ECLI:NL:RBAMS:2003:AF9277

Rechtbank Amsterdam Sector Bestuursrecht Algemeen meervoudige kamer TUSSENUITSPRAAK, TEVENS VERZOEK aan het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen om een prejudiciële beslissing als bedoeld in artikel 234 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap (EG), in het geding tussen: [eiseres], wonende te [woonplaats] in [land], eiseres, en de Raad van bestuur van de Sociale verzekeringsbank, gevestigd te Amstelveen, verweerder. Eiseres (verder te noemen: [eiseres]) is haar volledige arbeidzame leven in Nederland werkzaam geweest. Zij heeft de Nederlandse nationaliteit en woont in [land]. Zij is in 1996 ziek geworden en ontvangt sinds 1997 een arbeidsongeschiktheids- uitkering op grond van de Wet op de Arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO), berekend naar de hoogste mate van arbeidsongeschiktheid. Cadans Uitvoeringsinstelling B.V. heeft eiseres in januari 2000 bericht dat zij met ingang van 1 januari 2000 niet langer verplicht verzekerd is ingevolge de Algemene Ouderdomswet (AOW), de Algemene Nabestaandenwet (Anw) en de Algemene Kinderbijslagwet (AKW) en dat om die reden op haar WAO-uitkering met ingang van 1 januari 2000 niet langer premies voor de volksverzekeringen worden ingehouden. In die brief is tevens gewezen op de mogelijkheid zich vrijwillig te verzekeren voor de AOW en de Anw, waartoe zij een aanvraag bij de Sociale verzekeringsbank kan indienen. Namens [eiseres] heeft mr. M. Greebe verweerder bij brief van 18 februari 2000 meegedeeld dat [eiseres] zich met de beëindiging van haar verplichte verzekering niet kan verenigen. Aan verweerder is verzocht een schriftelijke beslissing af te geven over de beëindiging van de verplichte verzekering ingevolge de volksverzekeringen, zodat [eiseres] daartegen formeel bezwaar zou kunnen maken. Bij besluit van 28 augustus 2000 heeft verweerder [eiseres] meegedeeld dat zij met ingang van 1 januari 2000 bevoegd is deel te nemen aan de vrijwillige verzekering op grond van de AOW en de Anw. De reden daarvoor is gelegen in de beëindiging van haar verplichte verzekering op grond van beide wetten op 1 januari 2000. Namens [eiseres] heeft mr. Greebe bezwaar gemaakt, omdat [eiseres] bestrijdt dat aan haar verplichte verzekering een einde is gekomen. In haar visie is er sprake van strijd met Verordening (EEG) nr. 1408/71 (Vo 1408/71). Vanwege het uitblijven van een beslissing op het bezwaar heeft [eiseres] beroep ingesteld bij de Rechtbank Amsterdam. Verweerder heeft het bezwaar van [eiseres] bij besluit van 19 januari 2001 ongegrond verklaard. Het beroep van [eiseres] wordt op grond van de in dit verband geldende procesregels geacht mede te zijn gericht tegen laatstgenoemd besluit. De rechtbank te Amsterdam bepaalt dat aan het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen de volgende prejudiciële vragen worden voorgelegd: 1. Verzet artikel 13, lid 2, onder f van Vo 1408/71 zich tegen een wettelijke regeling van een lidstaat, volgens welke een persoon die iedere beroepswerkzaamheid op zijn grondgebied heeft stopgezet, slechts op grond van die regeling verzekerd blijft indien hij aldaar zijn woonplaats behoudt, terwijl die persoon ingevolge de wetgeving van deze lidstaat voor bepaalde andere takken van sociale zekerheid verplicht verzekerd blijft ongeacht zijn woonplaats? 2. Is het voor de beantwoording van de eerste vraag van belang dat ingevolge de wettelijke regeling van deze lidstaat ten behoeve van deze persoon de mogelijkheid bestaat van vrijwillige verzekering voor een aantal takken van sociale zekerheid, zonder dat deze vrijwillige verzekering is gebonden aan de voorwaarde dat hij in die lidstaat zijn woonplaats behoudt? Indien de eerste vraag ontkennend wordt beantwoord, wordt subsidiair de volgende vraag voorgelegd: 3. Moet in een situatie als hiervoor beschreven artikel 39 EG zo worden uitgelegd, dat daarmee onverenigbaar is de vervanging van een verplichte verzekering door een vrijwillige verzekering, indien