ECLI:NL:PHR:2015:55 — Parket bij de Hoge Raad 2015-02-06

Procesverloop

(…) De Hoge Raad heeft nadien, bij arrest van 20 maart 1998, [NJ 1998, 548], bepaald dat wanneer het faxapparaat van een gerecht het tijdstip van ontvangst niet registreert, dat tijdstip ook op andere wijze, met behulp van een “confirmation report” van de verzender, kan komen vast te staan. (…). Wij menen dat er inmiddels, uit oogpunt van rechtszekerheid, onvoldoende reden bestaat om de inmiddels reeds enige jaren geldende jurisprudentie van de Hoge Raad over indiening per fax ongedaan te maken.” De wetgever las derhalve in de rechtspraak van de Hoge Raad dat stukken naar hedendaagse opvattingen ook ter griffie kunnen worden ingediend door middel van faxapparatuur en heeft deze rechtspraak vastgelegd in een algemeen voorschrift, dat dus ook in de dagvaardingsprocedure van toepassing is. 2.12 Daarvan uitgaande is vervolgens de vraag of het verbod in het procesreglement om in de dagvaardingsprocedure in hoger beroep bepaalde processtukken per fax in te dienen voldoende grondslag heeft in een wettelijke regeling. Voor het antwoord daarop is de betekenis van de eerste zin van art. 33 lid 1 Rv van belang. 2.13 Art. 33 Rv is door de Wet afschaffing procuraat en invoering elektronisch berichtenverkeer per 1 september 2008 gewijzigd. De bepaling luidt sindsdien, voor zover thans van belang, als volgt: “1. Verzoeken en mededelingen kunnen ook elektronisch worden gedaan, indien van deze mogelijkheid voor het desbetreffende gerecht blijkt uit een voor dat gerecht vastgesteld procesreglement. (…) 3. Als tijdstip waarop een verzoek, mededeling of processtuk door een gerecht elektronisch is ontvangen, geldt het tijdstip waarop het verzoek, mededeling en processtuk een systeem van gegevensverwerking heeft bereikt waarvoor het gerecht verantwoordelijkheid draagt. Verzendingen die voor 24.00 uur van de laatste dag van een lopende termijn zijn ontvangen, gelden als binnen de termijn ingediend.” 2.14 Volgens de memorie van toelichting op deze bepaling is ook de verzending per fax een vorm van elektronisch verkeer: “Ook de verzending per fax is een vorm van elektronisch verkeer. Tegenwoordig zijn er meer en meer mengvormen waarbij fax en computer met elkaar worden gecombineerd en kunnen faxdocumenten geheel papierloos worden verwerkt.” In de Nota naar aanleiding van het eindverslag spreekt de minister over faxverkeer als deel van het elektronisch berichtenverkeer en “overig elektronisch berichtenverkeer”. 2.15 In verband met de onder 2.12 geformuleerde vraag is het dan de vraag of voor verzending per fax ook de beperking van de eerste zin van art. 33 Rv kan worden aangebracht, te weten dat indiening van processtukken slechts mogelijk is indien van deze mogelijkheid voor het desbetreffende gerecht blijkt uit een voor dat gerecht vastgesteld procesreglement. 2.16 Tijdens de parlementaire behandeling is – op de enkele hiervoor onder 2.14 vermelde opmerking over faxdocumenten – uitsluitend het digitaal berichtenverkeer aan de orde geweest. Hoofddoel van het wetsvoorstel was de afschaffing van het procuraat. Omdat als gevolg daarvan de griffies van de gerechten rechtstreeks met advocaten uit het gehele land te maken zouden krijgen en er door de griffies ook bepaalde werkzaamheden van de procureur zouden worden overgenomen waardoor een stijging van de werkbelasting werd verwacht, had de Raad voor de Rechtspraak de ontwikkeling van elektronisch berichtenverkeer ter hand genomen in het Project Landelijk Procederen. Dit project zag onder meer op de elektronische communicatie over rolberichten en de aanpassing van de werkwijzen van de “rolgriffies”. Volgens de toelichting betekent het via het roljournaal uitwisselen van rolberichten een snelle en eenvoudige wijze van communicatie tussen gerechten en advocatuur met