ECLI:NL:OGEABES:2015:7

GERECHT IN EERSTE AANLEG VAN BONAIRE, SINT EUSTATIUS EN SABA zittingsplaats Bonaire Zaaknummers: BON201900694, BON201900760, BON201900762, BON202000193, BON202000482, BON202100157 Datum uitspraak: 14 oktober 2025 betreffende de verzoeken op grond van artikel 3:200a e.v. van het Burgerlijk Wetboek BES tot toekenning van (een deel van) de onroerende zaken: Tras di Montana (29.000 m2) – (BON201900694 – erflater […]) Nikiboko (442 m2) - (BON201900760 – erflater […]) Zuid Nikiboko (1.445 m²) - (BON201900762 – erflater […]) Rincon (27.750 m²) - (BON202000193 – erflater […]) Nikiboko (19.820 m²) - (BON202000482 – erflater […]) Tera Kòrá (5.680 m²) en (12.270 m²) - (BON202100157 – erflater […]), alle te Bonaire, met in alle zaken als belanghebbende op grond van de wet: Het Openbaar Lichaam Bonaire, hierna: ‘het OLB’, gemachtigde: mr. T.L.H. Peeters. 1Het procesverloop 1.1. Het procesverloop blijkt uit de laatste tussenbeschikking in bovengenoemde zaken van 10 september 2024 en de daaraan voorafgegane tussenbeschikkingen. Na de laatste tussenbeschikking zijn door verzoekers en belanghebbenden aktes genomen. 1.2. Beschikking is bepaald op heden. 2De verdere beoordeling 2.1. In deze zaken gaat het steeds om terrein waarvan in het Kadaster staat vermeld ‘Eigenaar Onbekend’, met als opmerking ‘Volgens domein in kaart gebrachte gronden staat de naam van [naam erflater]’. Volgens verzoekers behoren de terreinen tot de nalatenschap van de erflaters. 2.2. In de zaak Tras di Montaña is door dhr. […], verbonden aan het Kadaster, op verzoek van het gerecht ter zitting van 19 mei 2021 een toelichting gegeven. Hij heeft onder meer uitgelegd, samengevat, dat Bonaire in de periode 1970 tot 1980 is gekadastreerd en een verwijzingsregister heeft bijgehouden. Uit de perceelskaart blijkt of het perceel in die tijd is geregistreerd als eigendomsgrond. Als uit de perceelskaart blijkt dat er geen titel van aankomst bekend is, dan betekent dit dat men geen notariële akte heeft kunnen vinden, waaruit blijkt dat de op de perceelskaart vermelde zakelijk gerechtigde/eigenaar, eigenaar is geworden. Men heeft dat dus niet kunnen registreren. De vermelding “Eigenaar onbekend” houdt in dat er geen titel van aankomst is gevonden die aangeeft dat de genoemde eigenaar via een notariële akte eigenaar is geworden. In het verleden was er geen Kadaster en waren er geen notarissen op Bonaire, die zaten op Curaçao. In het hele proces van kadastrering is meegenomen wie men denkt dat het bezit heeft van het perceel. 2.3. De aanduiding ‘Eigenaar onbekend’ betekent dus ‘geen notariële akte aangetroffen’. Volgens bericht van het Kadaster kent Bonaire 238 onroerende zaken met de aanduiding ‘Eigenaar onbekend’. 2.4. Eigendom kan niet alleen zijn verkregen door overschrijving van een notariele akte van levering, maar ook bijvoorbeeld bij verordening of door verjaring. 2.5. Bij de tussenbeschikking van 10 september 2024 heeft het gerecht alle verzoekers en belanghebbenden de gelegenheid gegeven om aanvullende gegevens met betrekking tot de gestelde eigendomsverkrijging door hun rechtsvoorgangers in het geding te brengen, in het bijzonder gegevens met betrekking tot de gestelde concessies die door het Gouvernement aan de erflaters zouden zijn verleend. Het OLB, als rechtsopvolger van het Gouvernement dat concessies verstrekte, is bij die beschikking de gelegenheid geboden zijn betwisting van het bestaan van voor deze zaken relevante concessies nader handen en voeten te geven, bijvoorbeeld door overlegging van bescheiden (lijsten) met gegevens over concessies die wél zijn verstrekt. Daarmee kon het OLB dan tevens zijn stelling onderbouwen dat het hier om terreinen gaat die geen andere eigenaar hebben en ingevolge artikel 5:24 BW aan het OLB toebehoren. 