ECLI:NL:HR:2018:367
20 maart 2018
Strafkamer
nr. S 16/02085
DAZ/MM
Hoge Raad der Nederlanden
Arrest
op het beroep in cassatie tegen een arrest van het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, zittingsplaats Arnhem, van 19 februari 2016, nummer 21/003482-15, in de strafzaak tegen:
[verdachte]
, geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1969.
1 Geding in cassatie
Het beroep is ingesteld door de verdachte. Namens deze heeft R.W. de Gruijl, advocaat te Rotterdam, bij schriftuur middelen van cassatie voorgesteld. De schriftuur is aan dit arrest gehecht en maakt daarvan deel uit.
De Advocaat-Generaal F.W. Bleichrodt heeft geconcludeerd tot verwerping van het beroep.
2 Aan de beoordeling van het eerste middel voorafgaande beschouwing
2.1. Zoals in de conclusie van de Advocaat-Generaal is uiteengezet kan ingeval iemand is weggereden van een tankstation zonder voor de door hem getankte brandstof te betalen, de vraag rijzen of die gedraging strafbaar is en zo ja, welk strafbaar feit het oplevert. Dan zullen in de regel vooral de delictsomschrijvingen van art. 310 Sr (diefstal) of art. 321 Sr (verduistering) in beeld komen. In bijzondere gevallen kan worden gedacht aan oplichting (art. 326 Sr) of, wanneer de betrokkene van zodanig tanken een gewoonte maakt, aan flessentrekkerij (art. 326a Sr).
2.2.1. Van diefstal is sprake als de betrokkene de brandstof met het oogmerk tot wederrechtelijke toe-eigening wegneemt; dat oogmerk dient hij (reeds) ten tijde van het tanken te hebben. Van verduistering is sprake als de betrokkene de brandstof anders dan door misdrijf onder zich heeft en hij zich deze wederrechtelijk toe-eigent. De enkele omstandigheid dat de betrokkene de brandstof heeft getankt zonder te betalen, is derhalve niet zonder meer toereikend voor de conclusie dat zulks diefstal oplevert, maar evenmin voor de slotsom dat die gedraging moet worden gekarakteriseerd als verduistering. Van belang is vooral de intentie waarmee de betrokkene heeft getankt, alsmede of het tanken als wegnemen of slechts als - anders dan door misdrijf - onder zich krijgen wordt aangemerkt.
2.2.2. Voor de beoordeling van de betekenis die aan dat tanken zonder te betalen moet worden gehecht met het oog op de strafrechtelijke waardering van die handeling, zijn de feiten en omstandigheden van het geval van belang. Bij die beoordeling kan een rol spelen of de betrokkene een aannemelijke verklaring heeft gegeven voor dat tanken zonder te betalen. De omstandigheid dat hij weigert een verklaring af te leggen of een bepaalde vraag te beantwoorden te dier zake, kan op zichzelf - mede gelet op het bepaalde in art. 29, eerste lid, Sv - niet tot het bewijs bijdragen. Dat brengt echter niet mee dat de rechter in zijn overwegingen omtrent het gebezigde bewijsmateriaal niet zou mogen betrekken dat de betrokkene voor zo'n omstandigheid als het tanken zonder te betalen - welke omstandigheid op zichzelf redengevend kan zijn voor het bewijs van diefstal of verduistering - geen aannemelijke die redengevendheid ontzenuwende verklaring heeft gegeven.
Kwalificatie als diefstal is uitgesloten indien door de betrokkene in feitelijke aanleg met voldoende concretisering ten verwere is aangevoerd en ook uit het onderzoek ter terechtzitting aannemelijk wordt, dat de intentie tot toe-eigening van de brandstof eerst na het tanken is ontstaan. In zo een geval kan sprake zijn van verduistering.
Rechterlijk oordelen omtrent dit een en ander zijn feitelijk van aard en zullen in cassatie niet licht onbegrijpelijk worden geoordeeld.
