ECLI:NL:PHR:2020:86

E.J. Hofstee In de zaak [verdachte], geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1985, hierna: de verdachte De verdachte is bij arrest van 8 februari 2019 door het gerechtshof 's-Hertogenbosch wegens “mishandeling” veroordeeld tot een taakstraf voor de duur van veertig uren, indien niet naar behoren verricht te vervangen door twintig dagen hechtenis. Voorts heeft het hof de vordering van de benadeelde partij toegewezen tot een bedrag van € 500,00 aan materiële schade en aan de verdachte voor hetzelfde bedrag een schadevergoedingsmaatregel opgelegd, een en ander zoals in het arrest vermeld. Namens de verdachte heeft mr. A. Speksnijder, advocaat te Akkrum, bij schriftuur vier middelen van cassatie voorgesteld. Alvorens over te gaan tot bespreking van hetgeen in de schriftuur als respectievelijk de middelen 1, 2, 3 en 4 wordt gepresenteerd, verdient opmerking dat het bij een middel van cassatie als bedoeld in art. 437 Sv moet gaan om “een stellige en duidelijke klacht over de schending van een bepaalde rechtsregel en/of het verzuim van een toepasselijk vormvoorschrift door de rechter die de bestreden uitspraak heeft gewezen”. Aan deze eisen voldoet de onderhavige schriftuur in gebrekkige mate. Dit gegeven heeft mij niet uitgenodigd lang stil te staan bij de middelen, die ik overigens hier en daar welwillend heb gelezen; alleen in mijn bespreking van het eerste middel ga ik nog kort in op enige relevante rechtspraak op het gebied van sport en spel in relatie tot gedragingen die het karakter van mishandeling aannemen. 4. Ten laste van de verdachte heeft het hof bewezenverklaard dat: “hij op 23 januari 2016 te Eindhoven, [slachtoffer] heeft mishandeld door hem vast te pakken en vervolgens met kracht naar de grond te trekken, ten gevolge waarvan die [slachtoffer] op de grond is gevallen.” 5. Het hof heeft deze bewezenverklaring doen steunen op de volgende bewijsmiddelen: “1. Het proces-verbaal van aangifte d.d. 5 februari 2016 (pagina 4 en 5), voor zover inhoudende als verklaring van aangever [slachtoffer]: (pag.4) Ik sneed hem de pas af en pakte de puck over. Hierbij werd door mij geen onrechtmatig contact gepleegd. Ijshockey is een sport waarbij fysiek contact gebruikelijk is. Ik draaide hierbij naar binnen (links) om met de puck weer te gaan aanvallen. Ik heb toen “gepasst” naar een medespeler. Op dat moment voelde ik dat ik van achter werd vastgegrepen, en met kracht naar beneden werd gedrukt. Ik werd bij mijn helm gepakt onder andere, hierdoor werd het bandje van mijn helm afgerukt en mijn helm vloog van mijn hoofd af. Ik werd opzettelijk en met kracht achterover getrokken door een speler, waarvan ik later hoorde dat dit de betreffende speler van [team 1] (met rugnummer [001]) was. Hij trok mij zodanig hard achterover waardoor ik tegen het ijs aan werd gewerkt en hard op mijn achterhoofd op het ijs terechtkwam. Doordat de speler mij zo hard achterover trok kwam ik hard achterover op het ijs terecht zonder helm, waardoor ik even buiten bewustzijn raakte. Doordat ik zo hard met mijn hoofd op het ijs belandde werd hierdoor een flinke hoofdwond op het achterhoofd veroorzaakt en ik ben toen ongeveer een minuut buiten bewustzijn geweest. 2. Proces-verbaal van verhoor d.d. 9 oktober 2016 (pag. 10 tot en met 13), voor zover inhoudende als weergave van het verhoor van verdachte [verdachte]: (pag. 10) V: Vraag verbalisant A: Antwoord verdachte V: Volgens mijn informatie heeft u op 23 januari 2016 deelgenomen aan een ijshockeywedstrijd. Wat was dat voor wedstrijd. A: Het was een wedstrijd tussen de [team 2] en de [team 1], op de ijshockeybaan van de kunstijsbaan in Eindhoven. Ik speelde voor de [team 1]. V: Wat was uw rugnummer. A: [001] (...) (pag. 11) V: Er is aangifte gedaan tegen u terzake mishandeling door een speler van de [team 2]. Wat kunt u daarover vertellen. (...) A: Ik was op dat moment wel pissig door wat er was gebeurd. Ik schaatste naar die speler toe en pakte hem van achteren vast, ik wilde verhaal halen over wat hij had gedaan. Ik merkte dat die speler onderuit ging en achterover viel. Ik zag dat zijn helm daarbij van zijn hoofd af ging. Die speler viel vervolgens achterwaarts op het ijs. Ik zag dat hij direct bleef liggen. (...) A: Ik pakte hem vast in het gebied schouders-hoofd. 