ECLI:NL:GHARL:2021:11051

GERECHTSHOF ARNHEM-LEEUWARDEN locatie Leeuwarden afdeling civiel recht, handel zaaknummer gerechtshof 200.279.972/01 (zaaknummer rechtbank Midden-Nederland 7651962) arrest van 30 november 2021 in de zaak van [appellant] , wonende te [woonplaats1] , appellant, bij de rechtbank: verzoeker, hierna: [appellant], advocaat: mr. C. van der Roest, die kantoor houdt te Amersfoort, tegen Ketelaar Installatie Service B.V., gevestigd te Hilversum, geïntimeerde, bij de rechtbank: verweerster, hierna: Ketelaar, advocaat: mr. L. Homan, die kantoor houdt te Utrecht. 1Het verdere verloop van de procedure in hoger beroep 1.1 Het hof neemt de inhoud van het tussenarrest van 24 november 2020 hier over. 1.2 Op basis van dit tussenarrest heeft op 14 oktober 2021 een mondelinge behandeling plaatsgevonden. Het hiervan opgemaakte proces-verbaal met de spreekaantekeningen van [appellant] en Ketelaar bevindt zich in afschrift bij de stukken. 1.3 Vervolgens heeft het hof een datum voor het wijzen van arrest bepaald. 2De ontvankelijkheid 2.1 Het gaat hier om het hoger beroep van de beschikking van 15 augustus 2019 (zoals verbeterd op 1 oktober 2019) van de rechtbank Midden-Nederland, sector kanton, locatie Almere in een deelgeschilprocedure. Bij beschikking van 6 mei 2020 heeft de kantonrechter bepaald dat tegen de beschikking van 19 augustus 2019 hoger beroep kan worden ingesteld. De dagvaarding in hoger beroep is uitgebracht op 19 juni 2020. 2.2 Het hof constateert dat de beslissing in deelgeschil een bindende eindbeslissing bevat betreffende de materiële rechtsverhouding en dat het hoger beroep tijdig en op de juiste, formele wijze is ingediend, namelijk bij dagvaarding, binnen de termijn van drie maanden vanaf de eerste roldatum en na verkregen verlof van de rechtbank. Daarmee is voldaan aan de voorwaarden van art. 1019cc lid 3 aanhef en a Rv en is het hoger beroep ontvankelijk. 3Waar gaat deze zaak over? 3.1 [appellant] heeft bij de uitvoering van werkzaamheden voor Ketelaar een ongeval gehad. Voor de controle aan een noodverlichting heeft hij een ladder gebruikt die op het moment dat hij enkele treden boven de grond stond, wegschoof en in elkaar stortte. [appellant] is daarbij ten val komen gekomen en heeft letsel aan zijn linkerenkel opgelopen. Hij heeft Ketelaar aansprakelijk gesteld voor de gevolgen van dit ongeval, maar die heeft aansprakelijkheid van de hand gewezen. 3.2

3.3 [appellant] is op 1 november 2010 in dienst getreden bij Ketelaar in een gecombineerde uitvoerende en leidinggevende functie. Laatstelijk werkte hij in de functie van [functie] . Voor 1 november 2010 was [appellant] in dienst van de rechtsvoorgangster van Ketelaar. 3.4 In het ‘Handboek Monteurs’ van 22 juli 2010, dat [appellant] voor ontvangst heeft getekend toen hij nog bij de rechtsvoorgangster van Ketelaar werkte, staat onder het kopje ‘Veilig werken op hoogte’ een alinea ‘Werken op ladders’. Daar staat geschreven: ‘Voor kortstondige (tot 2 uur) werkzaamheden (reparaties en/of bevestigen vallijnen) mag gewerkt worden vanaf een ladder, anders niet. Wanneer de werkhoogte op de ladder, hoger is dan 3 meter, dient de ladder aan de onderkant te zijn voorzien van een voet en aan de bovenzijde vastgebonden te zijn, in dat geval dient de monteur te zijn aangelijnd bij werkzaamheden die langer duren dan 15 minuten.’ Deze alinea is ongewijzigd opgenomen in de versie van het handboek uit 2015. 3.5 Op 13 dan wel 14 oktober 2014 heeft een zogeheten ‘Toolboxmeeting’ plaatsgevonden voor de werknemers van Ketelaar over het werken op hoogte en valgevaar. In het tijdens die bijeenkomst besproken document staat onder meer: ‘ Veilig werken op een ladder Kies een ladder van voldoende lengte (De bovenzijde van de ladder dient minimaal 1 meter boven de plaats waar je afstapt uit te komen). Plaats een markeringshek of lint als de ladder in een doorgaande route staat. Zet een ladder zo mogelijk vast. Klim en daal altijd met het gezicht naar de ladder toe. Zorg dat bij een schuifladder minimaal 4 sporten elkaar overlappen. Controleer of aluminium ladders "anti-slipschoenen” hebben. Plaats een ladder altijd onder een hoek van ca. 75 graden. Voorkom het wegglijden of wegzakken van ladders, laat een collega de ladder vasthouden. Houd de voorkant van de ladder schuin omhoog als u hem vervoert. Bij het verrichten van kleine werkzaamheden vanaf de ladder dient u altijd met 1 hand de ladder vast te houden (‘1 hand voor de baas, 1 voor uzelf’). Een ladder is niet geschikt voor ‘zware’ werkzaamheden. Laat in dit geval een steiger plaatsen.’ 3.6 [appellant] heeft op enig moment opdracht gekregen om op 21 november 2014 de noodverlichting in het voormalig bedrijfspand van Ketelaar te controleren. [appellant] heeft daarvoor materiaal uit het magazijn van Ketelaar gepakt, waaronder een ladder. Ketelaar beschikt over meerdere soorten ladders. Met [naam1] , een collega van [appellant] , heeft hij telefonisch overleg gehad over de vraag welk type ladder hij het beste voor het werk kon gebruiken. [appellant] heeft vervolgens een opsteekladder meegenomen. 3.7 In het bedrijfspand heeft [appellant] de ladder opgesteld in een zogeheten reformstand (ook wel A-stand). [naam2] , een collega van [appellant] die in hetzelfde bedrijfspand aanwezig was voor werkzaamheden aan de CV ketel, hield de ladder vast toen [appellant] deze opging. Nadat [appellant] enkele treden had beklommen, is de ladder gaan schuiven en vervolgens ‘ingestort’. Daarbij is [appellant] ten val gekomen en is zijn linkerenkel bekneld geraakt. 