de beëindiging van de verplichte verzekering haar oorzaak vindt in de introductie van een wooneis? Gewezen door mr. M.C. Bruning, voorzitter, en mrs. J.F.A.M. Graafland-Verhaegen en M.P. Verloop, rechters, in tegenwoordigheid van mr. A.I. van der Kris, griffier, en openbaar gemaakt op: De griffier, De voorzitter, Afschrift verzonden op Coll. DOC: A a. relevante Nederlandse regelgeving en jurisprudentie. In Nederland bestaan een viertal volksverzekeringen: de AOW, de Anw, de AKW en de Algemene wet bijzondere ziektekosten (Awbz). Verzekerd overeenkomstig deze wetten zijn diegenen die in Nederland wonen, dan wel in Nederland aan de loonbelasting zijn onderworpen vanwege in Nederland in dienstbetrekking verrichte arbeid. Voor de AOW geldt de verzekering tot het bereiken van de 65-jarige leeftijd. De betreffende - vrijwel gelijkluidende - bepalingen zijn te vinden in het eerste lid van respectievelijk artikel 6 van de AOW, artikel 13 van de Anw, artikel 6 van de AKW en artikel 5 van de Awbz. Het derde lid van deze artikelen bepaalt dat bij of krachtens algemene maatregel van bestuur in afwijking van (onder meer) het eerste lid, uitbreiding dan wel beperking kan worden gegeven aan de kring der verzekerden. [eiseres] ontleende tot 1 januari 1999 haar verplichte verzekering aan artikel 8 van het op laatstgenoemde artikelen gebaseerde Besluit uitbreiding en beperking kring verzekerden volksverzekeringen 1989 van 3 mei 1989, Stb. 1989, 164 (KB 164). Dit besluit is per 1 januari 1999 ingetrokken en vervangen door het Besluit uitbreiding en beperking kring verzekerden volksverzekeringen 1999 van 24 december 1998, Stb. 1998, 746 (KB 746). Van 1 januari 1999 tot 1 januari 2000 ontleende zij haar verplichte verzekering aan artikel 26 van KB 746. Dit artikel, dat op grond van artikel 26, lid 6, met ingang van 1 januari 2000 is vervallen en overigens gelijkluidend is aan artikel 8 van KB 164, luidt, voor zover van belang, als volgt: artikel 26 1. Verzekerd op grond van de volksverzekeringen is de persoon, die buiten Nederland is gaan wonen en op de dag van zijn vertrek recht had op: a. een uitkering op grond van de WAO; (...) 2. Verzekerd op grond van de volksverzekeringen is de persoon, die niet in Nederland woont en recht heeft op een uitkering, (...) genoemd in het eerste lid, indien dat recht aansluit op de verplichte verzekering op grond van de volksverzekeringen dan wel op de vrijwillige verzekering op grond van artikel 45 van de AOW en artikel 63 van de Anw, en mits die uitkering, (...) ten minste gelijk is aan 35% van het "minimumloon" (kort samengevat). Dat artikel 26 van KB 746 met ingang van 1 januari 2000 is vervallen betekent niet dat daarmee ook een eind is gekomen aan de verzekeringsplicht voor alle volksverzekeringen. Artikel 7 van KB 746 bepaalt namelijk dat verzekerd op grond van de Awbz is, degene, die niet in Nederland woont, die verzekerd is op grond van de Ziekenfondswet en die, met toepassing van een verordening van de Raad van de EG (...) in de staat op het grondgebied waarvan hij woont recht kan doen gelden op verstrekkingen die hem in beginsel worden verleend ten laste van de middelen van de ziekenfondsverzekering. Een WAO-uitkeringsgerechtigde, die onderdaan is van een lidstaat van de Europese Unie en in een andere lidstaat dan Nederland woont, is verzekerd op grond van artikel 3 van de Ziekenfondswet (mits zijn inkomen niet te hoog is). Op grond van artikel 28 van Vo 1408/71 heeft hij recht op verstrekkingen, verleend door het orgaan van zijn woonplaats, maar voor rekening van het bevoegde orgaan in Nederland. [eiseres] is vanaf 1 januari 2000 verplicht verzekerd gebleven voor de Awbz. Op grond van artikel 27 van KB 746 blijft - kort gezegd -, indien het recht op kinderbijslag is vervallen door intrekking van artikel 26 van KB 746, de verzekeringsplicht voor de AKW gelden zolang het jongste kind nog geen 18 jaar oud is. Met ingang van 1 januari 2000 konden degenen aan wiens verplichte verzekering een einde was