3. Proces-verbaal van verhoor d.d. 22 februari 2017 (pag. 29 en 30), voor zover inhoudende als weergave van het verhoor van getuige [betrokkene 1]: (pag. 29) [slachtoffer] werd na het afpakken van de puck, achterover getrokken waardoor hij achterover viel. Toen hij op het ijs lag had hij zijn helm niet meer op. 4. Proces-verbaal van verhoor d.d. 22 februari 2017 (pag. 31 en 32), voor zover inhoudende als weergave van het verhoor van getuige [betrokkene 2]: (pag. 31) [verdachte] reageerde buiten proportioneel en pakte [slachtoffer] van achteren vast bij zijn hoofd. En trok hem achterover, daardoor vloog [slachtoffer] een beetje door de lucht (schaatsen in de lucht) en kwam als eerste met zijn hoofd op het ijs. 5. Het Rapport van de Openbaar aanklager Nederlandse Ijshockeybond d.d. 5 februari 2016, opgemaakt door [betrokkene 3], openbaar aanklager Nederlandse Ijshockeybond (pag. 34 tot en met 36), voor zover inhoudende als relaas van rapporteur: (pag. 35) Scheidsrechter ziet en hoort dat gedaagde en andere speler een woordenwisseling met elkaar hebben. Hij geeft aan dat hij zicht blijft houden op beide spelers. Scheidsrechter herkent de situatie en schat die in eerste instantie niet in als gewelddadig. Vervolgens schaatst hij in de richting van beide spelers teneinde ervoor te zorgen dat geen incident tussen beiden ontstaat. Scheidsrechter ziet dat spelers uiteen gaan en ziet dat gedaagde achter de andere speler komt te rijden. Het leek erop dat beide spelers waren uitgepraat. Ook zag hij dat hij met zijn handen de helm van zijn tegenstander beetpakte en de tegenspeler kennelijk opzettelijk en met kracht naar zich toe trok en hem vervolgens met het hoofd naar het ijs trok. (pag. 36) Nota bene heeft speler zich niet alleen respectloos naar de tegenstander gedragen, maar heeft ook fysiek geweld toegepast op zijn tegenstander, hetgeen in welke sport dan ook uit den boze is.” 6. Voorts heeft het hof met betrekking tot het bewijs overwogen: “De beslissing dat het bewezen verklaarde door de verdachte is begaan, berust op de feiten en omstandigheden als vervat in de hierboven bedoelde bewijsmiddelen in onderlinge samenhang beschouwd. De verdediging heeft betoogd dat verdachte van het ten laste gelegde moet worden vrijgesproken. Daartoe heeft de verdediging aangevoerd dat verdachte geen opzet heeft gehad op de mishandeling nu zijn handelen plaatsvond in een sport- en spelsituatie. Tevens was het handelen van verdachte niet wederrechtelijk gegeven deze sport- en spelsituatie. Het hof overweegt dienaangaande als volgt. Op grond van de hiervoor weergegeven bewijsmiddelen stelt het hof vast dat de verdachte - zoals hij zelf aangeeft - pissig was, naar [slachtoffer] toe is geschaatst om verhaal te halen, deze [slachtoffer] heeft vastgepakt en achterover heeft getrokken, waardoor deze [slachtoffer] achterover is gevallen. Hoewel ijshockey een fysieke sport is waarbij de emoties soms kunnen oplopen, is het hof van oordeel dat verdachte, in zijn boosheid met het naar aangever [slachtoffer] toe schaatsen om op deze wijze verhaal te gaan halen, buiten de grenzen van de sport- en spelsituatie is getreden. Verdachte heeft daarmee het sportieve element van een sport- en spelsituatie laten varen.