3.8 Uit een MRI-scan die op 15 januari 2015 is gemaakt, is gebleken dat sprake is van een beeld van bot/kraakbeenletsel en bandenletsel in de linkerenkel van [appellant] . 3.9 [appellant] heeft Ketelaar op 19 november 2015 aansprakelijk gesteld voor de schade die hij heeft geleden door het ongeval. 3.10 Op 18 februari 2016 heeft een arts van de Arbeidsinspectie in een ‘Rapportage medisch onderzoek gezondheidsschade na arbeidsongeval’ geconcludeerd dat het plausibel is dat de gezondheidsklachten van [appellant] in causaal verband staan met het ongeval. 3.11 Op 18 maart 2016 heeft de Arbeidsinspectie Ketelaar laten weten dat de arbeidsinspecteur 'geen oorzakelijk verband heeft kunnen vaststellen tussen een overtreding van de arbeidsomstandighedenwet en de oorzaak van het meldingsplichtige arbeidsongeval.’ 3.12 Begin 2016 heeft in opdracht van de (toenmalige) verzekeraar van Ketelaar een onderzoek naar de aansprakelijkheid en de schadeomvang plaatsgevonden door Andriessen Expertise. Het rapport is op 25 april 2016 opgesteld. Nadien is geen schaderegeling op gang gekomen. 3.13 Ketelaar heeft [appellant] in 2017 meegedeeld geen aansprakelijkheid te erkennen. 3.14 Op 22 september 2017 is [appellant] geopereerd aan zijn linkerenkel waarbij een stuk bot uit het scheenbeen in de enkel van [appellant] is geplaatst. [appellant] kan niet steunen op de linkerenkel, daarnaast kampt hij ook met psychische klachten als gevolg van acceptatieproblematiek. 3.15 Op 2 november 2018 heeft op verzoek van [appellant] bij de rechtbank Midden-Nederland een voorlopig getuigenverhoor plaatsgevonden. [appellant] heeft als getuige onder meer verklaard naar aanleiding van twee foto’s van ladders die bij Ketelaar werden gebruikt: ‘De ene, zo weet ik nu, wordt een reformladder genoemd. Die heeft tussen de twee delen nog een bevestiging, volgens mij touwtjes. De andere ladder heeft dat niet. Achteraf weet ik dat ik zo'n laatste ladder heb meegenomen. Maar op dat moment wist ik niet dat daar verschil tussen was. (…) In het magazijn waren (…) meer dan twee verschillende soorten ladders aanwezig. Toen wij aankwamen bij de klus, heb ik de ladder daar eigenlijk meteen neergezet. Op de manier zoals u de ladder op de foto 2 ziet staan, dus geschaard en vrijstaand. (…) Op een gegeven moment zag ik dat er ook een noodverlichting in het midden van de ruimte was. Toen heb ik de ladder daarheen verplaatst. Ik vroeg toen aan [naam2] die met de CV bezig was of hij de ladder kon vasthouden. Dit omdat het nogal hoog was en ik dat best eng vond. Ik dacht dat de ladder gewoon stevig kon blijven staan omdat hij bovenin wel geborgd zou zijn. Maar eigenlijk weet ik de werking van ladders niet precies. Ik ging daar gewoon vanuit. [naam2] gaf ook geen signaal dat het niet veilig zou zijn. Toen ik de ladder op klom en bij de vierde trede was voelde ik dat de ladder ging schuiven.’ 3.16 [naam2] heeft bij het voorlopig getuigenverhoor op 2 november 2018 als getuige onder meer verklaard: ‘Ik ben aanwezig geweest bij het ongeval van [appellant] in 2014 (…) Toen ik op een gegeven moment iets uit de bus wilde pakken, zag ik dat [appellant] een ladder opging zetten. Ik ben er toen even bij blijven staan. Niet omdat [appellant] dat vroeg maar omdat ik wilde kijken of ik hem misschien kon helpen. Ik hield de ladder vast en [appellant] beklom de ladder. Na een paar treden begon de ladder te schuiven. Ik kon er nog net onder vandaan springen. [appellant] maakte een harde smak. (…) U toont mij een tweetal foto’s genummerd 1 en 2. Ik weet inmiddels dat dat om twee verschillende soorten ladders gaat. Toen wist ik dat eigenlijk niet. Ik werkte ook niet vaak met ladders, in ieder geval niet met ladders voor die hoogte. Ik heb toen ik [appellant] met die ladder bezig zag ook helemaal niet gedacht dat dat niet veilig was. De reden dat ik de ladder vasthield was om te voorkomen dat hij zou kantelen, niet omdat ik dacht dat hij uit elkaar kon schuiven.

5.1 In hoger beroep heeft [appellant] gevorderd dat het hof de beschikking van 15 augustus 2019 vernietigt en alsnog het in eerste aanleg verzochte toewijst. 5.2 [appellant] heeft drie grieven (bezwaren) tegen de beschikking geformuleerd. Volgens de eerste grief van [appellant] heeft de kantonrechter een onjuiste maatstaf aangehouden om de aansprakelijkheid van Ketelaar ex artikel 7:658 BW te beoordelen. Met de tweede grief richt [appellant] zich tegen de overwegingen van de kantonrechter dat Ketelaar de op haar rustende toezichtsplicht is nagekomen en niet haar zorgplicht heeft geschonden. Met de derde grief komt [appellant] op tegen het oordeel van de kantonrechter dat Ketelaar niet aansprakelijk is voor de gevolgen van het bedrijfsongeval dat [appellant] op 21 november 2014 is overkomen. 5.3 De grieven lenen zich voor een gezamenlijke behandeling. De conclusie zal zijn dat Ketelaar op grond van artikel 7:658 BW aansprakelijk is voor de schade van [appellant] die het gevolg is van het ongeval op 21 november 2014. De bezwaren tegen de beschikking zijn terecht naar voren gebracht. De beschikking zal dan ook worden vernietigd en het hof zal de zaak op de voet van artikel 356 Rv verder afdoen.