gekomen zich vrijwillig verzekeren voor de AOW en de Anw op grond van artikel 2, lid 1 van het Besluit inzake vrijwillige verzekering AOW en Anw van 2 januari 1990, Stb. 38 (KB 38). Ingevolge artikel 2, lid 2 van KB 38 bestaat die bevoegdheid gedurende een jaar na het einde van de verplichte verzekering ingevolge de AOW en de Anw en dient de belanghebbende binnen die periode van een jaar aan de Sociale verzekeringsbank te kennen te geven dat hij de verzekering vrijwillig wil voortzetten. De verzekeringsvoorwaarden van respectievelijk de verplichte en de vrijwillige verzekering voor de AOW en de Anw zijn niet hetzelfde. Het meest in het oog springende verschil is de hoogte van de premie. Bij de verplichte verzekering voor de AOW en de Anw is slechts premie verschuldigd over het binnenlandse belastbare inkomen. Bij de vrijwillige verzekering voor de AOW en de Anw is premie verschuldigd over het volledige belastbare inkomen (ook wel genoemd: het wereldinkomen). Ten aanzien van de verzekeringsplicht voor de werknemersverzekeringen WAO, Ziektewet (ZW) en Werkloosheidswet (WW) geldt het volgende. Artikel 16 van de WAO bepaalt dat werknemers in de zin van de WAO verzekerd zijn voor de WAO. Op grond van artikel 7b van de WAO wordt degene, die op grond van de verplichte verzekering ingevolge de WAO een uitkering ontvangt, voor de toepassing van de WAO als werknemer beschouwd. Deze verzekering kan alleen leiden tot toekenning van een hogere uitkering, indien er sprake is van een toename van de arbeidsongeschiktheid en die toename voortkomt uit dezelfde oorzaak die ten grondslag ligt aan de toekenning van de WAO-uitkering. Artikel 20 van de ZW bepaalt dat werknemers in de zin van de ZW verzekerd zijn voor de ZW. Op grond van artikel 8a van de ZW wordt degene, die op grond van de verplichte verzekering ingevolge de WAO een uitkering ontvangt, voor de toepassing van de ZW als werknemer beschouwd. Aan deze verzekering kan de WAO-gerechtigde echter geen uitkering ontlenen, omdat hij reeds een WAO-uitkering ontvangt. Op grond van artikel 8 van de WW behouden werknemers die vanuit een dienstbetrekking arbeidsongeschikt zijn geworden de hoedanigheid van werknemer. Zij zijn premieplichtig op grond van artikel 81 van de WW. Een WAO-uitkeringsgerechtigde die in het buitenland woont, heeft echter op grond van artikel 19, lid 1, aanhef en onder f van de WW geen recht op een WW-uitkering. Toetsing aan Nederlandse wetgeving en jurisprudentie zou tot het oordeel moeten leiden dat met ingang van 1 januari 2000 aan de verplichte verzekering op grond van de AOW en de Anw voor [eiseres] een einde is gekomen. De vraag die bij de rechtbank echter is gerezen, is of verweerder op goede gronden aanneemt dat aan de verplichte verzekering voor de AOW en de Anw van [eiseres] een einde is gekomen in verband met de mogelijke uitleg van internationale bepalingen, te weten de uitleg van artikel 13, lid 2, onder f van Vo 1408/71 in combinatie met artikel 10ter van EG-verordening nr. 574/72 (Vo 574/72). b. Verordeningen 1408/71 en 574/72. Titel II van Vo 1408/71 bevat conflictregels. In dit geval zijn met name van belang artikel 13, lid 1, en artikel 13, lid 2, onder f. Artikel 13, lid 1 bepaalt dat, (…) degenen op wie de verordening van toepassing is, slechts aan de wetgeving van één enkele lidstaat zijn onderworpen. De toe te passen wetgeving wordt overeenkomstig de bepalingen van titel II vastgesteld. Op grond van artikel 13, lid 2, onder f is de wetgeving van het woonland van toepassing, indien de betrokkene ophoudt onderworpen te zijn aan de wetgeving van een lidstaat, zonder dat hij op grond van de conflictregels van titel II aan de wettelijke regeling van een andere lidstaat wordt onderworpen. Artikel 10ter van Vo 574/72 bepaalt dat de datum en de voorwaarden waaronder een persoon als bedoeld in artikel 13, lid 2, onder f van Vo1408/71 ophoudt onderworpen te zijn aan de wettelijke regeling van een lidstaat, worden vastgesteld overeenkomstig de bepalingen van deze wettelijke regeling. Het Hof heeft over deze bepalingen een aantal arresten gewezen, waarvan met name het arrest Kuusijärvi (Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen 11 juni 1998, nr. C-275/96, gepubliceerd in Jurispr. 