12. Het middel faalt. 13. Het tweede middel behelst welwillend gelezen de klacht dat de bewezenverklaring van het opzet onvoldoende met redenen is omkleed. 14. Voor ’s hofs verwerping van het verweer dat de verdachte geen opzet had op mishandeling, verwijs ik naar randnummer 6. 15. Het middel gaat eraan voorbij dat het hof geenszins onbegrijpelijk heeft vastgesteld dat de verdachte het slachtoffer onverwacht (van achteren) bij zijn helm achterover heeft getrokken en dat het slachtoffer hierdoor achterwaarts op zijn hoofd is gevallen (bewijsmiddelen 1, 3 en 4). Voor zover de steller van het middel bedoelt aan te voeren dat het hof niet heeft vastgesteld met welke ‘kracht’ het slachtoffer achterover is getrokken, volsta ik met het volgende. Uit de gebezigde bewijsmiddelen blijkt dat de verdachte buitenproportioneel heeft gereageerd, hij het slachtoffer van achteren bij zijn helm (dus hoofd) heeft vastgepakt – een handeling die in het ijshockey absoluut verboden is –, het slachtoffer hierna door de lucht vloog en het slachtoffer eerst met zijn (achter)hoofd op het ijs terecht kwam. Hieruit heeft het hof kunnen afleiden, zoals het heeft gedaan, dat de verdachte het slachtoffer met kracht achterover heeft getrokken. 16. In de bewijsoverwegingen van het hof ligt besloten dat de gedraging van de verdachte naar zijn uiterlijke verschijningsvorm moet worden aangemerkt als zozeer gericht op het ten val brengen van het slachtoffer en het toebrengen van pijn en letsel, dat het niet anders kan zijn dan dat de verdachte het opzet op mishandeling van het slachtoffer heeft gehad. Dit oordeel is toereikend gemotiveerd. 17. Het middel faalt. 18. Het derde middel, de schriftuur opnieuw welwillend gelezen, richt zich tegen ’s hofs motivering van (wat ik kortheidshalve maar noem) het causale verband tussen de gedraging en het letsel. 19. De steller van het middel voert – met verwijzing naar de conclusie van mijn ambtgenoot Vegter vóór HR 25 september 2018, ECLI:NL:HR:2018:1769, NJ 2019/453, m.nt. Wolswijk en met herhaling van zetten die reeds in feitelijke aanleg waren gedaan – aan, dat voor het aannemen van enig causaal verband “twee momenten” in de weg staan: (i) het slachtoffer viel omdat hij niet op zijn schaatsen bleef staan en (ii) het slachtoffer verloor zijn helm vanwege een tekortkoming daaraan. 20. Het hof heeft feitelijk vastgesteld dat de stelling van de verdediging dat het gevolg (het hof begrijpt: het letsel) veeleer is veroorzaakt door een gebrekkige helm en het feit dat [slachtoffer] niet stevig op zijn schaatsen stond, niet uit de inhoud van het dossier en het verhandelde ter terechtzitting in hoger beroep blijkt. Daarin ligt als zijn oordeel besloten dat het niet aannemelijk is dat het intreden van het letsel door iets anders dan de gedraging van de verdachte is veroorzaakt. Dat is een feitelijk oordeel dat in cassatie niet kan worden getoetst anders dan op zijn begrijpelijkheid. Welnu, dit feitelijke oordeel is niet onbegrijpelijk. Ten eerste laat de steller van het middel achterwege de vermelding dat het slachtoffer niet op zijn schaatsen bleef staan (juister: kon blijven staan), doordat hij blijkens de bewijsmiddelen onverhoeds en met kracht naar achter werd getrokken door de