Schade in de uitoefening van de werkzaamheden 6.1 Het hof stelt voorop dat niet ter discussie staat dat [appellant] schade heeft geleden in de uitoefening van zijn werkzaamheden voor Ketelaar. Op basis van artikel 7:658 lid 2 BW is Ketelaar jegens [appellant] om die reden aansprakelijk voor de schade die hij daardoor lijdt, tenzij Ketelaar aantoont dat zij de in artikel 7:658 lid 1 BW opgenomen zorgplicht is nagekomen. 6.2 Artikel 7:658 lid 1 BW bepaalt dat de werkgever verplicht is de lokalen, werktuigen en gereedschappen waarin of waarmee hij de arbeid doet verrichten, op zodanige wijze in te richten en te onderhouden alsmede voor het verrichten van de arbeid zodanige maatregelen te treffen en aanwijzingen te verstrekken als redelijkerwijs nodig is om te voorkomen dat de werknemer in de uitoefening van zijn werkzaamheden schade lijdt. Dit is in het bijzonder van belang wanneer het gaat om werktuigen die naar hun aard een veiligheidsrisico meebrengen. Wat van de werkgever op grond van artikel 7:658 lid 1 BW in redelijkheid mag worden verlangd, hangt af van alle omstandigheden van het geval zoals de aard van de werkzaamheden, de kenbaarheid van het gevaar, de kans op verwezenlijking daarvan en de ernst van de gevolgen, alsmede de mate van bezwaarlijkheid van de te nemen veiligheidsmaatregelen. Artikel 7:658 BW beoogt volgens vaste rechtspraak geen absolute waarborg te scheppen voor de bescherming van de werknemer tegen het gevaar van arbeidsongevallen. Slaagt de werkgever er niet in het bewijs te leveren dat hij aan zijn zorgplicht heeft voldaan, dan is het causaal verband tussen zijn tekortkoming en het ongeval gegeven. Hij kan dan nog aan aansprakelijkheid ontkomen, indien hij stelt en bewijst dat nakoming van zijn zorgplicht het ongeval niet zou hebben voorkomen doordat de schade in belangrijke mate het gevolg is van opzet of bewuste roekeloosheid van de werknemer. Schending zorgplicht? 6.3 Naar het oordeel van het hof staat de toedracht in voldoende mate vast. [appellant] heeft opdracht gekregen noodverlichting te controleren in het voormalige kantoorpand van Ketelaar. [naam2] was tegelijkertijd ingedeeld voor werkzaamheden op die locatie, zodat ze met zijn tweeën zouden zijn. [appellant] heeft voor zijn werkzaamheden een opsteekladder uit het magazijn meegenomen nadat hij daarover advies had gevraagd aan [naam1] die hem heeft gezegd een schaarladder mee te nemen ‘met touwen of eentje die aan de bovenkant met nokken vastzat’. In het voormalige kantoorpand, waar op een hoogte van ongeveer 4,10 meter noodverlichting hing, heeft hij de opsteekladder in een reformstand gezet. De opsteekladder die voor deze reformstand niet geschikt was omdat een borging ontbrak, is op het moment dat [appellant] enkele treden boven de grond stond, uit elkaar gaan schuiven en uiteindelijk ingestort. [naam2] , die de ladder vasthield, heeft de ladder niet in bedwang kunnen houden. [appellant] is ten val gekomen, waarbij zijn linkerenkel bekneld is geraakt. 6.4 Het hof is van oordeel dat in het midden kan blijven welke ladder exact door [appellant] is meegenomen op 21 november 2014 en of deze ladder conform de NEN 2484- norm jaarlijks is gekeurd. Ook indien sprake was van een veilige en niet-gebrekkige opsteekladder - het hof heeft geen aanwijzingen voor het tegendeel - heeft Ketelaar aan [appellant] onvoldoende effectieve, algemene en specifieke, op de omstandigheden van het geval toegesneden (veiligheids-)instructies gegeven en maatregelen genomen voor het werken op hoogte met verschillende ladders, waardoor zij tekort is geschoten in haar zorgplicht. Daartoe overweegt het hof als volgt. 6.5 [appellant] diende werkzaamheden te verrichten op onder meer een aanmerkelijke hoogte van 4,10 meter, zodat sprake was van een valrisico. Om aan de zorgplicht te voldoen wanneer het gaat om dergelijke werkzaamheden, is het onvoldoende om te verwijzen naar een algemeen monteurshandboek waarin, zoals in dit geval, niet wordt ingegaan op verschillende soorten ladders, de omstandigheden waaronder en de wijze waarop zij moeten worden gebruikt. Ook de toolboxmeeting op 13 dan wel 14 oktober 2014 is daarvoor onvoldoende geweest, daargelaten of [appellant] bij deze meeting aanwezig is geweest. De bespreking van het gebruik van ladders tijdens deze bijeenkomst is, blijkens het document dat is besproken en de toelichting daarop van [naam3] ter zitting, te algemeen. Dit klemt te meer omdat binnen het bedrijf van Ketelaar onder meer gewerkt wordt met grote, professionele trappen die uit twee of drie delen bestaan. In het magazijn van Ketelaar staan ook verschillende soorten trappen opgeslagen zonder nadere aanduiding of typering. Uit de getuigenverklaring van [naam1] die [appellant] adviseerde een schaarladder mee te nemen, blijkt verder dat hij constateert dat de opsteekladder, die op de aan hem tijdens het verhoor getoonde foto in reformstand staat, geen touwen heeft maar dat hij niet uitsluit dat een dergelijke ladder bovenin ‘vast zou kunnen zitten’. Uit zijn verklaring blijkt ook dat hij vermoedt - maar dus niet zeker weet - dat enkel een borging bovenin - zonder touwen - alleen bij kortere ladders voorkomt. 