2.3. Goed denkbaar is dat in de praktijk ten tijde van het opstellen van de tenlastelegging niet vaststaat onder welke delictsomschrijving de gedraging, die in het grensgebied van verschillende delictsomschrijvingen ligt, moet worden gerubriceerd. Die onzekerheid kan aanleiding geven tot het opstellen van een tenlastelegging waarin de verschillende delictsomschrijvingen zijn verwerkt. Aldus wordt de rechter de mogelijkheid geboden de vraag welk strafbaar feit aan de orde is mede aan de hand van de door hem vastgestelde feiten en omstandigheden van het geval en diens interpretatie daarvan, op rechtens juiste wijze te beantwoorden. Daarbij verdient opmerking dat de rechter bij een alternatieve tenlastelegging in zaken als de onderhavige, verplicht is een keuze te maken met betrekking tot de in de tenlastelegging omschreven alternatieven, aangezien deze van belang is voor de strafrechtelijke betekenis van hetgeen hij bewezen acht (vgl. HR 14 februari 2017, ECLI:NL:HR:2017:227). Meer in het algemeen en dus los van het voorliggende geval kan een keuze tussen diefstal en verduistering ook civielrechtelijk van betekenis zijn, gelet op de bescherming die art. 3:86, derde lid, BW biedt aan de eigenaar van een roerende zaak die het bezit daarvan door diefstal heeft verloren.
De moeilijkheden die in geval van hoger beroep kunnen rijzen in een zaak waarin de varianten cumulatief of alternatief zijn tenlastegelegd en waarin het appel op de voet van art. 407, tweede lid, Sv is beperkt (vgl. HR 28 februari 2016, ECLI:NL:HR:2017:323, NJ 2017/200), kunnen worden voorkomen door de varianten als primair/subsidiaire verwijten in de tenlastelegging te omschrijven. Die vorm van ten laste leggen verdient overigens ook in het algemeen de voorkeur boven een alternatieve tenlastelegging.
3.1. Het middel komt op tegen het oordeel van het Hof dat de verdachte zich heeft schuldig gemaakt aan diefstal.
3.2.1. Ten laste van de verdachte is bewezenverklaard:
"hij in de periode 10 januari 2015 tot en met 10 februari 2015 te Deurningen, gemeente Dinkelland, en Hengelo, gemeente Hengelo, en gemeente Apeldoorn hoeveelheden benzine, toebehorende aan anderen dan aan hem, verdachte, heeft weggenomen, met het oogmerk zich die hoeveelheden benzine wederrechtelijk toe te eigenen, te weten
- op 10 januari 2015 een hoeveelheid benzine toebehorende aan Texaco Weerselo,
- op 26 januari 2015 en 7 februari 2015 hoeveelheden benzine toebehorende aan Roadrunner Parkweg BV,
- op 10 februari 2015 een hoeveelheid benzine toebehorende aan BP de Hucht."
3.2.2. Deze bewezenverklaring steunt op de volgende bewijsmiddelen:
"1. Het in de wettelijke vorm opgemaakte proces-verbaal aangifte met bijlage, genummerd PLO600-20 15142513-1, opgemaakt door [verbalisant 1] , brigadier van de politie Oost-Nederland (als bijlage op pagina 4-7 van het dossier), voor zover inhoudende - zakelijk weergegeven - als aangifte van [betrokkene 1] :
Aangever: [betrokkene 1]
Pompstation naam: Roadrunner Parkweg
Plaats: Hengelo (OV), gemeente Hengelo
Datum feit: 26 januari 2015
Tijdstip feit: 22:28 uur
Wie heeft er getankt: bestuurder
Aangifte Bijzonderheden: [verdachte] , geboren [geboortedatum] -1969 te [geboorteplaats] , heeft een schuldbekentenis ingevuld en niet betaald.
Voertuig: Mercedes, personenauto Kleur: rood Kenteken: [AA-00-BB] Brandstof type: Benzine Liters: 18.87
2. Een geschrift als bedoeld in artikel 344, eerste lid, aanhef en onder 5° van het Wetboek van Strafvordering, te weten een schuldbekentenis in verband met afgenomen maar niet afgerekende brandstof (als bijlage op pagina 8 van het dossier) en voor zover inhoudende - zakelijk weergegeven -:
Datum: 26 januari 2015 Naam: [verdachte] Geboortedatum: [geboortedatum]-69 Geboorteland: [geboorteplaats] Kenteken: [AA-00-BB] Merk: Mercedes
Handtekening verdachte.