verdachte. En ten tweede blijkt uit het proces-verbaal van de terechtzitting in hoger beroep, waar de verdachte en zijn raadsman aanwezig waren, dat de voorzitter de stukken van de zaak, voor zover betrekking hebbend op het tenlastegelegde, heeft voorgehouden. Onder die stukken bevindt zich het game report van scheidsrechter [betrokkene 4], waarin onder meer vermeld staat: “Note: I checked [slachtoffer]’s helmet on the ice immediately after he was moved out of ice. I wanted to understand why the helmet didn’t stay on [slachtoffer]’s head. I admit that I suspected an old non secure attachment. I was strongly suprised to notice a high quality equipment in a perfect state especially the attachment. I expected the jugular attachment to have been pulled of and it was the hear attachment who had been torn. I was surprised because to tear this piece apart it requires a huge amount of strength”. En ook: “I have no precise knowledge of the specific sanctions of the NIJB for judging such a case out of game (cursivering van mij, EH), but I will find appropriate that a player who act in the way described above and isn’t able to control himself, injure severely opponent and put his life in balance, should be suspended definitively from every ice rink or for a very long period.” 21. Het middel faalt. 22. Het vierde middel klaagt dat de toewijzing van de schadevergoeding – de toewijzing van de vordering van de benadeelde partij door het hof, begrijp ik welwillend, EH – onjuist, althans onbegrijpelijk is gemotiveerd. 23. De onderbouwing van de klacht luidt als volgt: “Het door de betrokkene opgelopen – geringe – letsel dient te worden toegerekend aan omstandigheden die voor zijn rekening komen, te weten het aan de deelname aan een ijshockeywedstrijd inherente risico van vallen, zijn kennelijk onvermogen om op de been te blijven en de door hem gedragen gebrekkige, althans niet adequaat functionerende helm.” 24. Daargelaten hetgeen ik hierboven met betrekking tot de eerste drie middelen heb opgemerkt, stel ik vast dat de steller van het middel nu voor het eerst in cassatie een (kort) betoog presenteert dat tegenover het hof niet als verweer is gevoerd. Bespreking van het middel laat ik dan ook achterwege. 25. Het middel faalt. 26. Alle middelen falen en kunnen worden afgedaan met de aan art. 81, eerste lid, RO ontleende motivering. 27. Gronden waarop de Hoge Raad gebruik zou moeten maken van zijn bevoegdheid de bestreden uitspraak ambtshalve te vernietigen, heb ik niet aangetroffen. 28. Deze conclusie strekt tot verwerping van het beroep. De Procureur-Generaal bij de Hoge Raad der Nederlanden AG Vgl. HR 13 maart 2001, ECLI:NL:HR:2001:ZD2434, NJ 2001/296 en HR 10 juli 2001, ECLI:NL:HR:2001:ZD2881, NJ 2001/605. Zie daarover nader: A.J.A. van Dorst, Cassatie in strafzaken, Deventer: Wolters Kluwer 2018, p. 179 e.v. En eerder al HR 10 september 1996, ECLI:NL:HR:1996:ZD0218. Zie daarover (met betrekking tot de voetbal- en wielersport) ook: Ad Machielse, ‘Strafrecht, voetbal en de koers’, in: Balkema e.a. (red), Praktisch en Veelzijdig, Vriendenboek voor Paul Vegter, Deventer: Wolters Kluwer 2019, p. 303 – 318. Zie onder meer: HR 19 oktober 1990, ECLI:NL:HR:1990:AD1456, NJ 1992/621, m.nt. Brunner (tennis); HR 28 