6.6 Van een werkgever mag worden verwacht in verband met de risico’s die het werken op hoogte met ladders met zich meebrengt, dat hij zijn werknemers uitleg geeft over soorten ladders in het algemeen en over die van het bedrijf in het bijzonder. Ook mag worden verwacht dat effectief uitleg wordt gegeven over de wijze waarop de trappen (veilig) worden gebruikt en de omstandigheden waaronder voor het ene dan wel het andere type ladder moet worden gekozen. Wanneer deze eenvoudige en geëigende veiligheidsmaatregelen worden nagelaten mag je als werkgever niet vertrouwen op de aanwezigheid van een sticker op de trap waarop de werkwijze wordt uitgelegd. Het hof constateert dat [appellant] klaarblijkelijk niet zelf beschikte over voldoende kennis, althans dat hij daarover niet zeker was en dat hij bij [naam1] heeft geïnformeerd naar het type ladder dat hij mee moest nemen. Uit zijn verklaring valt op dat [naam1] bewust was van de noodzaak van borging, maar niet exact wist wanneer een borging enkel aan de bovenkant van de ladder zit. Uit de getuigenverklaring van [naam2] blijkt dat [naam2] niet wist dat er twee soorten ladders waren en dat hij ervan uitging dat ‘al die ladders’ een soort borgingsmechanisme hadden. Tegen deze achtergrond doet de stelling van Ketelaar dat het een feit van algemene bekendheid is dat een niet-geborgde ladder kan gaan schuiven en dat een werkgever daarvoor niet hoeft te waarschuwen, geen afbreuk aan de op Ketelaar rustende zorgplicht werknemers voldoende te instrueren welke ladders er zijn en hoe deze verschillende soorten ladders kunnen en moeten worden gebruikt en geborgd. [naam2] heeft verder verklaard dat toen hij [appellant] hielp, hij niet heeft gedacht dat de wijze waarop [appellant] werkte, onveilig zou zijn. De stelling van Ketelaar dat het uitgesloten is dat de instabiliteit van de ladder aan [appellant] is ontgaan, waardoor [appellant] een te verlangen minimale voorzichtigheid zou hebben geschonden, wordt met de verklaring van [naam2] voldoende weersproken. Dat [appellant] vaker noodverlichting op hoogte heeft gecontroleerd, een ervaren werknemer was met toezichthoudende taken doet ook onvoldoende af aan de zorgplicht van Ketelaar in dit geval. De uit artikel 7:658 BW voor de werkgever voortvloeiende zorgplicht geldt ook bij ervaren en deskundige werknemers, zeker als het gaat om potentieel risicovol werk, althans werk waarbij de kans op het ontstaan van ernstig letsel groot is, zoals in dit geval.

6.10 Uit wat hiervoor is overwogen, volgt dat het causaal verband tussen de tekortkoming in de zorgplicht en het ongeval en daarmee de schade is gegeven. De gevorderde verklaring voor recht zal worden toegewezen. Partijen hebben niet concreet gegriefd tegen de begroting van de kosten van het deelgeschil zodat het hof deze kosten ook nu begroot op € 5.417,-. 6.11 Bij vernietiging van een tussenvonnis, zoals de beschikking in het deelgeschil wordt aangemerkt, kan de rechter in hoger beroep de zaak aan zich houden (artikel 356 Rv). Het is aan zijn beleid overgelaten of hij de zaak terugverwijst of zelf afdoet. De vordering die [appellant] bij dagvaarding van 25 maart 2020 heeft ingesteld komt overeen met het verzoek in de deelgeschilprocedure. Het hof zal dan ook de zaak zelf afdoen, gezien het processuele debat tussen partijen waarin, behoudens de kosten van deze procedure, geen geschilpunten meer voorliggen. 6.12 Dit betekent dat, naast hetgeen in 6.10 is overwogen over de gevorderde verklaring voor recht, Ketelaar als de in het ongelijk te stellen partij in de kosten van het deelgeschil zal worden veroordeeld. Tevens zal zij worden veroordeeld in de kosten van de bodemprocedure in eerste aanleg. Deze kosten worden vermeerderd met de wettelijke rente vanaf veertien dagen na datum van betekening van dit arrest tot aan de volledige betaling. De kosten in eerste aanleg worden begroot op €179,89 aan verschotten en € 721,- geliquideerd salaris van de advocaat. Ook zal Ketelaar worden veroordeeld in de kosten van het hoger beroep, die aan de zijde van [appellant] worden begroot op € 424,89 aan verschotten en € 2.228,- aan geliquideerd salaris van de advocaat (2 punten, tarief II).

Het hof, recht doende in hoger beroep: vernietigt de beschikking van 15 augustus 2019 van de rechtbank Midden-Nederland, sector kanton, locatie Almere die bij beschikking van 1 oktober 2019 is hersteld, en doet opnieuw recht als volgt: verklaart voor recht dat Ketelaar aansprakelijk is voor de gevolgen van het arbeidsongeval dat [appellant] is overkomen op 21 november 2014 en dat Ketelaar dientengevolge gehouden is om tot vergoeding van de schade van [appellant] over te gaan; veroordeelt Ketelaar tot betaling aan [appellant] van de door hem ter zake van het deelgeschil gemaakte kosten van € 5.417,10, vermeerderd met de wettelijke rente over deze kosten vanaf veertien dagen na de datum van betekening van dit arrest tot aan de dag van betaling, veroordeelt Ketelaar in de kosten van de procedure in eerste aanleg, aan de zijde van [appellant] begroot op €179,89 aan verschotten en op € 721,- voor salaris van de advocaat, overeenkomstig het liquidatietarief, vermeerderd met de wettelijke rente over deze kosten vanaf veertien dagen na de datum van betekening van dit arrest tot aan de dag van betaling, veroordeelt Ketelaar in de kosten van dit hoger beroep aan de zijde van [appellant] begroot op € 424,89 aan verschotten en op € 2.228,- voor salaris van de advocaat, overeenkomstig het liquidatietarief, verklaart dit arrest voor zover het de hierin vermelde veroordelingen betreft uitvoerbaar bij voorraad, wijst het meer of anders gevorderde af. Dit arrest is gewezen door mrs. J.E. Wichers, J.H. Kuiper en M. Willemse en is door de rolraadsheer, in aanwezigheid van de griffier, in het openbaar uitgesproken op 30 november 2021. Vergelijk Hoge Raad 20 januari 2006, ECLI:NL:HR:2006:AT6013. Vergelijk Hoge Raad 11 april 2008, ECLI:NL:HR:2008:BC9225. Vergelijk Hoge Raad 9 februari 2007, ECLI:NL:HR:2007:AZ6526, Hoge Raad 7 december 2012, ECLI:NL:HR:2012:BX7590 en Hoge Raad 26 juni 2015, ECLI:NL:HR:2015:1747. Vergelijk Hoge Raad 14 oktober 2005, EVLI:NL:HR:2005:AU2235. Vergelijk Hoge Raad 1 februari 2008, ECLI:NL:HR:2008:BB6175. Vergelijk ook Hoge Raad 15 december 2017, ECLI:NL:HR:2017:3142.