1998, p. I-3419 en in AB 1998, 362) en het arrest Commissie tegen België (Hof van Justitie 3 mei 2001, nr. C-347/98, gepubliceerd in Jurispr. 2001, p. I-3327 en in RSV 2002, 302 - met noot van mr. F.W.M. Keunen) naar het oordeel van de rechtbank van belang zijn. In rechtsoverweging 50 van het arrest Kuusijärvi heeft het Hof geconcludeerd dat artikel 13, lid 2, onder f van Vo 1408/71 van toepassing is op een persoon die zijn beroepswerkzaam- heden op het grondgebied van een lidstaat heeft stopgezet en zijn woonplaats naar het grondgebied van een andere lidstaat heeft overgebracht. Dit artikel staat er niet aan in de weg, dat de wetgeving van een lidstaat de aansluiting bij een stelsel van sociale zekerheid afhankelijk stelt van het woonplaatsvereiste. In rechtsoverwegingen 28 en 29 van het arrest Commissie tegen België heeft het Hof overwogen dat artikel 13, lid 2, onder f van Vo 1408/71 juist tot doel heeft, ervoor te zorgen dat een persoon die binnen de werkingssfeer van deze verordening valt, ononderbroken aan de socialezekerheidsregeling van een lidstaat onderworpen blijft. De wettelijke regeling van het woonland is echter alleen van toepassing indien de betrokkene niet aan de wettelijke regeling van een andere lidstaat is onderworpen en, in het bijzonder, indien de wettelijke regeling waaraan hij eerder was onderworpen, ophoudt op hem van toepassing te zijn. Verweerder neemt het standpunt in dat de Nederlandse wetgeving ook na 1 januari 2000 van toepassing is gebleven in de situatie van [eiseres] en dat Nederland vrij is om zijn eigen verzekeringsvoorwaarden te stellen. Het standpunt van verweerder komt overeen met het standpunt van de Nederlandse regering, zoals dat is weergegeven in de conclusie van Advocaat-Generaal Albèr in de zaak Commissie tegen België. De Nederlandse regering heeft blijkens de conclusie in die procedure gesteld dat de wettelijke regeling van een lidstaat enkel ophoudt van toepassing te zijn in de zin van artikel 13, lid 2, onder f van Vo 1408/71, wanneer de wetgeving van dat land dat zelf bepaalt. De lidstaat heeft gelet op artikel 10ter van Vo 574/72 de mogelijkheid zijn wetgeving verder van toepassing te laten zijn. Daarbij maakt het geen wezenlijk verschil, of de wetgeving van toepassing blijft voor alle dan wel slechts voor enkele takken van de sociale zekerheid. De conflictregels van Vo 1408/71 dienen volgens de Nederlandse regering zo te worden uitgelegd dat zolang de werknemer werkzaamheden verricht op het grondgebied van een lidstaat voor de aansluiting bij het sociale zekerheidsstelsel van die lidstaat geen woonplaatsvoorwaarden mogen worden gesteld. Zodra de werknemer iedere werkzaamheid heeft stopgezet en niet in een andere lidstaat zijn werkzaamheden hervat, mogen wel woonplaatsvoorwaarden worden gesteld. Wanneer de wetgeving van het voormalige werkland geen woonplaatsvoorwaarden bevat voor de aansluiting bij het sociale zekerheidsstelsel, blijft die wetgeving op de voormalige werknemer van toepassing, ook al woont hij in een andere lidstaat. Wanneer de werknemer op een later tijdstip niet langer voldoet aan de aansluitingsvoorwaarden in het voormalige werkland, zal op dat moment de wetgeving van zijn woonland op hem van toepassing worden. De rechtbank stelt voorop dat zij met name uit het arrest Commissie tegen België opmaakt dat een postactieve die laatstelijk werkzaam was in een lidstaat en zijn woonplaats na beëindiging van zijn werkzaamheden verplaatst naar een andere lidstaat, onderworpen blijft aan de wetgeving van het laatste werkland, indien hij na zijn vertrek in dat laatste werkland onder ten minste één tak van verzekering valt en die verzekering niet is te kwalificeren als een lege verzekering. De rechtbank heeft dan ook aarzelingen bij de uitleg