ECLI:NL:CBB:2018:449

uitspraak COLLEGE VAN BEROEP VOOR HET BEDRIJFSLEVEN zaaknummer: 17/983 32100 uitspraak van de enkelvoudige kamer van 21 augustus 2018 in de zaak tussen SK Roses B.V., te Den Hoorn, appellante (gemachtigden: mr. M.R. Plug en mr. drs. M. Buitelaar), en de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, verweerder (gemachtigden: mr. dr. A. Herczog, mr. drs. P.J. de Vries).

Bij besluit van 3 oktober 2016 (het primaire besluit) heeft verweerder het verzoek van appellante om tegemoetkoming als bedoeld in artikel 4 van de Plantenziektenwet (Pzw) afgewezen. Bij besluit van 8 mei 2017 (het bestreden besluit) heeft verweerder het daartegen gemaakte bezwaar van appellante ongegrond verklaard. Appellante heeft tegen het bestreden besluit beroep ingesteld. Verweerder heeft een verweerschrift ingediend. Bij brief van 25 mei 2018 heeft appellante, op verzoek van het College, nadere opmerkingen gemaakt. Het onderzoek ter zitting heeft plaatsgevonden op 28 juni 2018. Appellante is bijgestaan door haar gemachtigden. Namens appellante is verschenen [naam 1] . Verder is namens appellante verschenen [naam 2] , werkzaam als hoofd keuringen bij de Stichting Nederlandse Algemene Kwaliteitsdienst Tuinbouw (Naktuinbouw). Verweerder heeft zich laten vertegenwoordigen door zijn gemachtigden. Verder zijn namens verweerder verschenen [naam 3] en [naam 4] .

1.1 Appellante exploiteert een rozenkwekerij en kweekte ten tijde hier van belang rozen van het ras Rosa ssp. 1.2 Op het bedrijf van appellante is in de rozen van het ras Rosa ssp. de bacterie Ralstonia solanacearum (RS) vastgesteld. Bij besluit van 7 januari 2016 heeft verweerder alle partijen Rosa ssp. besmet verklaard, het water dat aanwezig is in het watergeefsysteem waarschijnlijk besmet verklaard en maatregelen aangezegd, waaronder de maatregel dat appellante verplicht is de besmet verklaarde rozenplanten te vernietigen. Bij besluit van 7 maart 2016 zijn de bij besluit van 7 januari 2016 opgelegde maatregelen gedeeltelijk ingetrokken en zijn nieuwe maatregelen aan appellante opgelegd. Appellante heeft de opgelegde maatregelen uitgevoerd en geen bezwaar gemaakt tegen het besluit van 7 januari 2016 en het besluit van 7 maart 2016. 1.3 Bij brief van 3 augustus 2016 heeft appellante verweerder op grond van artikel 4 van de Pzw verzocht om een tegemoetkoming in de geleden schade als gevolg van de bij het besluit van 7 januari 2016 opgelegde maatregelen. Als bijlage heeft zij, onder meer, een rapport gevoegd van Agro Expertisebureau. In dat rapport wordt de totale netto schade becijferd op € 1.135.040,57. Dat bedrag is opgebouwd uit een aantal schadeposten, te weten opruimkosten en daaraan gerelateerde kosten (€ 93.846,64), opbrengstderving voor 2015 (€ 247.920,86), opbrengstderving voor 2016 (€ 933.883,88) en extra arbeid (€ 64.139,50), waarbij de bedragen voor energiebesparing (€ 172.960,-) en arbeidsbesparing 2016 (€ 31.790,31) in mindering zijn gebracht. 1.4 Bij het primaire besluit van 3 oktober 2016 heeft verweerder het verzoek van appellante afgewezen. 1.5 Bij het bestreden besluit van 8 mei 2017 heeft verweerder het bezwaar van appellante tegen het primaire besluit ongegrond verklaard. Daartoe heeft verweerder, zoals nader toegelicht in het verweerschrift en ter zitting, ten grondslag gelegd dat het niet de bedoeling van de wetgever is geweest om met artikel 4 van de Pzw een algemene schadevergoedingsplicht in het leven te roepen en dat pas gebruik zal worden gemaakt van deze discretionaire bevoegdheid tot het verlenen van een tegemoetkoming in de schade als de schade het normale bedrijfsrisico