3. Het in de wettelijke vorm opgemaakte proces-verbaal verhoor verdachte, genummerd PLO600-20 15142513-7, opgemaakt door [verbalisant 2] , brigadier van de politie Oost-Nederland (als bijlage op pagina 44-45 van het dossier), voor zover inhoudende - zakelijk weergegeven - als verklaring van verdachte:
Ik ben momenteel werkloos en heb geen inkomsten. Ik heb ook geen uitkering. Na het tanken heb ik afspraken gemaakt dat ik later zou komen betalen.
4. Het in de wettelijke vorm opgemaakte proces-verbaal verhoor verdachte, genummerd PLO600-20 15142513-11, opgemaakt door [verbalisant 3] , hoofdagent van de politie Oost-Nederland (als bijlage op pagina 46-48 van het dossier), voor zover inhoudende - zakelijk weergegeven - als verklaring van verdachte:
Ik had op 26 januari 2015 maar één auto in gebruik. Dat is een Mercedes met kenteken [AA-00-BB] . Het zou kunnen dat ik op 26 januari 2015 heb getankt bij [betrokkene 1] Roadrunner te Hengelo.
5. Het in de wettelijke vorm opgemaakte proces-verbaal aangifte met bijlage, genummerd PLO600-0215 142662-t, opgemaakt door [verbalisant 1] , brigadier van de politie Oost-Nederland (als bijlage op pagina 12-15 van het dossier), voor zover inhoudende - zakelijk weergegeven - als aangifte van [betrokkene 1] :
Aangever: [betrokkene 1]
Pompstation naam: Roadrunner Parkweg
Plaats: Hengelo (OV), gemeente Hengelo
Datum feit: 7 februari 2015
Tijdstip feit: 13:54 uur
Wie heeft er getankt: bestuurder
Aangifte Bijzonderheden: [verdachte] , geboren [geboortedatum] -1969 te [geboorteplaats] , heeft een schuldbekentenis ingevuld en niet betaald.
Voertuig: Mercedes, personenauto Kleur: rood Kenteken: [AA-00-BB] Brandstof type: Benzine Liters: 15.66
6. Een geschrift als bedoeld in artikel 344, eerste lid, aanhef en onder 5° van het Wetboek van Strafvordering, te weten een schuldbekentenis in verband met afgenomen maar niet afgerekende brandstof (als bijlage op pagina 16 van het dossier) en voor zover inhoudende - zakelijk weergegeven - :
De onderstaande gegevens zijn gecontroleerd door de medewerker met het ID bewijs van de klant.
Naam: [verdachte] Geboortedatum: [geboortedatum] -1969 Geboorteland: [geboorteplaats]
BSN: [001]
Kenteken: [AA-00-BB] Merk: Mercedes
Handtekening verdachte.
7. Een geschrift als bedoeld in artikel 344, eerste lid, aanhef en onder 5° van het Wetboek van Strafvordering, te weten een ID staat d.d. 29 maart 2015 (als bijlage op pagina 42 van het dossier) en voor zover inhoudende - zakelijk weergegeven -:
Naam: [verdachte] Geboortedatum: [geboortedatum] -1969 Geboorteland: [geboorteplaats] BSN: [001]
8. Het in de wettelijke vorm opgemaakte proces-verbaal verhoor verdachte, genummerd PCO600-20 15142662-2, opgemaakt door [verbalisant 3] , hoofdagent van de politie Oost-Nederland (als bijlage op pagina 51-52 van het dossier), voor zover inhoudende - zakelijk weergegeven - als verklaring van verdachte:
Op 7 februari 2015 had ik een Mercedes met kentekenen [AA-00-BB] in gebruik.
Het kan dat ik met deze auto heb getankt op die datum.