juni 1991, ECLI:NL:HR:1991:ZC0300, NJ 1992/622, m.nt. Brunner (voetbal); HR 11 november 1994, ECLI:NL:HR:1994:ZC1533, NJ 1996/376, m.nt. Brunner (judo); HR 28 maart 2003, ECLI:NL:HR:2003:AF2679, NJ 2003/718, m.nt. Brunner (schaatsen); en HR 20 februari 2004, ECLI:NL:HR:2004:AO1239, NJ 2004/238 (midgetgolf). Vgl. S. de Jong, ‘Strafrecht op het voetbalveld: not all in the game’, Advocatenblad 2008, p. 415-416. Zie https://www.nijb.nl/referees/De%20ijshockeyspelregels%20in%20een%20notendop.pdf; de ijshockeyregels in een notendop, p. 4, 5 en 6. Wel verwijs ik de steller van het middel nog naar het arrest van HR 18 juni 2019, ECLI:NL:HR:2019:901, NJ 2019/380, m.nt. Vellinga (met name ook naar rov. 2.3.2).

Door vervolgens [slachtoffer] van achteren vast te pakken en met kracht achterover te trekken, was en (ik begrijp: “wat”, EH) verdachte niet kon zien aankomen, moet verdachtes gedraging - waarbij het hof de ruime ervaring van verdachte in het ijshockey betrekt - naar zijn uiterlijke verschijningsvorm worden beschouwd als te zijn gericht op het ten val brengen van aangever. Uit het voorgaande leidt het hof af dat verdachte opzet heeft gehad aangever te mishandelen en acht het hof mitsdien wettig en overtuigend bewezen dat verdachte het ten laste gelegde heeft begaan. De stelling van de verdediging dat het gevolg (het hof begrijpt: het letsel) veeleer is veroorzaakt door een gebrekkige helm en het feit dat [slachtoffer] niet stevig op zijn schaatsen stond, blijkt niet uit de inhoud van het dossier en het verhandelde ter terechtzitting in hoger beroep en wordt dan ook verworpen. Het hof verwerpt het verweer.” 7. Het eerste middel beoogt te klagen, als ik het nagenoeg geheel feitelijke betoog (met een uitleg van de spelregels) in dat verband goed begrijp, dat door het hof niet begrijpelijk dan wel niet toereikend is gemotiveerd dat de handelwijze van de verdachte “buiten de grenzen van de sport- en spelsituatie was gelegen” en derhalve wederrechtelijk was. 8. In zijn arresten van 22 april 2008, ECLI:NL:HR:2008:BB7087, NJ 2008/375, m.nt. Keijzer en 25 september 2018, ECLI:NL:HR:2018:1769, NJ 2019/453, m.nt. Wolswijk heeft de strafkamer van de Hoge Raad tot algemeen uitgangspunt genomen dat de omstandigheid dat een gedraging is verricht in een sport- of spelsituatie in het voorkomende geval van belang kan zijn voor de vraag of het bewezenverklaarde kan worden gekwalificeerd als mishandeling. Deelnemers aan een sport hebben immers tot op zekere hoogte gevaarlijke gedragingen waartoe het spel uitlokt over en weer van elkaar te verwachten, terwijl bij een door duidelijke spelregels afgebakende sport die spelregels mede van belang zijn voor het bepalen van de grenzen van de wederrechtelijkheid. “Dat geldt echter niet – zo nuanceert de Hoge Raad nader – voor gedragingen die losstaan van een spelsituatie waarbij een speler een andere speler letsel toebrengt, terwijl bij gedragingen die in een spelsituatie plaatsvinden, een speler de spelregels op dusdanige wijze kan schenden en zo gevaarlijk kan handelen dat van het ontbreken van wederrechtelijkheid geen sprake kan zijn.”Dit toetsingskader in strafzaken is in overeenstemming met een aantal door de civiele kamer van de Hoge Raad gewezen arresten in het