te boven gaat en onevenredig zwaar is. Verweerder stelt zich op het standpunt dat het in beginsel tot het normale bedrijfsrisico van een professionele teler behoort dat een bedrijf kan worden getroffen door een plantenziekte, ook als dit niet op voorhand te verwachten valt, bijvoorbeeld omdat voorheen onbekend was dat de ziekte een bepaald gewas kan treffen. Om die reden kan hij een zeer terughoudend beleid voeren ten aanzien van schadevergoedingen in het kader van artikel 4 van de Pzw. De door appellante geleden schade is veroorzaakt door de aanwezigheid van de bacterie RS en niet door de door verweerder opgelegde maatregelen, die juist waren gericht op het bestrijden en beheersen van de schade veroorzakende bacterie. Daardoor mist een causaal verband tussen de maatregelen en de gestelde schade en is er ook geen sprake van onevenredige schade. Vanwege de progressie van de bacterie RS, waarbij de geïnfecteerde populatie niet gelijktijdig alle symptomen van een ziekte vertoont, is het mogelijk dat de plantziekte zich pas op den duur manifesteert, terwijl de planten al wel besmet zijn. Dat de kwaliteit van sommige planten goed was op het moment dat de maatregelen werden opgelegd, is daarom niet van belang. Voorts heeft verweerder erop gewezen dat de bacterie RS een bacteriesoort is met een grote diversiteit die zeer veel plantensoorten kan aantasten. De bacterie kwam voorafgaand aan de infectie van rozen al wereldwijd voor in aardappel, aubergine, banaan, geranium, tabak, olijf, paprika, sojabonen en gember. De bacterie RS is daarom ook opgenomen in rubriek II van deel A van bijlage I van Richtlijn 2000/29/EG (Fytorichtlijn) als één van de schadelijke organismen waarvan bekend is dat zij in de Europese Unie kunnen voorkomen en die risico’s opleveren voor de gehele Europese Unie. Er wordt daarbij geen onderscheid gemaakt naar waardplanten. Het gaat derhalve om een organisme dat reeds geruime tijd schadelijk wordt geacht voor in beginsel alle planten, dus ook voor rozen. Verweerder acht het risico op besmetting met de bacterie RS, ook op rozen, voor de gehele glastuinbouwsector dan ook niet dermate ondenkbaar dat het intreden van dat risico niet tot het normale bedrijfsrisico zou behoren. Bovendien is sinds 2015 in de rozensector bekend dat de bacterie RS kan voorkomen in rozen, zodat ook hierom voor appellante in 2016 niet onvoorzienbaar was dat de bacterie RS evenzeer rozen kon aantasten. Daarbij is ook van belang dat appellante op het moment dat op haar bedrijf de eerste monsters werden genomen, op 9 november 2015, redelijkerwijs kon weten dat de bacterie RS in rozenplanten zou kunnen voorkomen, aangezien de eerste vondsten van de bacterie RS in rozenplanten van augustus 2015 waren en daar veel bekendheid aan was gegeven. Voorts veroorzaakt de bacterie RS zichtbare aantasting in de rozenplanten. Deze omstandigheden maken dat het onderhavige geval niet vergelijkbaar is met het geval van de kuipplantentelers in de zaken die hebben geleid tot de uitspraken van het College van 16 april 2009 (ECLI:NL:2009:BI1934, ECLI:NL:CBB:2009:BI4350 en ECLI:NL:CBB:2009:BI1931) en 30 september 2009 (ECLI:NL:CBB:2009:BJ9549). 