2.6. Het OLB heeft geen gegevens over verstrekte concessies overgelegd en stelt daarover niet te beschikken. De door verzoekers en belanghebbenden overgelegde archiefbescheiden zijn deels onvolledig of onduidelijk. Het OLB en partijen beschikken kennelijk ook niet over het hier mogelijk relevante Gouvernementsbesluit van 22 januari 1875. Het Hof heeft daarover in een eerdere zaak het volgende overwogen: “Het OLB heeft gedurende de hele procedure tot nu toe aangevoerd dit besluit niet te hebben gevonden. Het Hof gaat er dan ook van uit dat het OLB niet over het Besluit beschikt. Toewijzing van het verzoek is niet zinvol, omdat het OLB er niet aan zal kunnen voldoen.” 2.7. Het gerecht acht het geraden zich door een of meer deskundige(n) te laten voorlichten over hetgeen al dan niet in de archieven is te vinden over de rechten van de erflaters of hun rechtsopvolgers met betrekking tot de terreinen. 2.8. Het gerecht is voornemens archiefonderzoekers mw. […], mw. […] en dhr. […] gezamenlijk, of één of twee van hen, te benoemen als deskundige(n) in alle zaken. 2.9. Daarbij dienen de deskundigen in elk geval: I. Kennis te nemen van:  de door de verzoekende partij en door belanghebbenden in maximaal 2 pagina’s op te geven aanwijzingen dat de erflater of diens rechtsopvolgers wel/niet eigenaar zijn geworden van het terrein. II. Kennis te nemen van de volgende archiefbescheiden, voor zover beschikbaar in het Centraal Historisch Archief te Curaçao, en na te gaan of de erflaters of hun rechtsopvolgers en/of de desbetreffende terreinen daarin voorkomen: Gouvernementsbesluit no. 31 van 22 januari 1875 met betrekking tot een verzoek van […] (en vele anderen) om gronden in eigendom te verkrijgen Gouvernementsbesluit van 30 januari 1886 nr. 68; Gouvernementsbesluit van 15 juli 1891 nr. 431; Verordening van 8/9 mei 1867, Publicatieblad nr. 4; Boekwerk ‘Meetbrieven 2de district v/m 9 mei 1872 t/m 25 juni 1908; In eigendom aangevraagde gronden’; ‘Register van concessiegronden voorkomende op de domeinkaarten van Bonaire, 1911’ (archief van het Gouvernement inv. nr. 2043); ‘Register der in concessie of in huur afgestane landsgronden op het eiland Bonaire’ (archief van het Gouvernement inv. nr. 2055); Verordening van 10 december 1924 tot regeling van de rechten met betrekking tot onroerende goederen, die bij wijze van concessie of vergunning op Aruba of Bonaire zijn uitgegeven. III. Een bezoek te brengen aan het Kadaster te Bonaire voor aanvullend onderzoek (indien door de deskundigen nuttig geacht); IV. De bevindingen neer te leggen in een schriftelijk rapport (de deskundigen zullen geen juridische gevolgen verbinden aan de bevindingen); V. Kopieën van de archiefbescheiden bij te voegen bij het rapport; VI. Transcripties te maken van de archiefbescheiden en deze bij te voegen bij het rapport; VII. Aan het gerecht een digitale versie ter beschikking te stellen van het rapport. 2.10. De kosten van de deskundige(n) worden per zaak voorshands begroot op USD 750. Deze kosten dienen door de verzoekende partij te worden voorgeschoten, rechtstreeks te voldoen aan de deskundigen.

Het Gerecht: 3.1. verwijst de zaken naar de zitting van maandag 3 november 2025 om 8.30 uur voor het indienen van een akte uitlating zijdens verzoekers, belanghebbenden en het OLB als bedoeld onder 2.11, P1 met bepaling dat de gemachtigden van partijen op die zitting desgewenst ook kort mondeling kunnen reageren; 3.2. houdt iedere verdere beslissing aan. Deze beschikking is gegeven door mr. P.E. de Kort, rechter, en is door rechter mr. J.M.J. Keltjens op 14 oktober 2025 getekend en in het openbaar uitgesproken. ECLI:NL:OGEABES:2023:10 GHvJ 3 september 2024, ECLI:NL:OGHACMB:2024:220 Verwijzingen naar deze stukken staan in de processtukken, in Van de Voort, Recht op het gebruik van domeingrond in de Nederlandse Antillen, in: Honderd Jaar Codificatie in de Nederlandse Antillen, en in G.J. van Grol, De grondpolitiek in het West-Indische domein der Generaliteit. Een historische studie, Deel I: Algemeen historische inleiding (1934), Deel II: De rechtstoestand van het grondbezit (1942) en Deel III: Register (uitgebracht 1947), in 1980 herdrukt als één uitgave (delen I-II-III) in de Antilliaanse reeks (deel VI).