Rechtspraak Parket bij de Hoge Raad 2023-09-19

ECLI:NL:PHR:2023:817

Civiel recht 32,635 tokens

Zie in dit verband ook hetgeen in eerder (in 5.14.4) heb opgemerkt over de opbouw en vaste overwegingen in arresten van het HvJ in zaken die wel uitdrukkelijk over de toelaatbaarheid van termijnen gaan. Tussenconclusies 5.25 Het voorgaande leidt tot de volgende tussenconclusies. (i) De vier door de kantonrechter in vraag 1 genoemde arresten van het HvJ hebben alle betrekking op de eisen die de Richtlijn stelt aan het nationale (proces)recht. Uit deze arresten volgt dat de Richtlijn vergaand kan ingrijpen in het nationale (proces)recht, met name met toepassing van het doeltreffendheidsbeginsel, en om een effectieve rechterlijke bescherming te waarborgen van de rechten die de consument ontleent aan de Richtlijn.(ii) Het arrest Impuls Leasing România kan bij de beantwoording van vraag 1 buiten beschouwing blijven (zie 5.3). (iii) De Richtlijn vereist in beginsel niet dat wordt afgedaan aan de kracht van gewijsde van vonnissen en aan het gezag van gewijsde van daarin vervatte rechterlijke beslissingen, ook als daarmee een inbreuk op het Unierecht zou kunnen worden opgeheven (zie 5.7). (iv) De arresten SPV Project 1503 en MA/Ibercaja Banco betreffen het gezag van gewijsde (de bindende kracht) van een eerdere uitspraak in een later stadium van dezelfde procedure of in een andere procedure in gevallen die worden beheerst door de Richtlijn. Uit het arrest SPV Project 1503 volgt dat de Richtlijn beperkingen stelt aan de objectieve omvang van het gezag van gewijsde van rechterlijke uitspraken voor zover niet vaststaat dat de rechter daadwerkelijk heeft getoetst aan de Richtlijn, omdat deze toets geacht wordt impliciet te hebben plaatsgevonden (zie 5.13.3). Het arrest MA/Ibercaja Banco brengt mee dat geen gezag van gewijsde toekomt aan een verstekvonnis als de Richtlijn van toepassing is, maar uit het verstekvonnis niet blijkt dat toetsing aan de Richtlijn heeft plaatsgevonden (zie 5.15). (v) Deze arresten gaan niet over de vraag of een eerdere uitspraak als zodanig nog ter discussie kan worden gesteld − wat het gevolg zou zijn als een rechtsmiddeltermijn tegen de eerdere uitspraak genegeerd zou moeten worden – en laten met andere woorden de eventueel reeds verkregen kracht van gewijsde van de eerdere uitspraak ongemoeid (zie 5.16). (vi) Het gezag van gewijsde is niet van toepassing op (voor)beslissingen in het verstekvonnis die geacht moeten worden te raken aan de Richtlijn, en evenmin op daarop voortbouwende beslissingen. Dit zijn de beslissingen in het verstekvonnis die dragend zijn voor toewijzing van het (deel van het) gevorderde dat (mede) berust op een of meer beding(en) in de algemene voorwaarden (zie 5.17.1-5.17.3).(vii) Het arrest L/Unicaja Banco betreft de vraag of de appelrechter in de specifieke context van die zaak ambtshalve kan toetsen aan de Richtlijn, ook als de door de rechtbank gedeeltelijk toegewezen vordering, die was gebaseerd op de oneerlijkheid van het beding, in hoger beroep niet (meer) voorligt. Dit arrest ziet niet op de doorbreking van termijnen voor het instellen van (principaal of incidenteel) appel als zodanig (zie 5.24). 