2.1 Appellante betoogt, zoals nader gepreciseerd ter zitting en samengevat weergegeven, dat verweerder het verzoek om schade ten onrechte heeft afgewezen, omdat het schade betreft als gevolg van de opgelegde maatregelen, die onevenredig is en niet tot het normale bedrijfsrisico behoort. Appellante is daartoe in de eerste plaats van mening dat zij geen rekening diende te houden met de mogelijkheid dat haar rozen met de bacterie RS zouden worden besmet. De bacterie RS kwam tot augustus 2015 niet voor in rozen. De heer [naam 2] , werkzaam als hoofd keuringen bij de Naktuinbouw en door appellante als deskundige voor gebracht ter zitting, heeft aldaar eveneens verklaard dat het vóór 2015 niet denkbaar was dat de bacterie RS in rozenplanten zou optreden. De besmetting van rozen met de bacterie RS kwam voor appellante dan ook als een volslagen verrassing. De DNA-profielen van de RS-isolaten van de besmette monsters zijn bovendien duidelijk anders dan de eerder gevonden profielen van RS-isolaten in andere gewassen en derhalve uniek. Volgens appellante is daarom juist sprake van een met de kuipplantentelerszaken vergelijkbaar geval. Appellante kan zich dan ook niet verenigen met het standpunt van verweerder dat sprake is van een normaal bedrijfsrisico en zij bestrijdt evenzeer de juistheid van het oordeel van het College in rechtsoverweging 4.5 van de uitspraak van 15 maart 2018 (ECLI:NL:CBB:2018:60) dat het optreden van de bacterie RS in rozen als niet onbestaanbaar moet worden beschouwd. 2.2 Voorts heeft appellante, onder verwijzing naar rechtsoverweging 4.5.1 in de uitspraken van de rechtbank Amsterdam (rechtbank) van 30 augustus 2017 (ECLI:NL:RBAMS:2017:6207, ECLI:NL:RBAMS:2017:6205), betoogd dat zij tussen wal en schip dreigt te raken. Appellante heeft dit betoog, in de kern samengevat, als volgt uitgewerkt. In de door haar aangehaalde uitspraken van 30 augustus 2017 heeft de rechtbank geoordeeld dat een besmetting met de bacterie RS voor een ieder een verrassing was en dat dit door niemand werd voorzien. Daarom heeft de rechtbank in die uitspraken geoordeeld dat de tekortkoming in de nakoming van verplichtingen door de verkoper van met de bacterie RS besmet plantmateriaal naar in het verkeer geldende opvattingen niet aan de leverancier moet worden toegerekend. Volgens appellante staat het oordeel van de civiele rechter met betrekking tot de voorzienbaarheid van het optreden van de bacterie RS in rozen haaks op het oordeel van het College.

Het College verklaart het beroep ongegrond. Deze uitspraak is gedaan door mr. R.R. Winter, in aanwezigheid van mr. L. ten Hove, griffier. De beslissing is in het openbaar uitgesproken op 21 augustus 2018. w.g. R.R. Winter w.g. L. ten Hove

uitspraak COLLEGE VAN BEROEP VOOR HET BEDRIJFSLEVEN zaaknummer: 17/983 32100 uitspraak van de enkelvoudige kamer van 21 augustus 2018 in de zaak tussen SK Roses B.V., te Den Hoorn, appellante (gemachtigden: mr. M.R. Plug en mr. drs. M. Buitelaar), en de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, verweerder (gemachtigden: mr. dr. A. Herczog, mr. drs. P.J. de Vries).

Bij besluit van 3 oktober 2016 (het primaire besluit) heeft verweerder het verzoek van appellante om tegemoetkoming als bedoeld in artikel 4 van de Plantenziektenwet (Pzw) afgewezen. Bij besluit van 8 mei 2017 (het bestreden besluit) heeft verweerder het daartegen gemaakte bezwaar van appellante ongegrond verklaard. Appellante heeft tegen het bestreden besluit beroep ingesteld. Verweerder heeft een verweerschrift ingediend. Bij brief van 25 mei 2018 heeft appellante, op verzoek van het College, nadere opmerkingen gemaakt. Het onderzoek ter zitting heeft plaatsgevonden op 28 juni 2018. Appellante is bijgestaan door haar gemachtigden. Namens appellante is verschenen [naam 1] . Verder is namens appellante verschenen [naam 2] , werkzaam als hoofd keuringen bij de Stichting Nederlandse Algemene Kwaliteitsdienst Tuinbouw (Naktuinbouw). Verweerder heeft zich laten vertegenwoordigen door zijn gemachtigden. Verder zijn namens verweerder verschenen [naam 3] en [naam 4] .

