 24 september 2003 van Yukos Oil opeisbaar te vorderen een bedrag van in totaal US $ 472.787.663,10 (verder: de overeenkomst van geldlening). b. Yukos Oil is aandeelhouder van Yukos Finance, terwijl Yukos Finance op haar beurt de aandelen in Yukos International houdt. c. Op 14 april 2005 is de Stichting Administratiekantoor Yukos International (hierna: administratiekantoor Yukos) opgericht. Op 19 april 2005 heeft Yukos Finance haar deelnemingen in buitenlandse vennootschappen aan Yukos International overgedragen. Op dezelfde dag heeft Yukos Finance haar aandelen in Yukos International aan administratiekantoor Yukos overgedragen in ruil voor certificaten. d. Op 20 april 2005 heeft Moravel conservatoir beslag doen leggen op alle aandelen die Yukos Oil houdt in Yukos Finance. e. Op 26 april 2005 heeft de voorzieningenrechter van deze rechtbank bij beschikking BNP Paribas c.s. vergund conservatoir beslag te doen leggen op de aandelen in Yukos Finance die op naam van Yukos Oil staan. f. Op 26 april 2005 heeft de deurwaarder uit kracht van de onder punt 1.e. vermelde beschikking bij exploot conservatoir beslag gelegd op 242.399 door Yukos Oil gehouden aandelen in Yukos Finance, elk groot € 1.000,=, nummers 1 tot en met 242.399. Van dit conservatoir beslag heeft aantekening in het aandeelhoudersregister van Yukos Finance plaatsgevonden overeenkomstig het bepaalde in artikel 474c lid 4 Rv. g. Op 26 april 2005 heeft Yukos Finance de in artikel 474f Rv bedoelde mededeling aan de deurwaarder gedaan van het onder 1.d. vermelde door Moravel gelegde beslag. h. Op 2 mei 2005 heeft de deurwaarder de onder 1.f. vermelde stukken overbetekend aan Yukos Oil. i. Op 12 mei 2005 hebben BNP Paribas c.s. met betrekking tot de onder 1.a. vermelde vordering een procedure aanhangig gemaakt tegen Yukos Oil bij de High Court of Justice, Chancery Division, te Londen (Verenigd Koninkrijk). Bij exploot van 17 mei 2005 heeft de deurwaarder hiervan aan Yukos Finance mededeling gedaan. j. Bij notariële akte van 14 juli 2005 is de Stichting Amicus Curiae (hierna: de Stichting AC) opgericht. Doel van de Stichting AC is, kort gezegd, het verwerven en houden van 10% van de aandelen in het kapitaal van Yukos Finance, het verkrijgen van informatie over het beleid en de gang van zaken in Yukos Finance, alsmede het bewerkstelligen dat Yukos Finance volledige zeggenschap over haar activa verkrijgt en het daarvoor voeren van juridische procedures. Het bestuur van de Stichting AC bestaat uit prof. [bestuurslid1] en prof. [bestuurslid2] k. Op 19 mei 2005 is tussen BNP Paribas c.s. en de Stichting AC een overeenkomst tot stand gekomen strekkende tot verkoop door BNP Paribas c.s. aan de Stichting AC van 10 % van de door BNP Paribas c.s. in beslag genomen aandelen (hierna: de executoriale verkoopovereenkomst). l. Bij Orders van 17 en 24 juni 2005 en Judgement van 24 juni 2004 heeft de High Court of Justice, Chancery Division, te Londen (Verenigd Koninkrijk) de vordering van BNP Paribas c.s. toegewezen. Bij beschikking van 1 juli 2005 heeft de voorzieningenrechter van deze rechtbank de hiervoor vermelde Orders en Judgement uitvoerbaar bij voorraad verklaard. m. De executoriale titels als vermeld onder 1.l. zijn op 13 juli 2005 bij deurwaardersexploot betekend aan Yukos Finance. n. De statuten van Yukos Finance luiden, voor zover hier van belang, als volgt: “(...) Artikel 3. Kapitaal en aandelen 1. Het maatschappelijk kapitaal bedraagt acht honderd miljoen euro (...) 2. Het is verdeeld in acht honderd duizend (800.000) aandelen, elk nominaal groot éénduizend euro (...) (...) Artikel 4. Register van aandeelhouders 1. De directie houdt een register, waarin de namen en adressen van alle houders van aandelen zijn opgenomen,(...) (...) Artikel 8. Blokkeringsregeling 1. Een aandeelhouder, die één of meer aandelen wenst te vervreemden, is verplicht die aandelen eerst, overeenkomstig het hierna in dit artikel bepaalde, te koop aan te bieden aan zijn mede-aandeelhouders. (...) (...)” 