9. Het in de wettelijke vorm opgemaakte proces-verbaal aangifte met bijlage, genummerd PLO600-20 15142705-1, opgemaakt door [verbalisant 1] , brigadier van de politie Oost-Nederland (als bijlage op pagina 22-25 van het dossier), voor zover inhoudende - zakelijk weergegeven - als aangifte van [betrokkene 2] :
Aangever: [betrokkene 2] namens BP de Hucht te Apeldoorn Pompstation naam: BP De Hucht.
Plaats: Apeldoorn
Datum feit: 10 februari 2015
Tijdstip feit: 02:25 uur
Wie heeft er getankt: bestuurder
Aangifte Bijzonderheden: Vult schuldbekentenis in. Niet betaald.
Voertuig: Mercedes, personenauto Kenteken: [AA-00-BB] Brandstof type: Benzine Liters: 9.44
10. Het in de wettelijke vorm opgemaakte proces-verbaal verhoor verdachte, genummerd PLO600-20 15142705-2, opgemaakt door [verbalisant 3] , hoofdagent van de politie Oost-Nederland (als bijlage op pagina 53-54 van het dossier), voor zover inhoudende - zakelijk weergegeven - als verklaring van verdachte:
Ik had op 10 februari 2015 een Mercedes met kenteken [AA-00-BB] in gebruik. Het klopt dat ik op die datum heb getankt bij BP De Hucht in Apeldoorn. Ik heb toen een schuldbekentenis ingevuld.
11. Het in de wettelijke vorm opgemaakte proces-verbaal aangifte met bijlage, genummerd PLO600-20 15142757-1, opgemaakt door [verbalisant 1] , brigadier van de politie Oost-Nederland (als bijlage op pagina 29-30 van het dossier), voor zover inhoudende - zakelijk weergegeven - als aangifte van [betrokkene 3] :
Aangever: [betrokkene 3] namens Texaco Weerselo te Deurningen
Pompstation naam: Texaco Weerselo
Plaats: Deurningen, gemeente Dinkelland
Datum feit: 10 januari 2015
Tijdstip feit: 19:17
Wie heeft er getankt: bestuurder
Aangifte Bijzonderheden: Uitgestelde betaling. Klant is niet teruggekomen om te betalen.
Voertuig: Mercedes, personenauto Kenteken: [AA-00-BB] Brandstof type: Benzine Liters: 35.06
12. Het in de wettelijke vorm opgemaakte proces-verbaal verhoor verdachte, genummerd PLO600-20 15142705-2, opgemaakt door [verbalisant 3] , hoofdagent van de politie Oost-Nederland (als bijlage op pagina 53-54 van het dossier), voor zover inhoudende - zakelijk weergegeven - als verklaring van verdachte:
Op 10 januari 2015 had ik een Mercedes met kenteken [AA-00-BB] in gebruik.
De verbalisant merkt op dat verdachte een schuldbekentenis heeft getekend welke schuldbekentenis aan verdachte wordt getoond.
Het middel kan niet tot cassatie leiden. Dit behoeft, gezien art. 81, eerste lid, RO, geen nadere motivering nu het middel niet noopt tot beantwoording van rechtsvragen in het belang van de rechtseenheid of de rechtsontwikkeling.
5 Ambtshalve beoordeling van de bestreden uitspraak
De Hoge Raad doet uitspraak nadat meer dan twee jare zijn verstreken na het instellen van het cassatieberoep. Dat brengt mee dat de redelijke termijn als bedoeld in art. 6, eerste lid, EVRM is overschreden. Gelet op de aan de verdachte opgelegde taakstraf voor de duur van 30 uren en de mate waarin de redelijke termijn is overschreden, is er geen aanleiding om aan het oordeel dat de redelijke termijn is overschreden enig rechtsgevolg te verbinden en zal de Hoge Raad met dat oordeel volstaan.
De Hoge Raad verwerpt het beroep.
Dit arrest is gewezen door de vice-president W.A.M. van Schendel als voorzitter, en de raadsheren A.J.A. van Dorst, Y. Buruma, V. van den Brink en E.S.G.N.A.I. van de Griend, in bijzijn van de waarnemend griffier A. El Mokhtari, en uitgesproken ter openbare terechtzitting van 20 maart 2018.