verband van een onrechtmatige daad door deelnemers aan een sport of een spel. Daarbij wordt telkens vooropgesteld dat de vraag of de desbetreffende deelnemer onrechtmatig heeft gehandeld door een gedraging als gevolg waarvan aan een ander letsel is toegebracht, minder spoedig bevestigend moet worden beantwoord dan wanneer die gedraging niet in een sport- en spelsituatie had plaatsgevonden. In een sport- of spelsituatie zal, zo overweegt (ook) de civiele kamer, men tot op zekere hoogte gevaarlijke, slecht gecoördineerde, verkeerd getimede of onvoldoende doordachte handelingen of gedragingen van elkaar mogen verwachten. 9. In het toetsingskader komt tot uitdrukking dat niet alles wat binnen het speelveld gebeurt ongestraft kan plaatsvinden, ongeacht welke sport of welk spel men ook beoefent. Meer in het bijzonder, het is hierboven al aangestipt, dient bij beantwoording van de vraag of sprake is van (het ontbreken van) wederrechtelijkheid de concrete gedraging nader te worden beoordeeld in het spelbeeld zelf: is het letsel veroorzaakt buiten een spelsituatie dan wel in een directe spelsituatie. Deze noodzaak tot nuancering geldt uiteraard ook voor ijshockey, een sport die bekend staat om zijn snelle spel met veel lichamelijk contact. Wat betreft de directe spelsituatie dringt zich het beeld van de bodycheck op. Deze is op het hoogste niveau bij de heren op het moment dat een speler met het lichaam de tegenstander de puck tracht te ontnemen op zichzelf geoorloofd en is, sterker nog, op dat niveau een wezenlijk onderdeel van het spel. Wanneer de bodycheck volgens de regels der kunst wordt uitgevoerd, zou hij geen (voorzienbaar) gevaar of verwonding bij de tegenspeler moeten opleveren. Wordt een bodycheck in een directe spelsituatie gemankeerd toegepast en leidt deze overtreding, want dat is het in dat geval, tot een (ernstige) blessure bij de tegenspeler, dan volgt een straf, bijvoorbeeld een match penalty. 10. Terug naar de onderhavige zaak. Het oordeel van het hof dat de verdachte buiten de grenzen van de sport- en spelsituatie is getreden, acht ik niet onjuist of onbegrijpelijk. Uit de door het hof gebezigde bewijsmiddelen blijkt dat de scheidsrechter heeft waargenomen dat de verdachte en het slachtoffer een woordenwisseling met elkaar hadden. Deze situatie is door de scheidsrechter op dat moment niet ingeschat als gewelddadig. Wanneer de scheidsrechter naar de verdachte en het slachtoffer toe schaatst, ziet hij dat beiden uit elkaar gaan en dat de verdachte achter het slachtoffer komt te rijden. De scheidsrechter merkt nog op dat het leek alsof de verdachte en het slachtoffer met elkaar waren uitgepraat (bewijsmiddel 5). Daarnaast blijkt uit het rapport van de ‘openbaar aanklager ijshockeybond’ dat de verdachte zich niet alleen respectloos tegenover de tegenstander heeft gedragen, maar ook dat hij fysiek geweld heeft toegepast (bewijsmiddel 5). Door de getuige [betrokkene 2] is verklaard dat de verdachte “buiten proportioneel” heeft gereageerd (bewijsmiddel 4). En de verdachte heeft zelf verklaard: “Ik was op dat moment wel pissig door wat er was gebeurd. Ik schaatste naar die speler toe en pakte hem van achteren vast, ik wilde verhaal halen over wat hij had gedaan” (bewijsmiddel 2).