6Beantwoording van vraag 1 6.1 De eerste vraag van de kantonrechter luidt: “Leidt de jurisprudentie van het Europees Hof in de arresten van 17 mei 2022 (ECLI:EU:C:2022: 394, 395, 396 en 397) ertoe dat in verzetzaken tussen een handelaar en consument de wettelijke termijn van verzet (ambtshalve) buiten toepassing moet worden gelaten indien uit het verstekvonnis niet blijkt van (ambtshalve) toetsing op oneerlijkheid als bedoeld in de richtlijn van (alle) bedingen die aan de vordering ten grondslag zijn gelegd, c.q. kunnen worden gelegd?” Voor de toelichting van de kantonrechter op deze vraag verwijs ik naar 3.3 hierboven. Deze vraag stelt aan de orde of uit de genoemde arresten van het HvJ volgt dat de rechter in een zaak tussen een verkoper (als geopposeerde) en een consument (als opposant) de wettelijke verzettermijn (artikel 143 Rv) buiten toepassing moet laten als uit het verstekvonnis niet blijkt dat de rechter heeft getoetst of de bij verstek toegewezen vordering is (of kan zijn) gebaseerd op oneerlijke bedingen. Uit het verstekvonnis in deze zaak blijkt niet dat de kantonrechter heeft getoetst of de vorderingen van Rochdale zijn gebaseerd op oneerlijke bedingen (tussenvonnis van 20 januari 2023, rov. 4). 6.2 Uit de door de kantonrechter bedoelde rechtspraak van het HvJ volgt naar mijn mening dat vraag 1 ontkennend moet worden beantwoord. Zoals onder 5 is uiteengezet, volgt uit deze arresten niet dat een verzettermijn buiten toepassing moet worden gelaten als in een consumentenzaak uit een verstekvonnis niet blijkt dat is getoetst of de vordering is gebaseerd op oneerlijke bedingen. 6.3 De kantonrechter wijst op de gelijkenis van de onderhavige zaak met het geval dat aan de orde was in het L/Unicaja Banco-arrest (tussenvonnis van 20 januari 2023, rov. 3). Die gelijkenis is, zo neem ik aan, dat in beide gevallen de consument onbekend is met zijn rechten op basis van de Richtlijn. Het gaat hier echter naar mijn mening om onvergelijkbare gevallen. De onbekendheid van de consument in de onderhavige zaak betreft de onbekendheid van het type dat aan de orde was in het arrest MA/Ibercaja Banco − het verstekvonnis maakt geen gewag van een toetsing aan de Richtlijn – en het gevolg dáárvan is dat het verstekvonnis kort gezegd geen gezag van gewijsde verkrijgt voor zover het betreft de toetsing aan de Richtlijn. In de zaak L/Unicaja Banco had de Spaanse rechtbank juist wél getoetst aan de Richtlijn en vervolgens geoordeeld conform de vaste rechtspraak van het Tribunal Supremo over de in de tijd beperkte gevolgen van de oneerlijkheid van een bodemrentebeding, maar was de consument ermee onbekend dat het HvJ die vaste rechtspraak van het Tribunal Supremo in strijd met het Unierecht zou verklaren. 6.4 Uit de omstandigheid dat in het verstekvonnis in deze zaak niet is getoetst aan de Richtlijn, leidt de kantonrechter af “dat [verzoeker] , indien het beroep van Rochdale op het verstrijken van de termijn van verzet zou worden gehonoreerd, geen mogelijkheid meer zou hebben om de bedingen in de huurovereenkomst op oneerlijkheid te laten beoordelen” (tussenvonnis van 20 januari 2023, rov. 4) en dat als “het beroep op het verlopen van de termijn van verzet wordt gehonoreerd, (…) dat onderzoek niet [kan] plaatsvinden. Bij gebreke van een dergelijk onderzoek zou de bescherming die [verzoeker] in het onderhavige geval als consument op grond van de richtlijn wordt geboden onvolledig en ontoereikend zijn” (tussenvonnis van 20 januari 2023, rov. 5). Deze gevolgtrekking lijkt mij gelet op het voorgaande niet juist. Uit het gegeven dat de verzettermijn is verstreken (wat de kantonrechter overigens in het midden heeft gelaten in verband met het beroep op artikel 6 EVRM), volgt dat het verstekvonnis in kracht van gewijsde is gegaan. Uit het arrest MA/Ibercaja Banco volgt vervolgens dat het verstekvonnis in deze zaak desondanks geen gezag van gewijsde heeft verkregen, voor zover het betreft (voor)beslissingen die geacht moeten worden te raken aan de Richtlijn en daarop voortbouwende beslissingen.