GERECHTSHOF ARNHEM-LEEUWARDEN locatie Leeuwarden afdeling civiel recht, handel zaaknummer gerechtshof 200.279.972/01 (zaaknummer rechtbank Midden-Nederland 7651962) arrest van 30 november 2021 in de zaak van [appellant] , wonende te [woonplaats1] , appellant, bij de rechtbank: verzoeker, hierna: [appellant], advocaat: mr. C. van der Roest, die kantoor houdt te Amersfoort, tegen Ketelaar Installatie Service B.V., gevestigd te Hilversum, geïntimeerde, bij de rechtbank: verweerster, hierna: Ketelaar, advocaat: mr. L. Homan, die kantoor houdt te Utrecht. 1Het verdere verloop van de procedure in hoger beroep 1.1 Het hof neemt de inhoud van het tussenarrest van 24 november 2020 hier over. 1.2 Op basis van dit tussenarrest heeft op 14 oktober 2021 een mondelinge behandeling plaatsgevonden. Het hiervan opgemaakte proces-verbaal met de spreekaantekeningen van [appellant] en Ketelaar bevindt zich in afschrift bij de stukken. 1.3 Vervolgens heeft het hof een datum voor het wijzen van arrest bepaald. 2De ontvankelijkheid 2.1 Het gaat hier om het hoger beroep van de beschikking van 15 augustus 2019 (zoals verbeterd op 1 oktober 2019) van de rechtbank Midden-Nederland, sector kanton, locatie Almere in een deelgeschilprocedure. Bij beschikking van 6 mei 2020 heeft de kantonrechter bepaald dat tegen de beschikking van 19 augustus 2019 hoger beroep kan worden ingesteld. De dagvaarding in hoger beroep is uitgebracht op 19 juni 2020. 2.2 Het hof constateert dat de beslissing in deelgeschil een bindende eindbeslissing bevat betreffende de materiële rechtsverhouding en dat het hoger beroep tijdig en op de juiste, formele wijze is ingediend, namelijk bij dagvaarding, binnen de termijn van drie maanden vanaf de eerste roldatum en na verkregen verlof van de rechtbank. Daarmee is voldaan aan de voorwaarden van art. 1019cc lid 3 aanhef en a Rv en is het hoger beroep ontvankelijk. 3Waar gaat deze zaak over? 3.1 [appellant] heeft bij de uitvoering van werkzaamheden voor Ketelaar een ongeval gehad. Voor de controle aan een noodverlichting heeft hij een ladder gebruikt die op het moment dat hij enkele treden boven de grond stond, wegschoof en in elkaar stortte. [appellant] is daarbij ten val komen gekomen en heeft letsel aan zijn linkerenkel opgelopen. Hij heeft Ketelaar aansprakelijk gesteld voor de gevolgen van dit ongeval, maar die heeft aansprakelijkheid van de hand gewezen. 3.2

3.3 [appellant] is op 1 november 2010 in dienst getreden bij Ketelaar in een gecombineerde uitvoerende en leidinggevende functie. Laatstelijk werkte hij in de functie van [functie] . Voor 1 november 2010 was [appellant] in dienst van de rechtsvoorgangster van Ketelaar. 3.4 In het ‘Handboek Monteurs’ van 22 juli 2010, dat [appellant] voor ontvangst heeft getekend toen hij nog bij de rechtsvoorgangster van Ketelaar werkte, staat onder het kopje ‘Veilig werken op hoogte’ een alinea ‘Werken op ladders’. Daar staat geschreven: ‘Voor kortstondige (tot 2 uur) werkzaamheden (reparaties en/of bevestigen vallijnen) mag gewerkt worden vanaf een ladder, anders niet. Wanneer de werkhoogte op de ladder, hoger is dan 3 meter, dient de ladder aan de onderkant te zijn voorzien van een voet en aan de bovenzijde vastgebonden te zijn, in dat geval dient de monteur te zijn aangelijnd bij werkzaamheden die langer duren dan 15 minuten.’ Deze alinea is ongewijzigd opgenomen in de versie van het handboek uit 2015. 3.5 Op 13 dan wel 14 oktober 2014 heeft een zogeheten ‘Toolboxmeeting’ plaatsgevonden voor de werknemers van Ketelaar over het werken op hoogte en valgevaar. In het tijdens die bijeenkomst besproken document staat onder meer: ‘ Veilig werken op een ladder Kies een ladder van voldoende lengte (De bovenzijde van de ladder dient minimaal 1 meter boven de plaats waar je afstapt uit te komen). Plaats een markeringshek of lint als de ladder in een doorgaande route staat. Zet een ladder zo mogelijk vast. Klim en daal altijd met het gezicht naar de ladder toe. Zorg dat bij een schuifladder minimaal 4 sporten elkaar overlappen. Controleer of aluminium ladders "anti-slipschoenen” hebben. Plaats een ladder altijd onder een hoek van ca. 75 graden. Voorkom het wegglijden of wegzakken van ladders, laat een collega de ladder vasthouden. Houd de voorkant van de ladder schuin omhoog als u hem vervoert. Bij het verrichten van kleine werkzaamheden vanaf de ladder dient u altijd met 1 hand de ladder vast te houden (‘1 hand voor de baas, 1 voor uzelf’). Een ladder is niet geschikt voor ‘zware’ werkzaamheden. Laat in dit geval een steiger plaatsen.’ 3.6 [appellant] heeft op enig moment opdracht gekregen om op 21 november 2014 de noodverlichting in het voormalig bedrijfspand van Ketelaar te controleren. [appellant] heeft daarvoor materiaal uit het magazijn van Ketelaar gepakt, waaronder een ladder. Ketelaar beschikt over meerdere soorten ladders. Met [naam1] , een collega van [appellant] , heeft hij telefonisch overleg gehad over de vraag welk type ladder hij het beste voor het werk kon gebruiken. [appellant] heeft vervolgens een opsteekladder meegenomen. 3.7 In het bedrijfspand heeft [appellant] de ladder opgesteld in een zogeheten reformstand (ook wel A-stand). [naam2] , een collega van [appellant] die in hetzelfde bedrijfspand aanwezig was voor werkzaamheden aan de CV ketel, hield de ladder vast toen [appellant] deze opging. Nadat [appellant] enkele treden had beklommen, is de ladder gaan schuiven en vervolgens ‘ingestort’. Daarbij is [appellant] ten val gekomen en is zijn linkerenkel bekneld geraakt. 