betrekking tot de verwerking van deze berichten waardoor wordt tegemoetgekomen aan het wegvallen van de procureur als intermediair bij de rolbehandeling. Ook is het de bedoeling, aldus de memorie van toelichting, om het op termijn mogelijk te maken dat ook andere berichten, zoals processtukken, elektronisch worden verzonden. Om die reden is in het wetsvoorstel in het eerste lid van art. 33 Rv een algemene bepaling opgenomen met betrekking tot het elektronisch verzenden van berichten. De inhoud van het tot 1 september 2008 geldende art. 33 Rv is opgenomen in het derde lid en veralgemeend tot elke elektronische ontvangst. 2.17 Over de voorwaarde waaronder elektronische verzending aan een gerecht mogelijk is, wordt in de memorie van toelichting het volgende opgemerkt: “Voorwaarde voor de mogelijkheid van elektronische verzending aan een gerecht is dat uit een procesreglement van de gerechten blijkt dat elektronische toezending aan en verzending door het gerecht mogelijk is. Op deze wijze is voldoende kenbaar voor partijen en hun raadslieden of zij op elektronische wijze stukken aan het gerecht kunnen verzenden. Door de Adviescommissie voor het Burgerlijk Procesrecht is erop gewezen dat de mogelijkheid dat ieder gerecht voor zich aangeeft of berichten elektronisch kunnen worden verzonden de uniformiteit niet ten goede komt. Aangegeven kan worden dat de faciliteiten voor het verzenden van elektronische berichten naar verwachting landelijk zullen worden gerealiseerd. Het ligt dan ook voor de hand dat het Landelijk rolreglement voor de civiele rol bij de rechtbanken dat door de rechtbank als eigen reglement is vastgesteld informatie geeft over de mogelijkheid van elektronisch verzenden, evenals het uniforme Rolreglement Gerechtshoven voor het procederen in civiele zaken.” 2.18 Tegelijk met de invoering van de wet is het Besluit van 3 juli 2008, houdende regels aangaande de betrouwbaarheid en vertrouwelijkheid van het elektronisch verzenden van verzoeken en mededelingen met betrekking tot de rol in werking getreden. In de Nota van Toelichting op dit besluit is over verzending van processtukken het volgende opgenomen: “Het besluit ziet niet op de verzending van overige berichten, zoals processtukken. Deze stukken dienen vooralsnog op de gebruikelijke wijze aan een gerecht te worden doen toegekomen.” Ter gelegenheid van de nota naar aanleiding van het eindverslag van het wetsvoorstel afschaffing procuraat en invoering elektronisch berichtenverkeer heeft de Minister van Justitie aangekondigd dat de eisen die aan het overige berichtenverkeer, waaronder de verzending van processtukken, worden gesteld, op een later tijdstip in een algemene maatregel van bestuur zullen worden opgenomen. 2.19 Gelet op de hiervoor weergegeven parlementaire geschiedenis van art. 33 Rv meen ik dat de wetgever met de toevoeging aan de eerste zin van het eerste lid slechts voor ogen heeft gehad om de nieuwe weg van het digitaal indienen van processtukken (op termijn) open te stellen als de gerechten daarop zouden zijn toegerust, hetgeen zou blijken uit de reglementen. M.i. was niet beoogd om beperkingen aan te leggen op de in 2002 in de wet neergelegde mogelijkheid van indiening van stukken per fax. 2.20 Het vorenstaande heeft naar mijn oordeel temeer en daarom in ieder geval te gelden voor de memorie van grieven vanwege het fatale karakter van het niet-dienen van grieven. Zonder grieven volgt niet-ontvankelijkheid en blijft een inhoudelijke behandeling van het geschil achterwege. De vraag of een memorie van grieven per fax mag worden ingediend, raakt dus de toegang tot de rechter (art. 6 EVRM). Zo Uw Raad van oordeel is dat er in een procesreglement beperkingen aan het per fax indienen van processtukken zouden mogen worden gesteld, zou dit m.i. niet moeten gelden voor de memorie van grieven.