2. Het verzoek 2.1. BNP Paribas c.s. verzoeken de rechtbank bij beschikking, uitvoerbaar bij voorraad, primair te bepalen dat binnen een termijn van twee weken na de te geven beschikking tot verkoop en overdracht van 10% van de in beslag genomen aandelen van Yukos Finance die op naam van Yukos Oil staan, kan worden overgegaan, voorts te bepalen dat deze 10% van de aandelen in Yukos Finance wordt verkocht en overgedragen overeenkomstig de executoriale verkoopovereenkomst (zie 1.l.), en tot slot te bepalen dat en binnen welke termijn tot verkoop en overdracht van de resterende 90% van de aandelen in Yukos Finance kan worden overgegaan. 2.2. BNP Paribas c.s. leggen aan hun verzoek het volgende ten grondslag. Yukos Oil heeft, hoewel zij hiertoe is veroordeeld door de High Court of Justice, Chancery Division (zie onder 1.l.), niet aan haar betalingsverplichtingen ingevolge de onder 1.a. vermelde overeenkomst van geldlening voldaan. BNP Paribas c.s. hebben belang erbij dat thans tot verkoop van de door haar in beslag genomen aandelen zal worden overgegaan. De aandelen die Yukos Oil in Yukos Finance houdt, zijn de belangrijkste verhaalsobjecten voor crediteuren van Yukos Oil, zoals BNP Paribas c.s. 2.3. Door de certificering van haar aandelen in Yukos International (zie 1.c.) heeft Yukos Finance evenwel de verhaalsmogelijkheden van BNP Paribas c.s. op onrechtmatige wijze illusoir gemaakt. De door administratiekantoor Yukos uitgegeven certificaten geven aan de certificaathouder, Yukos Finance, immers géén zeggenschapsrechten over Yukos International, en dus ook niet over de deelnemingen van Yukos International in buitenlandse vennootschappen. Hierdoor zijn de aandelen die Yukos Oil in Yukos Finance houdt waardeloos en daarmee nagenoeg onverkoopbaar geworden. Het besluit tot certificering is, aldus nog steeds BNP Paribas c.s., niet anders te beschouwen dan een afschermingmaatregel met als enig doel schuldeisers van Yukos Oil in hun verhaalsmogelijkheden te beperken. 2.4. BNP Paribas c.s. stellen er recht op te hebben dat de door hen in beslag genomen aandelen in Yukos Finance tegen de hoogst mogelijke prijs worden verkocht. Teneinde dit te bewerkstelligen en de aandelen in Yukos Finance weer in waarde te doen stijgen alvorens die te verkopen, dient een enquêteprocedure te worden gestart bij de ondernemingskamer van het gerechtshof te Amsterdam, een en ander op de voet van het bepaalde in artikel 2:334 e.v. van het Burgerlijk Wetboek (BW). In deze procedure zal komen vast te staan dat bij Yukos Finance sprake is van wanbeleid en zal het besluit tot certificering van de aandelen worden vernietigd. 2.5. Nu een verzoeker van een dergelijke enquêteprocedure ingevolge het bepaalde in artikel 2:346 aanhef en onder b BW tenminste 10% van de aandelen in Yukos Finance dient te houden, verzoeken BNP Paribas c.s. te bepalen dat 10% van de aandelen in Yukos Finance wordt verkocht en overgedragen aan de Stichting AC overeenkomstig de onder 1.k. vermelde executoriale verkoopovereenkomst, zodat deze stichting de enquêteprocedure kan entameren. De verkoop van de overige 90% van de aandelen zal worden aangehouden opdat de ondernemingskamer zal kunnen beoordelen of sprake is geweest van wanbeleid, en in dat verband voorzieningen zal kunnen treffen, waaronder het vervangen van het bestuur van Yukos Finance en het vernietigen van besluiten van dit bestuur. De Stichting AC zal dan te zijner tijd aan de koper van de 90% ook de overige 10% van de aandelen doorverkopen, aldus BNP Paribas c.s. De koopprijs voor de 10% aandelen die aan de Stichting AC zullen worden overgedragen, zal eerst worden bepaald en betaald, nadat is komen vast te staan welke koopprijs kan worden gerealiseerd voor de verkoop van de overige 90% van de aandelen. 