3.8 Uit een MRI-scan die op 15 januari 2015 is gemaakt, is gebleken dat sprake is van een beeld van bot/kraakbeenletsel en bandenletsel in de linkerenkel van [appellant] . 3.9 [appellant] heeft Ketelaar op 19 november 2015 aansprakelijk gesteld voor de schade die hij heeft geleden door het ongeval. 3.10 Op 18 februari 2016 heeft een arts van de Arbeidsinspectie in een ‘Rapportage medisch onderzoek gezondheidsschade na arbeidsongeval’ geconcludeerd dat het plausibel is dat de gezondheidsklachten van [appellant] in causaal verband staan met het ongeval. 3.11 Op 18 maart 2016 heeft de Arbeidsinspectie Ketelaar laten weten dat de arbeidsinspecteur 'geen oorzakelijk verband heeft kunnen vaststellen tussen een overtreding van de arbeidsomstandighedenwet en de oorzaak van het meldingsplichtige arbeidsongeval.’ 3.12 Begin 2016 heeft in opdracht van de (toenmalige) verzekeraar van Ketelaar een onderzoek naar de aansprakelijkheid en de schadeomvang plaatsgevonden door Andriessen Expertise. Het rapport is op 25 april 2016 opgesteld. Nadien is geen schaderegeling op gang gekomen. 3.13 Ketelaar heeft [appellant] in 2017 meegedeeld geen aansprakelijkheid te erkennen. 3.14 Op 22 september 2017 is [appellant] geopereerd aan zijn linkerenkel waarbij een stuk bot uit het scheenbeen in de enkel van [appellant] is geplaatst. [appellant] kan niet steunen op de linkerenkel, daarnaast kampt hij ook met psychische klachten als gevolg van acceptatieproblematiek. 3.15 Op 2 november 2018 heeft op verzoek van [appellant] bij de rechtbank Midden-Nederland een voorlopig getuigenverhoor plaatsgevonden. [appellant] heeft als getuige onder meer verklaard naar aanleiding van twee foto’s van ladders die bij Ketelaar werden gebruikt: ‘De ene, zo weet ik nu, wordt een reformladder genoemd. Die heeft tussen de twee delen nog een bevestiging, volgens mij touwtjes. De andere ladder heeft dat niet. Achteraf weet ik dat ik zo'n laatste ladder heb meegenomen. Maar op dat moment wist ik niet dat daar verschil tussen was. (…) In het magazijn waren (…) meer dan twee verschillende soorten ladders aanwezig. Toen wij aankwamen bij de klus, heb ik de ladder daar eigenlijk meteen neergezet. Op de manier zoals u de ladder op de foto 2 ziet staan, dus geschaard en vrijstaand. (…) Op een gegeven moment zag ik dat er ook een noodverlichting in het midden van de ruimte was. Toen heb ik de ladder daarheen verplaatst. Ik vroeg toen aan [naam2] die met de CV bezig was of hij de ladder kon vasthouden. Dit omdat het nogal hoog was en ik dat best eng vond. Ik dacht dat de ladder gewoon stevig kon blijven staan omdat hij bovenin wel geborgd zou zijn. Maar eigenlijk weet ik de werking van ladders niet precies. Ik ging daar gewoon vanuit. [naam2] gaf ook geen signaal dat het niet veilig zou zijn. Toen ik de ladder op klom en bij de vierde trede was voelde ik dat de ladder ging schuiven.’ 3.16 [naam2] heeft bij het voorlopig getuigenverhoor op 2 november 2018 als getuige onder meer verklaard: ‘Ik ben aanwezig geweest bij het ongeval van [appellant] in 2014 (…) Toen ik op een gegeven moment iets uit de bus wilde pakken, zag ik dat [appellant] een ladder opging zetten. Ik ben er toen even bij blijven staan. Niet omdat [appellant] dat vroeg maar omdat ik wilde kijken of ik hem misschien kon helpen. Ik hield de ladder vast en [appellant] beklom de ladder. Na een paar treden begon de ladder te schuiven. Ik kon er nog net onder vandaan springen. [appellant] maakte een harde smak. (…) U toont mij een tweetal foto’s genummerd 1 en 2. Ik weet inmiddels dat dat om twee verschillende soorten ladders gaat. Toen wist ik dat eigenlijk niet. Ik werkte ook niet vaak met ladders, in ieder geval niet met ladders voor die hoogte. Ik heb toen ik [appellant] met die ladder bezig zag ook helemaal niet gedacht dat dat niet veilig was. De reden dat ik de ladder vasthield was om te voorkomen dat hij zou kantelen, niet omdat ik dacht dat hij uit elkaar kon schuiven.

5.1 In hoger beroep heeft [appellant] gevorderd dat het hof de beschikking van 15 augustus 2019 vernietigt en alsnog het in eerste aanleg verzochte toewijst. 5.2 [appellant] heeft drie grieven (bezwaren) tegen de beschikking geformuleerd. Volgens de eerste grief van [appellant] heeft de kantonrechter een onjuiste maatstaf aangehouden om de aansprakelijkheid van Ketelaar ex artikel 7:658 BW te beoordelen. Met de tweede grief richt [appellant] zich tegen de overwegingen van de kantonrechter dat Ketelaar de op haar rustende toezichtsplicht is nagekomen en niet haar zorgplicht heeft geschonden. Met de derde grief komt [appellant] op tegen het oordeel van de kantonrechter dat Ketelaar niet aansprakelijk is voor de gevolgen van het bedrijfsongeval dat [appellant] op 21 november 2014 is overkomen. 5.3 De grieven lenen zich voor een gezamenlijke behandeling. De conclusie zal zijn dat Ketelaar op grond van artikel 7:658 BW aansprakelijk is voor de schade van [appellant] die het gevolg is van het ongeval op 21 november 2014. De bezwaren tegen de beschikking zijn terecht naar voren gebracht. De beschikking zal dan ook worden vernietigd en het hof zal de zaak op de voet van artikel 356 Rv verder afdoen.