1.1 Appellante exploiteert een rozenkwekerij en kweekte ten tijde hier van belang rozen van het ras Rosa ssp. 1.2 Op het bedrijf van appellante is in de rozen van het ras Rosa ssp. de bacterie Ralstonia solanacearum (RS) vastgesteld. Bij besluit van 7 januari 2016 heeft verweerder alle partijen Rosa ssp. besmet verklaard, het water dat aanwezig is in het watergeefsysteem waarschijnlijk besmet verklaard en maatregelen aangezegd, waaronder de maatregel dat appellante verplicht is de besmet verklaarde rozenplanten te vernietigen. Bij besluit van 7 maart 2016 zijn de bij besluit van 7 januari 2016 opgelegde maatregelen gedeeltelijk ingetrokken en zijn nieuwe maatregelen aan appellante opgelegd. Appellante heeft de opgelegde maatregelen uitgevoerd en geen bezwaar gemaakt tegen het besluit van 7 januari 2016 en het besluit van 7 maart 2016. 1.3 Bij brief van 3 augustus 2016 heeft appellante verweerder op grond van artikel 4 van de Pzw verzocht om een tegemoetkoming in de geleden schade als gevolg van de bij het besluit van 7 januari 2016 opgelegde maatregelen. Als bijlage heeft zij, onder meer, een rapport gevoegd van Agro Expertisebureau. In dat rapport wordt de totale netto schade becijferd op € 1.135.040,57. Dat bedrag is opgebouwd uit een aantal schadeposten, te weten opruimkosten en daaraan gerelateerde kosten (€ 93.846,64), opbrengstderving voor 2015 (€ 247.920,86), opbrengstderving voor 2016 (€ 933.883,88) en extra arbeid (€ 64.139,50), waarbij de bedragen voor energiebesparing (€ 172.960,-) en arbeidsbesparing 2016 (€ 31.790,31) in mindering zijn gebracht. 1.4 Bij het primaire besluit van 3 oktober 2016 heeft verweerder het verzoek van appellante afgewezen. 1.5 Bij het bestreden besluit van 8 mei 2017 heeft verweerder het bezwaar van appellante tegen het primaire besluit ongegrond verklaard. Daartoe heeft verweerder, zoals nader toegelicht in het verweerschrift en ter zitting, ten grondslag gelegd dat het niet de bedoeling van de wetgever is geweest om met artikel 4 van de Pzw een algemene schadevergoedingsplicht in het leven te roepen en dat pas gebruik zal worden gemaakt van deze discretionaire bevoegdheid tot het verlenen van een tegemoetkoming in de schade als de schade het normale bedrijfsrisico te boven gaat en onevenredig zwaar is. Verweerder stelt zich op het standpunt dat het in beginsel tot het normale bedrijfsrisico van een professionele teler behoort dat een bedrijf kan worden getroffen door een plantenziekte, ook als dit niet op voorhand te verwachten valt, bijvoorbeeld omdat voorheen onbekend was dat de ziekte een bepaald gewas kan treffen. Om die reden kan hij een zeer terughoudend beleid voeren ten aanzien van schadevergoedingen in het kader van artikel 4 van de Pzw. De door appellante geleden schade is veroorzaakt door de aanwezigheid van de bacterie RS en niet door de door verweerder opgelegde maatregelen, die juist waren gericht op het bestrijden en beheersen van de schade veroorzakende bacterie. Daardoor mist een causaal verband tussen de maatregelen en de gestelde schade en is er ook geen sprake van onevenredige schade. Vanwege de progressie van de bacterie RS, waarbij de geïnfecteerde populatie niet gelijktijdig alle symptomen van een ziekte vertoont, is het mogelijk dat de plantziekte zich pas op den duur manifesteert, terwijl de planten al wel besmet zijn. Dat de kwaliteit van sommige planten goed was op het moment dat de maatregelen werden opgelegd, is daarom niet van belang. Voorts heeft verweerder erop gewezen dat de bacterie RS een bacteriesoort is met een grote diversiteit die zeer veel plantensoorten kan aantasten. De bacterie kwam voorafgaand aan de infectie van rozen al wereldwijd voor in aardappel, aubergine, banaan, geranium, tabak, olijf, paprika, sojabonen en gember. De bacterie RS is daarom ook opgenomen in rubriek II van deel A van bijlage I van Richtlijn 2000/29/EG (Fytorichtlijn) als één van de schadelijke organismen waarvan bekend is dat zij in de Europese Unie kunnen voorkomen en die risico’s opleveren voor de gehele Europese Unie. Er wordt