3. Het verweer 3.1. Yukos c.s. 5.1. Allereerst bespreekt de rechtbank het door Yukos c.s. opgeworpen verweer dat erop neerkomt, naar de rechtbank begrijpt, dat BNP Paribas c.s. niet ontvankelijk in hun verzoek moeten worden verklaard omdat het niet voldoet aan de daaraan door de wet gestelde vereisten. 5.2. Tijdens de mondelinge behandeling van 19 augustus 2005 heeft de raadsman van BNP Paribas c.s. het verzoek nader toegelicht, in het bijzonder met betrekking tot de wijze waarop en de voorwaarden waaronder de verkoop en overdracht van de beslagen aandelen dient te geschieden. Naar de rechtbank begrijpt, moet het verzoek zo worden begrepen en gelezen dat BNP Paribas c.s. de rechtbank verzoeken te bepalen op welke wijze en onder welke voorwaarden tot verkoop en overdracht van de in beslag genomen aandelen zal worden overgegaan en dat zij in hun verzoekschrift op dit punt slechts een voorstel hebben gedaan. In dit licht bezien voldoet het verzoek van BNP Paribas c.s. aan de daaraan door de wet gestelde vereisten. Gelet hierop, faalt het verweer van Yukos c.s. voor zover dat ziet op de niet-ontvankelijkheid van BNP Paribas c.s. in hun verzoek. 5.3. Daarmee komt de rechtbank toe aan de vraag of het verzoek ook overigens voldoet aan de daartoe door de wet gestelde vereisten. Aan de hand van de overgelegde stukken constateert de rechtbank dat het beslag op de aandelen op naam van Yukos Oil in Yukos Finance op rechtsgeldige wijze is gelegd. Het verzoek tot verkoop en overdracht van de in beslag genomen aandelen steunt daarmee op de wet. Nu de voorgeschreven wettelijke formaliteiten en termijnen in acht zijn genomen, ligt het verzoek in beginsel voor toewijzing gereed, zij het met inachtneming van het volgende. 5.4. Het voorgaande brengt mee dat dient te worden bepaald op welke wijze en onder welke voorwaarden de verkoop en overdracht van de in beslag genomen aandelen zal dienen te geschieden. BNP Paribas c.s. hebben de rechtbank, naar zij nader hebben gesteld, hiertoe slechts een voorstel gedaan, een en ander zoals weergegeven in punt 2.5. Yukos c.s. en Moravel hebben met name tegen dit voorstel van BNP Paribas c.s. bezwaar gemaakt. 5.5. Met betrekking tot het doel en de strekking van artikel 474g Rv wordt, gelet op de parlementaire geschiedenis bij voormeld artikel (Kamerstukken II 1970/1971 11288, nr. 3), vooropgesteld dat de wijze van uitwinning zodanig dient te worden bepaald dat de beste opbrengst wordt verkregen, en met dien verstande dat enerzijds de belangen van de vennootschap zo min mogelijk zullen worden geschaad, en anderzijds de opbrengst van de uitwinning zo bevredigend mogelijk zal zijn. Beoogd dient derhalve te worden vaststelling van een wijze van verkoop waarmee alle betrokken belangen het best zijn gediend. Onder deze belangen dient in het onderhavige geval ook te worden begrepen het belang van Yukos Finance dat de wijze van verkoop van de aandelen op ordentelijke wijze plaatsvindt en - in het verlengde hiervan - dat de verkoop binnen afzienbare termijn wordt afgewikkeld. 5.6. In aanmerking genomen dat geen zekerheid bestaat over het antwoord op de vraag of BNP Paribas c.s. ook daadwerkelijk toegang tot de ondernemingskamer hebben via de door haar voorgestelde constructie, namelijk door tussenkomst van de Stichting AC, dat het voorts ongewis is hoeveel tijd zal zijn gemoeid met eventuele behandeling van de enquêteprocedure door de ondernemingskamer en het evenzeer ongewis is wat de uitkomst hiervan zal zijn, is de rechtbank van oordeel dat het voorstel van BNP Paribas c.s. tot verkoop van de aandelen niet beantwoordt aan het doel en de strekking van artikel 474g Rv. De rechtbank volgt BNP Paribas c.s. dan ook niet in haar voorstel. Gelet hierop behoeft hetgeen partijen op dit punt over en weer naar voren hebben gebracht geen verdere bespreking. 