Schade in de uitoefening van de werkzaamheden 6.1 Het hof stelt voorop dat niet ter discussie staat dat [appellant] schade heeft geleden in de uitoefening van zijn werkzaamheden voor Ketelaar. Op basis van artikel 7:658 lid 2 BW is Ketelaar jegens [appellant] om die reden aansprakelijk voor de schade die hij daardoor lijdt, tenzij Ketelaar aantoont dat zij de in artikel 7:658 lid 1 BW opgenomen zorgplicht is nagekomen. 6.2 Artikel 7:658 lid 1 BW bepaalt dat de werkgever verplicht is de lokalen, werktuigen en gereedschappen waarin of waarmee hij de arbeid doet verrichten, op zodanige wijze in te richten en te onderhouden alsmede voor het verrichten van de arbeid zodanige maatregelen te treffen en aanwijzingen te verstrekken als redelijkerwijs nodig is om te voorkomen dat de werknemer in de uitoefening van zijn werkzaamheden schade lijdt. Dit is in het bijzonder van belang wanneer het gaat om werktuigen die naar hun aard een veiligheidsrisico meebrengen. Wat van de werkgever op grond van artikel 7:658 lid 1 BW in redelijkheid mag worden verlangd, hangt af van alle omstandigheden van het geval zoals de aard van de werkzaamheden, de kenbaarheid van het gevaar, de kans op verwezenlijking daarvan en de ernst van de gevolgen, alsmede de mate van bezwaarlijkheid van de te nemen veiligheidsmaatregelen. Artikel 7:658 BW beoogt volgens vaste rechtspraak geen absolute waarborg te scheppen voor de bescherming van de werknemer tegen het gevaar van arbeidsongevallen. Slaagt de werkgever er niet in het bewijs te leveren dat hij aan zijn zorgplicht heeft voldaan, dan is het causaal verband tussen zijn tekortkoming en het ongeval gegeven. Hij kan dan nog aan aansprakelijkheid ontkomen, indien hij stelt en bewijst dat nakoming van zijn zorgplicht het ongeval niet zou hebben voorkomen doordat de schade in belangrijke mate het gevolg is van opzet of bewuste roekeloosheid van de werknemer. Schending zorgplicht? 6.3 Naar het oordeel van het hof staat de toedracht in voldoende mate vast. [appellant] heeft opdracht gekregen noodverlichting te controleren in het voormalige kantoorpand van Ketelaar. [naam2] was tegelijkertijd ingedeeld voor werkzaamheden op die locatie, zodat ze met zijn tweeën zouden zijn. [appellant] heeft voor zijn werkzaamheden een opsteekladder uit het magazijn meegenomen nadat hij daarover advies had gevraagd aan [naam1] die hem heeft gezegd een schaarladder mee te nemen ‘met touwen of eentje die aan de bovenkant met nokken vastzat’. In het voormalige kantoorpand, waar op een hoogte van ongeveer 4,10 meter noodverlichting hing, heeft hij de opsteekladder in een reformstand gezet. De opsteekladder die voor deze reformstand niet geschikt was omdat een borging ontbrak, is op het moment dat [appellant] enkele treden boven de grond stond, uit elkaar gaan schuiven en uiteindelijk ingestort. [naam2] , die de ladder vasthield, heeft de ladder niet in bedwang kunnen houden. [appellant] is ten val gekomen, waarbij zijn linkerenkel bekneld is geraakt. 6.4 Het hof is van oordeel dat in het midden kan blijven welke ladder exact door [appellant] is meegenomen op 21 november 2014 en of deze ladder conform de NEN 2484- norm jaarlijks is gekeurd. Ook indien sprake was van een veilige en niet-gebrekkige opsteekladder - het hof heeft geen aanwijzingen voor het tegendeel - heeft Ketelaar aan [appellant] onvoldoende effectieve, algemene en specifieke, op de omstandigheden van het geval toegesneden (veiligheids-)instructies gegeven en maatregelen genomen voor het werken op hoogte met verschillende ladders, waardoor zij tekort is geschoten in haar zorgplicht. Daartoe overweegt het hof als volgt. 6.5 [appellant] diende werkzaamheden te verrichten op onder meer een aanmerkelijke hoogte van 4,10 meter, zodat sprake was van een valrisico. Om aan de zorgplicht te voldoen wanneer het gaat om dergelijke werkzaamheden, is het onvoldoende om te verwijzen naar een algemeen monteurshandboek waarin, zoals in dit geval, niet wordt ingegaan op verschillende soorten ladders, de omstandigheden waaronder en de wijze waarop zij moeten worden gebruikt. Ook de toolboxmeeting op 13 dan wel 14 oktober 2014 is daarvoor onvoldoende geweest, daargelaten of [appellant] bij deze meeting aanwezig is geweest. De bespreking van het gebruik van ladders tijdens deze bijeenkomst is, blijkens het document dat is besproken en de toelichting daarop van [naam3] ter zitting, te algemeen. Dit klemt te meer omdat binnen het bedrijf van Ketelaar onder meer gewerkt wordt met grote, professionele trappen die uit twee of drie delen bestaan. In het magazijn van Ketelaar staan ook verschillende soorten trappen opgeslagen zonder nadere aanduiding of typering. Uit de getuigenverklaring van [naam1] die [appellant] adviseerde een schaarladder mee te nemen, blijkt verder dat hij constateert dat de opsteekladder, die op de aan hem tijdens het verhoor getoonde foto in reformstand staat, geen touwen heeft maar dat hij niet uitsluit dat een dergelijke ladder bovenin ‘vast zou kunnen zitten’. Uit zijn verklaring blijkt ook dat hij vermoedt - maar dus niet zeker weet - dat enkel een borging bovenin - zonder touwen - alleen bij kortere ladders voorkomt. 6.6 Van een werkgever mag worden verwacht in verband met de risico’s die het werken op hoogte met ladders met zich meebrengt, dat hij zijn werknemers uitleg geeft over soorten ladders in het algemeen en over die van het bedrijf in het bijzonder. Ook mag worden verwacht dat effectief uitleg wordt gegeven over de wijze waarop de trappen (veilig) worden gebruikt en de omstandigheden waaronder voor het ene dan wel het andere type ladder moet worden gekozen. Wanneer deze eenvoudige en geëigende veiligheidsmaatregelen worden nagelaten mag je als werkgever niet vertrouwen op de aanwezigheid van een sticker op de trap waarop de werkwijze wordt uitgelegd. Het hof constateert dat [appellant] klaarblijkelijk niet zelf beschikte over voldoende kennis, althans dat hij daarover niet zeker was en dat hij bij [naam1] heeft geïnformeerd naar het type ladder dat hij mee moest nemen. Uit zijn verklaring valt op dat [naam1] bewust was van de noodzaak van borging, maar niet exact wist wanneer een borging enkel aan de bovenkant van de ladder zit. Uit de getuigenverklaring van [naam2] blijkt dat [naam2] niet wist dat er twee soorten ladders waren en dat hij ervan uitging dat ‘al die ladders’ een soort borgingsmechanisme hadden. Tegen deze achtergrond doet de stelling van Ketelaar dat het een feit van algemene bekendheid is dat een niet-geborgde ladder kan gaan schuiven en dat een werkgever daarvoor niet hoeft te waarschuwen, geen afbreuk aan de op Ketelaar rustende zorgplicht werknemers voldoende te instrueren welke ladders er zijn en hoe deze verschillende soorten ladders kunnen en moeten worden gebruikt en geborgd. [naam2] heeft verder verklaard dat toen hij [appellant] hielp, hij niet heeft gedacht dat de wijze waarop [appellant] werkte, onveilig zou zijn. De stelling van Ketelaar dat het uitgesloten is dat de instabiliteit van de ladder aan [appellant] is ontgaan, waardoor [appellant] een te verlangen minimale voorzichtigheid zou hebben geschonden, wordt met de verklaring van [naam2] voldoende weersproken. Dat [appellant] vaker noodverlichting op hoogte heeft gecontroleerd, een ervaren werknemer was met toezichthoudende taken doet ook onvoldoende af aan de zorgplicht van Ketelaar in dit geval. De uit artikel 7:658 BW voor de werkgever voortvloeiende zorgplicht geldt ook bij ervaren en deskundige werknemers, zeker als het gaat om potentieel risicovol werk, althans werk waarbij de kans op het ontstaan van ernstig letsel groot is, zoals in dit geval.