daarbij geen onderscheid gemaakt naar waardplanten. Het gaat derhalve om een organisme dat reeds geruime tijd schadelijk wordt geacht voor in beginsel alle planten, dus ook voor rozen. Verweerder acht het risico op besmetting met de bacterie RS, ook op rozen, voor de gehele glastuinbouwsector dan ook niet dermate ondenkbaar dat het intreden van dat risico niet tot het normale bedrijfsrisico zou behoren. Bovendien is sinds 2015 in de rozensector bekend dat de bacterie RS kan voorkomen in rozen, zodat ook hierom voor appellante in 2016 niet onvoorzienbaar was dat de bacterie RS evenzeer rozen kon aantasten. Daarbij is ook van belang dat appellante op het moment dat op haar bedrijf de eerste monsters werden genomen, op 9 november 2015, redelijkerwijs kon weten dat de bacterie RS in rozenplanten zou kunnen voorkomen, aangezien de eerste vondsten van de bacterie RS in rozenplanten van augustus 2015 waren en daar veel bekendheid aan was gegeven. Voorts veroorzaakt de bacterie RS zichtbare aantasting in de rozenplanten. Deze omstandigheden maken dat het onderhavige geval niet vergelijkbaar is met het geval van de kuipplantentelers in de zaken die hebben geleid tot de uitspraken van het College van 16 april 2009 (ECLI:NL:2009:BI1934, ECLI:NL:CBB:2009:BI4350 en ECLI:NL:CBB:2009:BI1931) en 30 september 2009 (ECLI:NL:CBB:2009:BJ9549). 2.1 Appellante betoogt, zoals nader gepreciseerd ter zitting en samengevat weergegeven, dat verweerder het verzoek om schade ten onrechte heeft afgewezen, omdat het schade betreft als gevolg van de opgelegde maatregelen, die onevenredig is en niet tot het normale bedrijfsrisico behoort. Appellante is daartoe in de eerste plaats van mening dat zij geen rekening diende te houden met de mogelijkheid dat haar rozen met de bacterie RS zouden worden besmet. De bacterie RS kwam tot augustus 2015 niet voor in rozen. De heer [naam 2] , werkzaam als hoofd keuringen bij de Naktuinbouw en door appellante als deskundige voor gebracht ter zitting, heeft aldaar eveneens verklaard dat het vóór 2015 niet denkbaar was dat de bacterie RS in rozenplanten zou optreden. De besmetting van rozen met de bacterie RS kwam voor appellante dan ook als een volslagen verrassing. De DNA-profielen van de RS-isolaten van de besmette monsters zijn bovendien duidelijk anders dan de eerder gevonden profielen van RS-isolaten in andere gewassen en derhalve uniek. Volgens appellante is daarom juist sprake van een met de kuipplantentelerszaken vergelijkbaar geval. Appellante kan zich dan ook niet verenigen met het standpunt van verweerder dat sprake is van een normaal bedrijfsrisico en zij bestrijdt evenzeer de juistheid van het oordeel van het College in rechtsoverweging 4.5 van de uitspraak van 15 maart 2018 (ECLI:NL:CBB:2018:60) dat het optreden van de bacterie RS in rozen als niet onbestaanbaar moet worden beschouwd. 2.2 Voorts heeft appellante, onder verwijzing naar rechtsoverweging 4.5.1 in de uitspraken van de rechtbank Amsterdam (rechtbank) van 30 augustus 2017 (ECLI:NL:RBAMS:2017:6207, ECLI:NL:RBAMS:2017:6205), betoogd dat zij tussen wal en schip dreigt te raken. Appellante heeft dit betoog, in de kern samengevat, als volgt uitgewerkt. In de door haar aangehaalde uitspraken van 30 augustus 2017 heeft de rechtbank geoordeeld dat een besmetting met de bacterie RS voor een ieder een verrassing was en dat dit door niemand werd voorzien. Daarom heeft de rechtbank in die uitspraken geoordeeld dat de tekortkoming in de nakoming van verplichtingen door de verkoper van met de bacterie RS besmet plantmateriaal naar in het verkeer geldende opvattingen niet aan de leverancier moet worden toegerekend. Volgens appellante staat het oordeel van de civiele rechter met betrekking tot de voorzienbaarheid van het optreden van de bacterie RS in rozen haaks op het oordeel van het College.

Het College verklaart het beroep ongegrond. Deze uitspraak is gedaan door mr. R.R. Winter, in aanwezigheid van mr. L. ten Hove, griffier. De beslissing is in het openbaar uitgesproken op 21 augustus 2018. w.g. R.R. Winter w.g. L. ten Hove