die verweerder en de Nederlandse regering geven aan de conflictregels in Vo 1408/71, zoals die conflictregels luiden sinds de inwerkingtreding van artikel 13, lid 2, onder f van Vo 1408/71. Met name heeft de rechtbank aarzelingen bij de stelling dat het geen wezenlijk verschil maakt of een lidstaat zijn wetgeving voor alle dan wel slechts voor enkele takken van sociale zekerheid van toepassing laat zijn op iemand die heeft opgehouden te werken in een lidstaat en dan vervolgens in een andere lidstaat gaat wonen, zonder dat op grond van de overige conflictregels de wettelijke regeling van een andere lidstaat op hem van toepassing wordt. Uiteraard is de rechtbank bekend met de jurisprudentie van het Hof waarin herhaaldelijk is uitgemaakt dat de conflictregels in Vo 1408/71 slechts bepalen welke nationale wettelijke regeling van toepassing is en dat de conflictregels niet bepalen, onder welke voorwaarden het recht op of de verplichting tot aansluiting bij een stelsel van sociale zekerheid of een bepaalde tak van een dergelijk stelsel ontstaat. Het is aan de wettelijke regeling van elke lidstaat deze voorwaarden vast te stellen (arrest Kuusijärvi, reeds aangehaald, punt 29, en arrest Hof van Justitie 3 mei 1990, nr. 2/89, gepubliceerd in Jurispr. 1990, p. I-1755 en in RSV 1990, 309, punt 19 - Kits van Heijningen -). Hiervoor is al gememoreerd dat het Hof in het arrest Kuusijärvi heeft geoordeeld dat artikel 13, lid 2, onder f van Vo 1408/71 niet in de weg staat aan het stellen van woonplaatseisen. Voor de rechtbank is het zonder meer duidelijk dat een lidstaat de vrijheid heeft te bepalen dat personen die hebben opgehouden te werken in die lidstaat niet langer zijn aangesloten bij het sociaal zekerheidsstelsel, indien zij hun woonplaats niet langer in die lidstaat hebben. De vraag is echter of een lidstaat een dergelijke persoon onder de werking van zijn nationale wetgeving kan houden, maar die persoon tegelijkertijd kan uitsluiten van een (substantieel) deel van het sociaal zekerheidsstelsel op de grond dat die persoon niet langer woonplaats in de lidstaat heeft. In de Nederlandse situatie klemt die vraag des te meer omdat in feite het verplicht verzekerd zijn voor de werknemersverzekeringen alleen maar leidt tot het betalen van premie, terwijl er geen of nauwelijks recht op uitkering tegenover staat. Bovendien is aansluiting bij het sociaal zekerheidsstelsel van het woonland niet mogelijk, omdat artikel 13, lid 1 van Vo 1408/71 bepaalt dat er slechts één wetgeving van toepassing is en Nederland op grond van artikel 13, lid 2, onder f van Vo 1408/71 in combinatie met artikel 10ter van Vo 574/72 bevoegd is de Nederlandse wetgeving van toepassing te laten zijn. Het Hof heeft herhaaldelijk overwogen dat de bepalingen van titel II van Vo 1408/71, waartoe artikel 13 behoort, een eenvormig stelsel van conflictregels vormen. Deze bepalingen hebben niet alleen tot doel de gelijktijdige toepassing van verschillende nationale wettelijke regelingen en de mogelijke complicaties daarvan te voorkomen, maar ook te beletten dat binnen de werkingssfeer van Vo 1408/71 vallende personen wegens het ontbreken van een toepasselijke wettelijke regeling geen enkele sociale zekerheids- bescherming genieten (zie arrest Kuusijärvi, punt 28 en arrest Kits van Heijningen, punt 12). Zoals hiervoor is overwogen hebben de lidstaten de vrijheid te bepalen onder welke voorwaarden het recht of de verplichting tot aansluiting bij een stelsel van sociale zekerheid of een bepaalde tak van een dergelijk stelsel ontstaat. De lidstaten zijn echter gehouden bij de vaststelling van de voorwaarden voor het ontstaan van het recht op aansluiting bij een stelsel van sociale zekerheid de vigerende gemeenschapsbepalingen in acht te nemen. Deze voorwaarden mogen vooral niet tot gevolg hebben, dat personen op wie de betrokken wettelijke regeling krachtens Vo 1408/71 van toepassing is, buiten de werkingssfeer van deze wettelijke regeling vallen (arrest Kits van Heijningen, punt 20).