6.10 Uit wat hiervoor is overwogen, volgt dat het causaal verband tussen de tekortkoming in de zorgplicht en het ongeval en daarmee de schade is gegeven. De gevorderde verklaring voor recht zal worden toegewezen. Partijen hebben niet concreet gegriefd tegen de begroting van de kosten van het deelgeschil zodat het hof deze kosten ook nu begroot op € 5.417,-. 6.11 Bij vernietiging van een tussenvonnis, zoals de beschikking in het deelgeschil wordt aangemerkt, kan de rechter in hoger beroep de zaak aan zich houden (artikel 356 Rv). Het is aan zijn beleid overgelaten of hij de zaak terugverwijst of zelf afdoet. De vordering die [appellant] bij dagvaarding van 25 maart 2020 heeft ingesteld komt overeen met het verzoek in de deelgeschilprocedure. Het hof zal dan ook de zaak zelf afdoen, gezien het processuele debat tussen partijen waarin, behoudens de kosten van deze procedure, geen geschilpunten meer voorliggen. 6.12 Dit betekent dat, naast hetgeen in 6.10 is overwogen over de gevorderde verklaring voor recht, Ketelaar als de in het ongelijk te stellen partij in de kosten van het deelgeschil zal worden veroordeeld. Tevens zal zij worden veroordeeld in de kosten van de bodemprocedure in eerste aanleg. Deze kosten worden vermeerderd met de wettelijke rente vanaf veertien dagen na datum van betekening van dit arrest tot aan de volledige betaling. De kosten in eerste aanleg worden begroot op €179,89 aan verschotten en € 721,- geliquideerd salaris van de advocaat. Ook zal Ketelaar worden veroordeeld in de kosten van het hoger beroep, die aan de zijde van [appellant] worden begroot op € 424,89 aan verschotten en € 2.228,- aan geliquideerd salaris van de advocaat (2 punten, tarief II).

Het hof, recht doende in hoger beroep: vernietigt de beschikking van 15 augustus 2019 van de rechtbank Midden-Nederland, sector kanton, locatie Almere die bij beschikking van 1 oktober 2019 is hersteld, en doet opnieuw recht als volgt: verklaart voor recht dat Ketelaar aansprakelijk is voor de gevolgen van het arbeidsongeval dat [appellant] is overkomen op 21 november 2014 en dat Ketelaar dientengevolge gehouden is om tot vergoeding van de schade van [appellant] over te gaan; veroordeelt Ketelaar tot betaling aan [appellant] van de door hem ter zake van het deelgeschil gemaakte kosten van € 5.417,10, vermeerderd met de wettelijke rente over deze kosten vanaf veertien dagen na de datum van betekening van dit arrest tot aan de dag van betaling, veroordeelt Ketelaar in de kosten van de procedure in eerste aanleg, aan de zijde van [appellant] begroot op €179,89 aan verschotten en op € 721,- voor salaris van de advocaat, overeenkomstig het liquidatietarief, vermeerderd met de wettelijke rente over deze kosten vanaf veertien dagen na de datum van betekening van dit arrest tot aan de dag van betaling, veroordeelt Ketelaar in de kosten van dit hoger beroep aan de zijde van [appellant] begroot op € 424,89 aan verschotten en op € 2.228,- voor salaris van de advocaat, overeenkomstig het liquidatietarief, verklaart dit arrest voor zover het de hierin vermelde veroordelingen betreft uitvoerbaar bij voorraad, wijst het meer of anders gevorderde af. Dit arrest is gewezen door mrs. J.E. Wichers, J.H. Kuiper en M. Willemse en is door de rolraadsheer, in aanwezigheid van de griffier, in het openbaar uitgesproken op 30 november 2021. Vergelijk Hoge Raad 20 januari 2006, ECLI:NL:HR:2006:AT6013. Vergelijk Hoge Raad 11 april 2008, ECLI:NL:HR:2008:BC9225. Vergelijk Hoge Raad 9 februari 2007, ECLI:NL:HR:2007:AZ6526, Hoge Raad 7 december 2012, ECLI:NL:HR:2012:BX7590 en Hoge Raad 26 juni 2015, ECLI:NL:HR:2015:1747. Vergelijk Hoge Raad 14 oktober 2005, EVLI:NL:HR:2005:AU2235. Vergelijk Hoge Raad 1 februari 2008, ECLI:NL:HR:2008:BB6175. Vergelijk ook Hoge Raad 15 december 2017, ECLI:NL:HR:2017:3142.