5.7. Daarmee komt de rechtbank toe aan de beantwoording van de vraag op welke wijze en onder welke voorwaarden de verkoop en overdracht van de aandelen dan wel zal dienen plaats te vinden. Hoewel hiertoe wel in de gelegenheid gesteld, hebben partijen geen alternatieve wijze van verkoop van de aandelen voorgesteld. Yukos c.s. en Moravel hebben immers noch in de eerste termijn noch in de tweede termijn gebruik gemaakt van de mogelijkheid om in reactie op het voorstel van BNP Paribas c.s. met een eigen tegenvoorstel te komen. Ook de deurwaarder heeft tijdens de mondelinge behandeling geen (tegen)voorstel gedaan. 5.8. Bij de beoordeling van de vraag op welke wijze en onder welke voorwaarden de verkoop en overdracht van de aandelen zal dienen te geschieden, wordt het volgende voorop gesteld. Overeenkomstig het bepaalde in artikel 474g lid 4 Rv dienen bij de verkoop en overdracht van de aandelen zoveel mogelijk de wettelijke en statutaire bepalingen inzake vervreemding en overdracht in acht te worden genomen. Deze eis heeft in het bijzonder betrekking op het zoveel mogelijk respecteren van de wettelijke verplichte blokkeringsregeling bij de verkoop van aandelen op naam. De statutaire blokkeringsregeling kan evenwel buiten beschouwing worden gelaten indien de beslagene tevens de enig aandeelhouder is. 5.9. BNP Paribas c.s. hebben beslag gelegd op - naar zij stellen - alle aandelen die Yukos Oil houdt in Yukos Finance. Naar blijkt uit het beslagexploot zijn dit 242.399 aandelen (zie 1.f.). Uit de statuten van Yukos Finance (zie. 1.n.) blijkt evenwel dat het maatschappelijk kapitaal van Yukos Finance is verdeeld in 800.000 aandelen. In het voormelde beslagexploot staat vermeld dat van het gelegde beslag aantekening is gemaakt in het aandeelhoudersregister (zie ook 1.f.), waarvan echter geen bewijsstuk is overgelegd. Gelet op het voorgaande kan vooralsnog niet worden vastgesteld of Yukos Oil ook daadwerkelijk enig aandeelhouder is van Yukos Finance, zoals partijen hebben gesteld. 5.10. In verband met het onder 5.8. overwogene is het van belang dat er eerst duidelijkheid komt over de vraag of Yukos Oil enig aandeelhouder is van Yukos Finance. Gelet hierop zullen Yukos c.s. aan de hand van door hen over te leggen stukken, waarbij in het bijzonder wordt gedacht aan een recent uittreksel van het handelsregister, dat voldoet aan artikel 15 lid 1 van de Handelsregisterwet 1996, alsmede aan een recente kopie van het aandeelhoudersregister, opheldering dienen te verschaffen over de vraag wie de aandeelhouder(s) van Yukos Finance zijn. Teneinde hieraan te kunnen voldoen zal de zaak pro forma worden aangehouden als hierna te melden. Vervolgens kunnen BNP Paribas c.s., alsmede Moravel, de Stichting AC en de deurwaarder desgewenst schriftelijk op de inhoud van deze stukken reageren op de daaropvolgende pro forma zitting zoals hierna vermeld. De rechtbank: - bepaalt dat Yukos c.s. zullen dienen te voldoen aan hetgeen in rechtsoverweging 5.10. van hen is verlangd; - houdt de zaak hiertoe aan tot aan de pro forma behandeling van het verzoekschrift op donderdag 13 oktober 2005, opdat Yukos c.s. de stukken zullen kunnen overleggen als bedoeld in voormelde rechtsoverweging; - bepaalt dat BNP Paribas c.s., Moravel, de Stichting AC en de deurwaarder op de pro forma behandeling van het verzoekschrift van donderdag 27 oktober 2005 schriftelijk op de inhoud van voornoemde stukken zullen kunnen reageren; - houdt iedere verdere beslissing aan. Aldus gegeven door mrs. C.J. Laurentius-Kooter, R.H.C. van Harmelen en Q.R.M. Falger, leden van genoemde kamer, en uitge-sproken ter openbare terechtzit-ting van 29 september 2005 in tegenwoor-digheid van de griffier.